مسیر کودکان بی‌شناسنامه تهران از کار خیابانی تا مدرسه
- مجموعه: اخبار اجتماعی
- تاریخ انتشار : جمعه, ۲۲ آبان ۱۴۰۵ ۰۹:۴۹
به گزارش ایرنا، بابازاده در شرح تجربه کار با کودکان در مناطق کم‌برخوردار گفت ورود دوباره به کلاس برای بسیاری از آن‌ها به رفع موانعی وابسته است که بیرون از مدرسه شکل گرفته‌اند. بعضی مدرک هویتی ندارند، بعضی برای کمک به درآمد خانواده کار می‌کنند و بعضی به مراقبت درمانی نیاز دارند. او هدف برنامه را فراهم کردن شرایطی برای بازگشت کودکان به آموزش رسمی و زندگی عادی عنوان کرد و گفت آموزش، پیگیری هویت، درمان و معیشت در این مسیر به هم وابسته‌اند.
ازدواج ثبت‌نشده و دشواری دریافت شناسنامه
بابازاده گفت نداشتن شناسنامه، ثبت‌نام برخی کودکان را در مدرسه عادی دشوار می‌کند و دسترسی آن‌ها را به خدمات دیگر هم محدود می‌سازد. یکی از وضعیت‌هایی که او در پرونده‌ها دیده، ازدواج شرعی والدین بدون ثبت در دفتر رسمی است. در چنین خانواده‌هایی ممکن است هنگام درخواست مدرک هویتی برای فرزند، اثبات نسب یا ارائه سوابق لازم به پیگیری بیشتری نیاز داشته باشد.
به گفته او، اصلاح برخی مقررات در سال‌های اخیر مسیر دریافت شناسنامه را، از جمله از طریق مادر، برای گروهی از کودکان آسان‌تر کرده است. با این حال، آشنایی با امکان قانونی و پیگیری مراحل برای بهره بردن از این تغییر ضروری است و همه خانواده‌ها از مسیرهای موجود خبر ندارند.
او به پرونده‌ای اشاره کرد که مجموعه پس از پیگیری طولانی برای اثبات هویت کودک، مجوز نبش قبر و نمونه‌برداری برای آزمایش DNA گرفت. هزینه آزمایش ژنتیک بالا بود، اما فرایند به تعیین هویت و صدور شناسنامه انجامید. این تجربه، به گفته او، نمونه‌ای از پرونده‌هایی است که رفع مانع تحصیل در آن‌ها مستلزم پیگیری حقوقی و هویتی است.
بابازاده از تداوم بی‌مدرکی در برخی خانواده‌ها به‌عنوان علت دیگری نام برد. او گفت بعضی خانواده‌ها در آغاز دوره صدور شناسنامه، به دلیل نگرانی از فشار حکومت، از گرفتن مدرک خودداری کردند و این وضعیت در نسل‌های بعد باقی ماند. او همچنین به ازدواج زنان ایرانی با اتباع خارجی اشاره کرد. به گفته او، تفاوت قوانین تابعیت، از جمله وزن متفاوت پیوند خونی و محل تولد در کشورها، می‌تواند تعیین وضعیت فرزند را پیچیده کند و بلاتکلیفی را برای سال‌ها ادامه دهد.
از دستفروشی تا جمع‌آوری زباله
بابازاده گفت گروهی از کودکان تحت حمایت مجموعه پیش از ورود به برنامه در خیابان‌ها، اتوبان‌ها یا مراکز جمع‌آوری زباله کار می‌کردند. دشواری معیشت، موانع هویتی و ناتوانی در ثبت‌نام مدرسه از زمینه‌های این وضعیت‌اند. او درباره محیط‌های جمع‌آوری زباله به آلودگی، تماس احتمالی با سرنگ‌های آلوده و خطر بیماری اشاره کرد.
به گفته او، خروج کودک از کار زمانی پایدارتر می‌شود که خانواده راه دیگری برای پاسخ به نیازهای مالی خود داشته باشد. اگر بخشی از درآمد خانواده با توقف کار کودک از بین برود و جایگزینی فراهم نشود، احتمال بازگشت کودک به کار وجود دارد. به همین دلیل، گروه مددکاری وضعیت کودک و منابع و نیازهای خانواده را هم‌زمان بررسی می‌کند.
تیم‌های میدانی به محل‌هایی مانند بازار گل و نقاط دستفروشی می‌روند و با کودکان و خانواده‌هایشان ارتباط برقرار می‌کنند. جلب اعتماد خانواده مقدمه معرفی خدمات حمایتی و آموزشی است. گاهی پزشک همراه تیم می‌رود و معاینه اولیه انجام می‌دهد. مجموعه همچنین با توزیع اقلامی مثل لوازم‌التحریر، اسباب‌بازی، وسایل بازی و خوراکی و در مواردی غذای رایگان می‌کوشد دسترسی خانواده به برنامه را آسان‌تر کند و کودک را به حضور در مدرسه تشویق کند.
درمان و مددکاری در کنار آموزش
بیماری درمان‌نشده، فقر، کار زودهنگام و بلاتکلیفی هویتی می‌توانند هم‌زمان فرصت تحصیل را محدود کنند. بابازاده گفت برای کودکی که بیمار یا گرفتار مشکل معیشتی است، حضور در کلاس تنها بخشی از فرایند بازگشت به آموزش است. مرکز پویاشهر منطقه ۱۹ به همین منظور خدمات آموزشی، درمانی و مددکاری را کنار هم ارائه می‌کند.
به گفته مدیر مدرسه زندگی خوب، مرکز کلینیک دندان‌پزشکی رایگان با تجهیزات ثابت و دستگاه تصویربرداری دارد. نوار قلب و اکوکاردیوگرافی نیز به‌صورت رایگان ارائه می‌شود. مددکاران در صورت نیاز کودک به بستری یا درمان تخصصی، او را به مراکزی مانند بیمارستان روزبه، قلب شهید رجایی، لقمان و سینا معرفی می‌کنند. هزینه دارو، درمان، غذا و اسکان خانواده هم در موارد نیاز پیگیری یا تأمین می‌شود.
بابازاده از کودکی اهل سیستان و بلوچستان یاد کرد که ۴۸ روز مهمان مجموعه بود تا خدمات مورد نیازش پیگیری شود. او همچنین درباره کودکی از یکی از مناطق حاشیه‌ای گفت که برای جراحی بیماری مغز و اعصاب به مرکز تخصصی در تهران منتقل شده و هنگام گفت‌وگو حدود ۲۰ روز در شهر حضور داشته است. به گفته او، ممکن بود روند درمان آن کودک طولانی‌تر شود. مدیر مجموعه گفت سلامت مادران نیز در مداخلات درمانی اولویت دارد، زیرا وضعیت سلامت خانواده در رشد و زندگی کودک اثر می‌گذارد.
حمایت از خانواده‌ها در تهران
بیش از ۵۰۰ خانواده در استان تهران از انواع خدمات مجموعه استفاده می‌کنند. نوع حمایت برای همه یکسان نیست و با نیاز هر خانواده تعیین می‌شود. بسته معیشتی، لوازم‌التحریر، درمان و پیگیری مسائل اجتماعی و هویتی از جمله مواردی است که بابازاده نام برد. او گفت در خاوران ۴۵ خانواده ایرانی شناسایی شدند و اطلاعات آن‌ها به مرکز مسئول در شهرداری تهران گزارش شد.
به گفته او، شمار زیادی از مربیان و فعالان مجموعه داوطلب‌اند و بعضی نیز در قبال دستمزدی محدود همکاری می‌کنند. کار این گروه‌ها شامل ارتباط میدانی، پیگیری خدمات و همراهی با کودکان در مسیر سوادآموزی است.
کودکان مهاجر و مسیر ورود به مدرسه رسمی
گروهی از دانش‌آموزان مرکز، کودکانی از خانواده‌های مهاجرند. بابازاده گفت نداشتن مدارک یا وضعیت اقامت خانواده در بعضی موارد مانع ثبت‌نام مدرسه عادی می‌شود. مرکز می‌کوشد امکان آموزش را در دوره‌ای که این مشکلات پابرجاست فراهم کند. او با اشاره به تجربه برخورد با مهاجران در کشورهای دیگر گفت وضعیت اقامتی نباید دسترسی افراد نیازمند به غذا، دارو و درمان اولیه را از میان ببرد.
بابازاده معیار موفقیت برنامه را توانایی بازگرداندن دانش‌آموز به ساختار رسمی آموزش دانست. او گفت سالانه ۵۰ تا ۷۰ کودک برای ادامه تحصیل به مدرسه عادی معرفی می‌شوند و مددکاری بعد از معرفی نیز در صورت نیاز ادامه دارد. پیگیری شناسنامه و مسائل حقوقی و خانوادگی بخشی از آماده‌سازی برای این انتقال است. به گفته او، مربیان مجموعه با وجود تجربه و دانش خود جایگاه معلم رسمی آموزش و پرورش را ندارند و کودک باید فرصت بهره‌مندی از مدرسه عادی را پیدا کند.
پیشگیری از آسیب و سابقه فعالیت مجموعه
مدیر مدرسه زندگی خوب گفت حمایت در کودکی می‌تواند احتمال تداوم آسیب را در بزرگسالی کاهش دهد. او آموزش و توانمندسازی را راهی دانست تا کودک بتواند هنگام روبه‌رو شدن با پیشنهادهای مجرمانه یا رفتارهای پرخطر، انتخاب دیگری داشته باشد. از نظر او، کمک به خانواده و درمان کودک در کنار بازگشت به مدرسه بخشی از پیشگیری است.
فعالیت مجموعه از سال ۱۳۹۴ آغاز شد و سوادآموزی کودکان بازمانده از تحصیل و خدمات حمایتی در کرج، هشتگرد، تهران، خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان دنبال شد. بابازاده گفت فعالیت در تهران به محله‌ها و نقاطی مانند دره فرحزاد، دروازه غار، کوره‌های آجرپزی و خاوران رسیده است. مرکز پویاشهر و مدرسه سوادآموزی زندگی خوب از سال ۱۴۰۱ با همکاری شهرداری منطقه ۱۹ در این منطقه راه‌اندازی شدند. شهرداری ساختمان مرکز را فراهم کرد و مجموعه‌های مردمی در اجرای خدمات مشارکت دارند.
بابازاده گفت کودکی که با گرسنگی، بیماری یا بلاتکلیفی هویتی روبه‌رو است، برای ادامه آموزش به مجموعه‌ای از خدمات نیاز دارد. او تأکید کرد که دسترسی هم‌زمان به درمان، فرصت تحصیل و حمایت معیشتی می‌تواند به کودک و خانواده کمک کند از شرایطی خارج شوند که او را به کار زودهنگام یا ترک تحصیل کشانده است.
