شیرمحمد اسپندار؛ خاموشی نوای جاودانه بلوچستان
- مجموعه: اخبار فرهنگی و هنری
- تاریخ انتشار : پنجشنبه, ۰۱ مرداد ۱۴۰۵ ۱۱:۱۸
به گزارش ایرنا، شیرمحمد اسپندار از معدود هنرمندانی بود که توانست موسیقی بومی بلوچستان را از مرزهای جغرافیایی فراتر ببرد و آن را به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران به جهانیان معرفی کند. سالها تلاش بیوقفه، حضور در جشنوارههای ملی و بینالمللی و اجرای هنرمندانه این ساز کهن، نام او را در شمار مفاخر موسیقی نواحی کشور قرار داد.
این هنرمند پیشکسوت، تنها نوازندهای چیرهدست نبود؛ او معلم، راوی و پاسدار میراث ناملموس بلوچستان بود؛ هر نوایی که از دونلی او برمیخاست، بازتابی از فرهنگ، تاریخ و هویت مردمانی بود که قرنها این هنر را نسل به نسل حفظ کردهاند.
بیتردید، فقدان استاد اسپندار ضایعهای بزرگ برای جامعه فرهنگی و هنری ایران است، اما آنچه از او به یادگار مانده، فراتر از یک نام و یک زندگی است؛ میراثی ماندگار که در حافظه تاریخی موسیقی ایران جاودانه خواهد ماند.
همانگونه که عبدالسلام بلوچزاده، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان، نیز تأکید کرده است، استاد شیرمحمد اسپندار از سرمایههای بیبدیل فرهنگی کشور بود که با مجاهدتی خاموش، موسیقی اصیل بلوچستان را زنده نگه داشت و نام این دیار را در معتبرترین محافل فرهنگی جهان طنینانداز کرد.
اکنون مسئولیت جامعه فرهنگی، هنری و دستگاههای متولی، بیش از گذشته حفظ، ثبت، آموزش و معرفی میراث این استاد بزرگ است؛ چرا که میراث فرهنگی، با رفتن صاحبانش نباید به فراموشی سپرده شود.
استاد شیرمحمد اسپندار اگرچه چشم از جهان فروبست، اما نوای ماندگار دونلی او همچنان در گوش تاریخ، در دل مردم بلوچستان و در حافظه فرهنگ ایران طنینانداز خواهد ماند؛ نوایی که هرگز خاموش نمیشود.
مفاخر فرهنگی؛ سرمایههایی که باید در زمان حیات دیده شوند
درگذشت استاد شیرمحمد اسپندار، بار دیگر یک حقیقت تلخ را یادآوری کرد؛ اینکه ما معمولاً ارزش گنجینههای فرهنگی خود را زمانی بهتر درک میکنیم که دیگر در میان ما نیستند، قطعا این اتفاق، تنها درباره یک هنرمند رخ نمیدهد؛ درباره بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی یک سرزمین است.
مفاخر فرهنگی، تنها صاحبان یک هنر نیستند؛ آنان حاملان تجربه، هویت، زبان، آیین و سبک زندگی یک ملتاند؛ اگر این سرمایههای انسانی بهموقع شناخته، حمایت و مستندسازی نشوند، با رفتن هر یک از آنان، بخشی از تاریخ شفاهی و میراث ناملموس ایران نیز از دست خواهد رفت.
سیستان و بلوچستان از غنیترین استانهای کشور در حوزه میراث فرهنگی ناملموس است. موسیقی، شعر، حماسهخوانی، صنایعدستی، سوزندوزی، معماری بومی، ادبیات شفاهی و آیینهای قومی، هر یک گنجینهای هستند که سالها در سینه استادان و پیشکسوتان حفظ شدهاند؛ اما پرسش اساسی این است که چه اندازه برای انتقال این سرمایهها به نسلهای آینده برنامهریزی کردهایم؟
حفظ میراث فرهنگی، تنها به برگزاری آیینهای بزرگداشت یا انتشار پیامهای تسلیت محدود نمیشود. آنچه آینده فرهنگ را تضمین میکند، ایجاد نظامی برای شناسایی، آموزش، ثبت، مستندسازی و حمایت از صاحبان این میراث است و امروز بسیاری از استادان موسیقی نواحی، راویان فرهنگ شفاهی و هنرمندان بومی در گوشهوکنار کشور زندگی میکنند؛ اما آثار، خاطرات و شیوههای آموزشی آنان هنوز ثبت نشده است.
شیرمحمد اسپندار نمونهای روشن از ظرفیتهای بیبدیل این سرزمین بود. او توانست هنر دونلی را به جهان معرفی کند، اما پرسش مهمتر این است که آیا امروز دهها جوان، همان هنر را با همان کیفیت فرا گرفتهاند؟ اگر پاسخ منفی باشد، باید پذیرفت که هنوز در مسیر صیانت از میراث فرهنگی فاصله زیادی با نقطه مطلوب داریم.
اکنون زمان آن رسیده که نگاه به مفاخر فرهنگی از رویکردی مناسبتی و احساسی، به سیاستی پایدار و آیندهنگر تغییر کند، بنابراین ثبت دیجیتال آثار، ایجاد آرشیوهای تخصصی، تأسیس مراکز آموزش هنرهای بومی، حمایت از شاگردان استادان و معرفی این گنجینهها در سطح ملی و بینالمللی، اقداماتی است که میتواند از تکرار چنین خسارتهایی جلوگیری کند.
استاد شیرمحمد اسپندار، اگرچه با هنر خود جاودانه شد، اما پیام ماندگار زندگی او فراتر از موسیقی است؛ میراث فرهنگی زمانی ماندگار میشود که پیش از خاموش شدن صاحبانش، برای حفظ و انتقال آن برنامهریزی کرده باشیم. این مسئولیتی است که بر عهده همه ما، از نهادهای فرهنگی و دانشگاهها تا رسانهها و مردم، قرار دارد، چنین نگاهی، بهترین ادای دین به همه مفاخری است که هویت ایران را زنده نگه داشتهاند.
به گزارش ایرنا، سیستان و بلوچستان با بیشاز سه میلیون و ۳۳۷ هزار نفر جمعیت، جوانترین استان کشور محسوب می شود؛ حدود ۷۰ درصد جمعیت این خطه را جوانان کمتر از ۳۰ سال تشکیل میدهند.
