باغهای پربار، سفرههای خالی؛ فاصله ۳تا۴برابری قیمت میوه از تولید تا بازار
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : چهارشنبه, ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ ۱۴:۳۱
جهان صنعت نوشت: روزهایی نهچندان دور میوه یکی از سادهترین و در دسترسترین اقلام سفره ایرانی بود؛ چیزی که قرار نبود برای خریدنش حسابوکتاب کرد، قیمت چند مغازه را پرسید یا میان خوردن و نخوردنش یکی را انتخاب کرد اما حالا برای بسیاری از خانوادهها حتی بخشی از طبقه متوسط خرید میوه از یک عادت روزمره بهتصمیمی اقتصادی تبدیل شده؛ تصمیمی که گاهی با حذف پرتقال و سیب و موز از سبد خرید و جایگزینشدن آنها با اقلام ارزانتر تمام میشود. سفرهای که قرار بود سهمی از طراوت باغ داشته باشد حالا زیر فشار گرانی آرامآرام رنگ خود را از دست میدهد.
تناقض اما آنجاست که این گرانی لزوما بهمعنای سود بیشتر برای باغدار نیست. محصولی که با هزینههای سنگین آب، نهاده، نیروی انسانی و انرژی تولید میشود ممکن است در نقطه تولید با قیمتی پایین معامله شود اما چند حلقه بعد همان میوه با چند برابر قیمت بهدست مصرفکننده برسد. مجتبی شادلو، رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران از فاصله سهتاچهاربرابری میان قیمت محصول از مزرعه تا سفره سخن میگوید؛ فاصلهای که نشان میدهد مساله گرانی میوه فقط در باغ و هزینه تولید ریشه ندارد بلکه در مسیری که محصول از باغ تا میدان عمدهفروشی و سپس مغازه طی میکند نیز باید جستوجو شود.
باغدار و مصرف کننده، هردو بازنده
در یکسوی این زنجیره باغداری ایستاده که با افزایش هزینه نهادهها، دستمزد نیروی کار و ناترازی انرژی دستوپنجه نرم میکند و درسویدیگر مصرفکنندهای قرار دارد که توان خریدش هر روز محدودتر میشود. میان این دو اما زنجیرهای از عمدهفروشی، واسطهگری و خردهفروشی شکل گرفته که سهم هر حلقه در قیمت نهایی همیشه برای مصرفکننده شفاف نیست. واسطههای غیرضروری، رعایتنشدن ضوابط افزایش قیمت و ضعف در سازوکار کشف قیمت همگی میتوانند فاصلهای را که باید میان باغ و سفره کوتاه باشد طولانیتر کنند بهگونهای که نه تولیدکننده از قیمت فروش خود رضایت داشته باشد و نه مصرفکننده توان خرید محصول را.
ماجرا درنهایت فقط درباره گرانشدن چند قلم میوه نیست بلکه سخن از تغییر الگوی مصرف و کوچکترشدن سهم تغذیه سالم در زندگی خانوارهاست. وقتی میوه از یک کالای روزمره بهکالایی تبدیل شود که خریدنش نیازمند چشمپوشی از سایر هزینههای خانوار باشد گرانی دیگر صرفا یک مساله بازار نیست بلکه نشانهای از فشاری است که از زنجیره تولید تا سفره خانوار امتداد پیدا کرده است. پرسش اساسی اینجاست: چگونه ممکن است محصولی که باغدار با هزینه و رنج فراوان تولید میکند در مزرعه ارزان باشد اما در سفره گران؟
پاسخ این پرسش را باید در همان مسیری جستوجو کرد که میوه طی میکند؛ مسیری که در آن، فاصله میان باغ و سفره گاهی بهاندازه چندبرابرشدن قیمت عمیق شده است. مجتبی شادلو، رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران با بیان اینکه بخش تولید باوجود همه مشکلات همچنان درحال فعالیت است، گفت: یکی از بزرگترین چالشهای امروز تولیدکنندگان میوه نه فقط مرحله تولید بلکه شرایط بازار و نحوه رسیدن محصول بهدست مصرفکننده است.
قیمت میوه از مزرعه تا سفره
شادلو افزود: در بخش تولید مشکلات متعددی وجود دارد و تولیدکننده با مسائلی مانند ناترازی برق، گرانی نهادهها و افزایش هزینه نیروی انسانی مواجه بوده اما باوجود همه این مشکلات تولید انجام میشود و محصول بهبازار میرسد. بااین وجود مشکل اصلی در مرحلهای ایجاد میشود که محصول وارد بازار میشود. بازار میوه در شرایطی قرار دارد که ناپایدار و بیثبات بوده و تفاوت میان قیمت تولید و قیمتی که مصرفکننده در نهایت برای خرید محصول پرداخت میکند بسیار زیاد است.
وی اظهار کرد: این اختلاف قیمت در بسیاری از موارد بهسهتاچهار برابر میرسد و همین مساله فشار زیادی را هم بر تولیدکننده و هم بر مصرفکننده وارد میکند. تولیدکننده با زحمت فراوان محصول را تولید میکند اما درنهایت مصرفکننده باید همان کالا را با قیمت بسیار بالاتری خریداری کند.
رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران با اشاره بهوضعیت قیمتها در بازار گفت: در شرایط فعلی قیمت محصول در عمدهفروشیها و حتی در خود مزارع کاهش پیدا میکند و محصول ممکن است با هر قیمتی که خریدار تعیین کند معامله شود.
بی نتیجهماندن اصلاح نظام توزیع
رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران با اشاره بهطرح موضوع اصلاح نظام توزیع در سالهای گذشته گفت: اصلاح نظام توزیع موضوعی است که همواره درباره آن صحبت شده اما هنوز اتفاق مورد انتظار در این حوزه رخ نداده این درحالی است که زمانی که وضعیت نهایی قیمت محصول مشخص نیست نمیتوان بهروشنی تعیین کرد که محصول برای کدام بازار تولید میشود؛ آیا هدف بازار داخلی است یا صادرات و اساسا مسیر نهایی محصول چگونه خواهد بود.
وی تصریح کرد: وقتی این مسائل بهصورت شفاف و مشخص تعیین نشده باشد طبیعی است که چنین وضعیتی در بازار حاکم شود و تولیدکننده نیز نتواند برای آینده فعالیت خود برنامهریزی دقیقی داشته باشد.
شادلو ادامه داد: تولیدکننده با تمام مشکلات موجود در بخش تولید کار خود را انجام میدهد. ممکن است با کمبود یا ناترازی برق مواجه شود، نهادهها را گرانتر تهیه کند یا هزینه نیروی انسانی افزایش پیدا کرده اما درنهایت محصول تولید میشود و بهمرحله فروش میرسد. شادلو گفت: مساله اینجاست که هزینه تمامشده تولید با قیمت فروشی که برای تولیدکننده در نظر گرفته میشود قابل قیاس نیست و میان این دو اختلاف زیادی وجود دارد.
وی افزود: این شرایط برای تولیدکننده بسیار بحث برانگیز است و میتواند زیان قابلتوجهی ایجاد کند. تولیدکننده تاچهزمانی میتواند منتظر بماند تا شرایط اصلاح شود و زیانهای خود را جبران کند؟
تولیدکننده و دغدغه مدیریت تولید
رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران با تاکید بر ضرورت ایجاد ثبات در بازار گفت: تولیدکننده امروز نباید دغدغهای جز مدیریت تولید خود داشته باشد.
وی اظهار کرد: وقتی تولیدکننده محصول خود را تولید میکند باید مطمئن باشد که محصول او در یک بازار مشخص و با سازوکاری روشن بهفروش میرسد و هزینههای تولید نیز در قیمت نهایی لحاظ میشود اما در شرایط فعلی چنین اطمینانی وجود ندارد و همین مساله یکی از مشکلات اساسی بخش تولید است. تولیدکننده باید بداند محصولی که برای آن هزینه، سرمایه و زمان صرف کرده در چه شرایطی بهبازار میرسد و قیمت آن چگونه تعیین میشود.
شادلو افزود: اگر قرار باشد تمام فشارهای موجود در مرحله تولید بر دوش کشاورز و باغدار باشد و پس از پایان تولید نیز بازار و قیمت فروش نامشخص باقی بماند استمرار فعالیت اقتصادی برای تولیدکننده دشوار خواهد شد.
واسطههای غیرضروری و آسیبهای آن
در ادامه این گفتوگو شادلو درباره نقش واسطهها در قیمت نهایی میوه گفت: یکی از مسائل موجود در بازار موضوع واسطههاست. در شبکه توزیع واسطههایی وجود دارند که حضور برخی از آنها ممکن است ضروری باشد اما درکنار آن واسطههای غیرضروری نیز فعالیت میکنند. وی افزود: اگر واسطههای غیرضروری از زنجیره حذف شوند میتواند بخشی از مشکلات موجود در مسیر توزیع را کاهش دهد اما مساله فقط بهواسطهها محدود نمیشود و عوامل دیگری نیز در قیمت نهایی محصول نقش دارند. رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران ادامه داد: فروشگاهها و مغازه داران نیز باید چارچوبهای تعهدی خود را درقبال قیمت خرید و فروش رعایت کنند اما متاسفانه در همه موارد این اتفاق رخ نمیدهد.
شادلو گفت: گاهی فروشندگان عنوان میکنند که هزینه مغازه افزایش پیدا کرده، میزان فروش آنها کاهش یافته و بنابراین باید این هزینهها از طریق افزایش قیمت جبران شود اما چنین استدلالهایی نمیتواند بهتنهایی مبنای افزایش قیمت باشد و باید درکنار آن ضوابط و چارچوبهای مشخص بازار نیز مورد توجه قرار گیرد.
تنوع محصولات میوه و چالش قیمتگذاری دستوری
رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران در پاسخ بهاین پرسش که آیا در بازار میوه قیمتگذاری دستوری وجود دارد یا خیر، گفت: باتوجهبه تنوع بسیار زیاد محصولات میوه نمیتوان شرایط این بازار را با یک محصول مشخص مقایسه کرد. بهعبارت دیگر حتی محصولاتی مانند خیار و پرتقال نیز دارای شاخهها و کیفیتهای متعدد هستند و قیمت آنها براساس کیفیت، منطقه تولید و سایر شرایط متفاوت است. شادلو افزود: ممکن است محصولی در یک شهرستان تولید شده و محصول مشابهی در شهرستان دیگری عرضه شود اما از نظر کیفیت تفاوت زیادی داشته باشند. همین مساله تعیین یک قیمت واحد و تکلیفی را دشوار میکند.
وی تاکید کرد: بههمیندلیل نمیتوان گفت برای تمام میوهها یک قیمت مشخص و یکسان تعیین میشود اما آنچه اهمیت دارد شفافبودن سازوکار کشف قیمت و رعایت ضوابط در مراحل بعدی زنجیره توزیع است.
حلقه اصلی ارتباط مزرعه و بازار
شادلو با اشاره بهنقش میدانهای عمدهفروشی در تعیین قیمت گفت: محصول چه از تولید داخل تامین شده باشد و چه وارداتی باشد درنهایت وارد میدانهای عمدهفروشی و میادین مرکزی استانها میشود. این میادین در واقع پل ارتباطی اصلی میان تولیدکننده و بازار هستند و محصول در این مراکز وارد مرحله کشف قیمت میشود.
رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران اظهار کرد: پس از کشف قیمت در این مراکز قیمت تعیین شده بهعنوان یکی از مبناهای ارسال محصول بهمیوه فروشیها و فروشگاههای سطح شهر مورد استفاده قرار میگیرد.
وی ادامه داد: در این مرحله موضوع کیفیت میزان عرضه و شرایط بازار نیز مورد توجه قرار میگیرد و براساس این عوامل قیمت محصول میتواند تغییر کند.
شادلو گفت: وقتی قیمت در میدان عمدهفروشی مشخص شد دیگر باید سهم هر یک از حلقههای بعدی زنجیره در افزایش قیمت کاملا روشن باشد.
سهم ۳۵درصدی میوه فروشان در افزایش قیمت
شادلو با اشاره بهچارچوب تعیین شده برای افزایش قیمت در بخش خرده فروشی اظهار کرد: در قانون صنفی میوه فروشان حدود ۳۵درصد افزایش قیمت از قیمت پایه برای این بخش در نظر گرفته شده است.
رییس هیاتمدیره اتحادیه باغبانی ایران تاکید کرد: مساله مهم این است که باید بررسی شود این چارچوب تا چه اندازه در بازار رعایت میشود بنابراین اگر قیمت پایه محصول در میدان عمدهفروشی مشخص شده باشد و برای میوه فروش نیز میزان مشخصی افزایش قیمت در نظر گرفته شده باشد باید این سازوکار در بازار رعایت شود تا افزایش قیمت از محدوده تعیین شده فراتر نرود.
شادلو گفت: درکنار موضوع واسطههای غیرضروری رعایتنشدن ضوابط مربوط بهافزایش قیمت در مرحله خرده فروشی نیز یکی از مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد بنابراین برای اصلاح بازار میوه نمیتوان تنها یک عامل را مسوول افزایش قیمت دانست و باید مجموعه عوامل موجود در زنجیره تولید، توزیع، عمدهفروشی و خرده فروشی بهصورت همزمان بررسی شود.
پیچوخمهای یک بازار گران
میوه پیش از آنکه از باغ بهسفره برسد در پیچوخم بازار گران میشود؛ جایی که تولیدکننده ارزان میفروشد و مصرفکننده گران میخرد. فاصله سه تا چهار برابری قیمت فقط یک عدد نیست بلکه شکافی است میان دست باغدار و توان خرید خانوار.
اگر قرار است میوه دوباره بهسفره ایرانی برگردد راهش از مزرعه شروع نمیشود بلکه از اصلاح مسیری آغاز میشود که میان باغ و سفره ساختیم. تا وقتی این مسیر شفاف نشود ممکن است میوه روی درخت فراوان باشد اما روی سفره کمیاب.
