آبپاش بیگ‌گان برای چه مزرعه‌ای مناسب است؟
- مجموعه: اخبار علمی و آموزشی
- تاریخ انتشار : سه شنبه, ۲۱ مهر ۱۴۰۵ ۱۶:۱۱
راهنمای فنی آبپاش بیگ‌گان؛ بررسی فشار، دبی، نازل، رایزر آبیاری و تجهیزات نصب
مقاله آموزشی تجهیزات آبیاری | به روزرسانی مهر ۱۴۰۵
نمونه آبپاش بیگ‌گان سارو با ورودی دو اینچ و گردش تمام‌دور
شعاع پاشش بالا به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که یک آبپاش بیگ‌گان برای مزرعه مناسب است. برد واقعی به اندازه نازل، فشار هنگام کار و دبی قابل تأمین بستگی دارد. اگر شبکه نتواند آب کافی را با فشار مناسب به آبپاش برساند، جت آب زودتر خرد می‌شود و ممکن است قسمت‌هایی از زمین خشک بماند یا نزدیک پایه بیش از اندازه خیس شود. بنابراین عدد شعاع را باید همراه شرایط اندازه‌گیری آن خواند.
برای بررسی عملکرد، پنج داده اولیه اهمیت دارند: فشار در محل آبپاش، دبی قابل تأمین، شعاع موردنیاز، قطر ورودی و تعداد آبپاش‌های فعال در یک زمان. سپس نوبت به شکل زمین، باد غالب، اختلاف ارتفاع و شیوه نصب می‌رسد. در این مرحله حتی انتخاب رایزر آبپاش و شیرخودکار آبیاری بر پایداری مجموعه و سهولت جابه‌جایی آن اثر می‌گذارد.
آبپاش بیگ‌گان برای چه شرایطی مناسب است؟
بیگ‌گان یا آبپاش تفنگی معمولاً در بخش‌هایی از آبیاری بارانی به کار می‌رود که به دبی و شعاع بیشتری نسبت به آبپاش‌های کوچک نیاز است؛ مانند قطعات نسبتاً وسیع یا سیستم‌های جابه‌جاشونده. بااین‌حال، مساحت زمین به‌تنهایی معیار تصمیم‌گیری نیست. نوع محصول، شدت پاشش قابل‌تحمل خاک، طول خط لوله و توان پمپ باید کنار هم بررسی شوند. فشار اعلامی پمپ نیز تا زمانی که در محل آبپاش و حین جریان آب اندازه‌گیری نشده، فشار واقعی کار محسوب نمی‌شود.
از نظر الگوی گردش، آبپاش‌های برد بلند می‌توانند تمام‌دور یا قطاعی باشند. آبپاش تمام‌دور سطح پیرامون خود را پوشش می‌دهد، درحالی‌که مدل قطاعی برای کناره زمین یا محدوده‌هایی که نباید خیس شوند کاربرد دارد. این دو قابلیت را نباید برای یک مدل مفروض دانست: پیش از طراحی آرایش مزرعه لازم است نوع گردش دقیق همان آبپاش مشخص شود.
مشخصات فنی نمونه بررسی‌شده
|
مشخصه |
مقدار اعلامی محصول |
|
ورودی |
۲ اینچ |
|
زاویه پرتاب |
۲۴ درجه |
|
فشار کاری |
۳ تا ۷ بار |
|
دبی |
۳ تا ۱۹ لیتر بر ثانیه |
|
شعاع پاشش |
بازه فنی ۳۱ تا ۵۷ متر؛ وابسته به فشار و نازل |
|
نوع گردش |
نمونه تمام‌دور ۳۶۰ درجه؛ تنظیم قطاع فقط در مدل دارای این قابلیت |
این اعداد، محدوده‌های عملکرد یک مدل هستند، نه مقادیری که الزاماً هم‌زمان حاصل می‌شوند. برای هر ترکیب نازل و فشار، دبی و شعاع متفاوتی به دست می‌آید. افت فشار مسیر لوله، اختلاف ارتفاع، باد و شرایط نصب نیز بر نتیجه اثر دارند. ازاین‌رو، شعاع اسمی ۳۱ تا ۵۷ متر را نمی‌توان مستقیماً به فاصله استقرار آبپاش‌ها تبدیل کرد؛ تعیین فاصله به هم‌پوشانی واقعی پاشش وابسته است.
نمونه مشخصات فنی منتشرشده برای آبپاش بیگ گان را نیز باید در کنار داده‌های اندازه‌گیری‌شده شبکه خواند؛ این اعداد بدون تعیین نازل و فشار، نتیجه قطعی مزرعه را نشان نمی‌دهند.
چرا فشار نوشته‌شده روی پلاک پمپ کافی نیست؟
اطلاعات پلاک و منحنی عملکرد پمپ، مشخصات دستگاه را در شرایط معین نشان می‌دهند؛ اما فشار آبپاش پس از افت اصطکاکی لوله، زانویی‌ها، شیرها و اختلاف ارتفاع به دست می‌آید. با فعال شدن هم‌زمان چند آبپاش، دبی موردنیاز افزایش می‌یابد و نقطه کار پمپ تغییر می‌کند. به همین دلیل، قدرت موتور یا قطر لوله اصلی به‌تنهایی برای پیش‌بینی برد بیگ‌گان کافی نیست.
برای مثال، اگر هر آبپاش در فشار کاری موردنظر به ۶ لیتر بر ثانیه نیاز داشته باشد، سه آبپاش فعال در مجموع ۱۸ لیتر بر ثانیه مصرف می‌کنند. این مقدار، جمع دبی خروجی آبپاش‌هاست؛ برای اطمینان از امکان کار شبکه باید منحنی پمپ و افت مسیر در همین دبی بررسی شود. این مثال صرفاً روش فکر کردن به ظرفیت شبکه را نشان می‌دهد و جای محاسبه هیدرولیکی را نمی‌گیرد.
اندازه نازل چه اثری بر الگوی پاشش دارد؟
نازل، سطح مقطع خروج آب و در نتیجه دبی و شکل جت را تعیین می‌کند. افزایش قطر نازل در شبکه‌ای با ظرفیت محدود ممکن است به افت فشار بینجامد؛ در این حالت، برخلاف انتظار برد بیشتر نمی‌شود و قطرات پیش از رسیدن به انتهای محدوده پاشش پراکنده می‌شوند. فشار بیش از دامنه مجاز نیز راه‌حل این مشکل نیست و می‌تواند استهلاک و توزیع نامناسب آب را افزایش دهد.
روش بررسی آن است که نخست فشار حین کار در محل آبپاش ثبت شود و سپس دبی و شعاع همان نازل از جدول عملکرد استخراج گردد. در سیستم‌های چندآبپاشه، تعداد خروجی‌های هم‌زمان و افت فشار دورترین نقطه هم اهمیت دارد. مقایسه این اطلاعات، از نتیجه‌گیری بر پایه بزرگ‌ترین عدد درج‌شده در کاتالوگ جلوگیری می‌کند.
نمونه نصب آبپاش بیگ‌گان روی پایه، رایزر آلومینیومی و شیرخودکار آبیاری
رایزر آبیاری، پایه و شیرخودکار چه نقشی دارند؟
بیگ‌گان هنگام پاشش، نیروی واکنشی و لرزش ایجاد می‌کند؛ در نتیجه پایه باید پایدار و اتصالات متناسب با وزن و دبی آبپاش باشند. در برخی سامانه‌های جابه‌جاشونده، آب از انشعاب زیرکار و شیرخودکار پلیمری وارد رایزر آلومینیومی شده و سپس به آبپاش می‌رسد. در بخش مدفون شبکه نیز بسته به طراحی ممکن است از رایزر PVC یا رایزر پلیمری استفاده شود. اتصال صحیح این اجزا هم بر ایمنی استقرار اثر دارد و هم بر جلوگیری از نشتی و افت فشار.
در ارزیابی یک مجموعه، باید مسیر انتقال آب از انشعاب تا نازل روشن باشد: نوع اتصال شیرخودکار، قطر و طول رایزر کشاورزی، جنس لوله، آب‌بندی و نحوه مهار پایه. رایزر آلومینیومی معمولاً در بخش قابل‌جابه‌جایی نقش انتقال آب و نگهداری اتصال را دارد؛ رایزر PVC یا سایر انواع رایزر پلیمری نیز ممکن است برای اتصال زیرکار تعریف شده باشند. شباهت ظاهری یا یکسان بودن سایز اسمی، به‌تنهایی سازگاری این قطعات را ثابت نمی‌کند.
باد و فاصله‌گذاری آبپاش‌ها چه ارتباطی دارند؟
شعاع پاشش با فاصله مناسب استقرار آبپاش‌ها یکی نیست. در آبیاری بارانی، بخشی از الگوی پاشش آبپاش‌های مجاور باید هم‌پوشانی داشته باشد تا نواحی کم‌آب کاهش یابد. مقدار هم‌پوشانی به الگوی واقعی توزیع آب، سرعت و جهت باد و چیدمان خطوط فرعی وابسته است. اگر فاصله دو آبپاش صرفاً برابر بیشترین شعاع اعلامی انتخاب شود، ممکن است در میانه مسیر توزیع آب کافی نباشد.
باد شدید می‌تواند قطرات را از مسیر اصلی منحرف کند و یکنواختی آبیاری را کاهش دهد. از سوی دیگر، در خاک‌های کم‌نفوذ احتمال رواناب هنگام پاشش شدید وجود دارد. زمان آبیاری، مدت کار هر موقعیت، اندازه نازل و آرایش نقاط برداشت باید با توجه به این محدودیت‌ها تعیین شوند. برای تشخیص نتیجه واقعی، مشاهده الگوی خیس‌شدن مزرعه و در صورت امکان آزمون یکنواختی با ظروف جمع‌آوری آب از اتکا به برد ظاهری دقیق‌تر است.
وقتی برد یا چرخش آبپاش کم می‌شود، چه چیزهایی بررسی شوند؟
کم شدن برد همیشه به معنای خرابی خود آبپاش نیست. ابتدا باید فشار هنگام کار، تعداد آبپاش‌های باز، احتمال گرفتگی نازل و نشتی در لوله یا محل اتصال رایزر آبپاش ثبت شود. نشتی در شیرخودکار آبیاری یا آب‌بندی رایزر نیز می‌تواند بخشی از فشار مؤثر را کاهش دهد. تجمع آب نزدیک پایه و خرد شدن زودهنگام جت، سرنخ‌هایی برای بررسی فشار، نازل و وضعیت استقرار هستند؛ هیچ‌یک به‌تنهایی علت قطعی را مشخص نمی‌کنند.
چرخش کند یا نامنظم نیز ممکن است با آلودگی، اصطکاک بخش متحرک، ناپایداری پایه یا اشکال در تنظیمات متناسب با همان مدل ارتباط داشته باشد. پیش از هر بازدید مکانیکی، جریان آب باید قطع و فشار با روش ایمن تخلیه شود. ضربه زدن به مکانیزم یا بالا بردن فشار فراتر از محدوده مجاز، روش عیب‌یابی قابل‌اعتماد نیست.
نمای مزرعه و نقش هم‌پوشانی پاشش در عملکرد آبپاش‌های برد بلند
چه اطلاعاتی برای بررسی فنی شبکه لازم است؟
- مشخصات پمپ و در صورت وجود منحنی عملکرد آن
- فشار اندازه‌گیری‌شده در محل آبپاش هنگام کار
- دبی قابل تأمین شبکه و تعداد خروجی‌های فعال
- قطر و طول لوله‌ها، اتصالات و اختلاف ارتفاع
- ابعاد زمین، نوع محصول، نفوذپذیری خاک و باد غالب
- مدل نازل و نوع گردش آبپاش (تمام‌دور یا قطاعی)
- نوع پایه، رایزر آلومینیومی، رایزر PVC و شیرخودکار پلیمری در محل نصب
اگر برخی داده‌ها در دسترس نیستند، بهتر است با عنوان «اندازه‌گیری نشده» مشخص شوند، نه اینکه برای آن‌ها عددی حدسی در نظر گرفته شود. بررسی فنی آبپاش بیگ‌گان زمانی معتبرتر است که شرایط واقعی شبکه، نازل، رایزر آبیاری و چیدمان مزرعه هم‌زمان دیده شوند. این رویکرد به کاهش نقاط خشک، نشتی و خطا در برآورد ظرفیت پمپ کمک می‌کند.
