قهوه از دلار جلو زد؟ | پشت پرده گرانی عجیب قهوه در ایران از احتکار تا آشفتگی واردات
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : شنبه, ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ ۲۰:۲۵
رویداد۲۴ نوشت: یک زمانی کافه رفتن تفریحی بود که لازم نبود برایش حساب و کتاب کنی. دانشجوها بعد از کلاس دور یک میز جمع میشدند، زوجها قرارهایشان را در کافه میگذاشتند و خیلیها برای فرار از شلوغی شهر، چند ساعتی را با یک فنجان قهوه و کتاب یا لپتاپشان میگذراندند. اما حالا حتی همین تفریح ساده هم دارد به کالایی لوکس تبدیل میشود.
اگر تا چند سال پیش با صد هزار تومان میشد یک قهوه خوب نوشید، امروز قیمت بعضی نوشیدنیهای بر پایه قهوه در کافههای تهران به ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. افزایش قیمت دانه قهوه هم از این عجیبتر است. در ماههای اخیر قیمت برخی انواع قهوه در ایران رکوردهای تازهای ثبت کرده؛ رکوردهایی که حتی از رشد قیمت دلار هم بیشتر بودهاند. حالا بعضیها شوخی میکنند که اگر کسی سال گذشته به جای دلار، چند کیلو قهوه خریده بود، سود بیشتری کرده بود.
اما علت این جهش قیمت چیست؟ آیا جنگ و اختلال در مسیرهای وارداتی باعث این وضعیت شده؟ آیا بسته شدن مسیرهای دریایی و محدودیت تجارت با امارات عامل اصلی است؟ یا همانطور که برخی فعالان بازار میگویند، بخشی از این افزایش قیمت ناشی از احتکار و آشفتگی در ساختار واردات است؟ برخی مدعیاند که بسته شدن مرز آبی با امارات و عدم واردات، باعث این گرانی شده و برخی نیز مدعیاند به واسطه واردات زمینی از طریق ترکیه، این رشد قیمت رخ داده است.
اگرچه ادعای سوم مبنی بر احتکار قهوه در انبارها ادعای بزرگتری است که مشخص میکند نوسان بازار قهوه ربطی به جنگ و گمرک امارات ندارد بلکه ناشی از زیاده خواهیهای داخلی است.
برای بررسی این موضوع با علی زعفری، نایب رئیس اتحادیه صنف کافیشاپهای تهران گفتوگو کردیم؛ کسی که معتقد است بخش مهمی از بحران قهوه در ایران، نه در برزیل و ویتنام و بازار جهانی، بلکه در داخل کشور شکل گرفته است.
زعفری به رویداد۲۴ می گوید: «بازار جهانی قهوه افزایش داشته، این را همه میدانند. اما وقتی قیمت جهانی حدود ۴۰ درصد رشد کرده و در ایران بعضاً بالای ۴۶۰ درصد افزایش قیمت میبینیم، یعنی ماجرا فقط اقتصاد جهانی نیست؛ بخش مهمی از این بحران، داخلی و ناشی از سیاستگذاری، ساختار واردات و مدیریت بازار است. قهوه امروز فقط یک کالای مصرفی نیست. در شرایط تحریم، عملاً بخشی از گردش ارزی و تبادلات تجاری کشور از مسیر همین کالاها انجام میشود. سالها واردکنندگان قهوه با ارز مبادلاتی یا مسیرهای توافقی فعالیت میکردند، اما امروز حتی همان مسیرها هم محدود یا حذف شدهاند و این فشار مستقیم روی بازار آمده است.»
آشفتگی واردات؛ قهوه در ایران متولی ندارد
به گفته او، یکی از مشکلات اصلی این است که قهوه در ایران متولی مشخصی ندارد. نه بانک مرکزی، نه وزارت جهاد کشاورزی و نه وزارت صمت به تنهایی مسئولیت این بازار را برعهده نمیگیرند و همین باعث شده بازار در وضعیت مبهمی قرار بگیرد.
او توضیح میدهد: «نبود یک سیاست یکپارچه باعث شده بازار عملاً سردرگم باشد. متأسفانه در بعضی مقاطع، واردات قهوه خارج از اولویت و بدون نگاه تخصصی انجام میشود. بعضی شرکتها حجم بالایی وارد میکنند، بازار دچار قفل اقتصادی میشود، فروش کاهش پیدا میکند و بعد کالاها به صورت قطرهای وارد بازار میشوند تا سود بیشتری ایجاد شود. این اتفاق هم به مصرفکننده آسیب میزند، هم به کافهها، هم به رسترها و هم به کل زنجیره صنعت قهوه.»
زعفری معتقد است اگرچه قیمت جهانی قهوه رشد کرده، اما این افزایش به تنهایی نمیتواند قیمتهای فعلی بازار ایران را توجیه کند.
او می گوید: «واقعیت این است که اگر قیمت جهانی یک نوع روبوستا مثلاً حدود ۸ دلار باشد، قیمت نهایی آن در ایران نباید تا این اندازه فاصله پیدا کند. هزینه حمل، انتقال ارز، فرآوری و ریسک وجود دارد، اما نه در حدی که بعضی قیمتهای امروز را توجیه کند. صنعت قهوه ایران امروز فقط با گرانی روبهرو نیست؛ با بحران پایداری اقتصادی مواجه است. اگر نگاه تخصصیتر، شفافتر و منسجمتری به این بازار وجود نداشته باشد، هم مصرفکننده آسیب میبیند، هم صنف.»
با وجود همه این مشکلات، او آینده صنعت قهوه ایران را روشن میبیند. به اعتقاد زعفری، فرهنگ کافهنشینی در ایران به سرعت در حال گسترش است و ایران میتواند در سالهای آینده به یکی از قطبهای منطقه در این حوزه تبدیل شود.
آیا ایران میتواند هاب قهوه خاورمیانه شود؟
او میگوید:«با سرعتی که صنعت قهوه تخصصی در ایران در حال رشد است، من معتقدم تا پایان دهه ۱۴۱۰ ایران میتواند به هاب قهوه منطقه تبدیل شود. شاید امروز این حرف برای بعضیها بزرگ به نظر برسد، اما واقعیت این است که دانش، ذائقه، نیروی انسانی و کیفیت کار در ایران رشد فوقالعادهای داشته است. ما این ظرفیت را داریم که حتی در برخی حوزههای تخصصی قهوه از کشورهای اروپایی هم جلو بزنیم. امروز جوانهای ایرانی در رُست، باریستایی، آموزش، کافهداری و قهوه تخصصی با استانداردهای جهانی کار میکنند و این اتفاق کمی نیست.»
با این حال او تأکید میکند که بدون حمایت دولت، رسیدن به این چشمانداز دشوار خواهد بود.«اگر سیاستگذاری شفافتر، تخصصیتر و پایدارتر شود، صنعت قهوه ایران در ۴ تا ۵ سال آینده میتواند به مهمترین بازارهای منطقه تبدیل شود.»
زعفری در بخش دیگری از گفتوگو، به موضوع احتکار و موجودی انبارها اشاره میکند؛ موضوعی که این روزها بیش از گذشته در میان فعالان بازار شنیده میشود.
احتکار یا کمبود واقعی؟ پشت پرده التهاب بازار قهوه
او پیش بینی کرده که بازار قهوه پس از ورود به سال ۱۴۰۵ نیز همچنان تحت فشار تورمی قرار داشته باشد. برآوردهای فعالان بازار نشان میدهد که در ماههای ابتدایی سال، قیمت برخی گروههای قهوه بین ۲۰ تا ۴۰ درصد دیگر نیز افزایش داشته است؛ افزایشی که بیش از آنکه ناشی از کمبود واقعی کالا باشد، به شرایط بازار و رفتارهای تجاری بازمیگردد. نکته مهم این است که بخش قابل توجهی از قهوه مورد نیاز کشور بر اساس سفارشهای ثبتشده در سال گذشته باید هماکنون در بازار موجود باشد. به همین دلیل وقتی از کمبود کالا صحبت میکنیم، باید زنجیره تأمین را با دقت بیشتری بررسی کنیم.
زعفری در پایان میگوید: «بر اساس اطلاعات و مشاهدات فعالان صنعت، بخشی از موجودی قهوه همچنان در انبارهای بخش خصوصی نگهداری میشود و بخشی دیگر نیز به دلایل مختلف در فرآیند ترخیص گمرکی قرار دارد. هرچه شفافیت در موجودیها، واردات و توزیع بیشتر شود، امکان کنترل بهتر قیمتها و جلوگیری از التهاب بازار نیز افزایش پیدا خواهد کرد.»
