بیش از ۱٫۲ میلیون قطعه زباله فضایی در مدار زمین چه خطری دارند؟
- مجموعه: اخبار علمی و آموزشی
- تاریخ انتشار : چهارشنبه, ۲۰ آبان ۱۴۰۵ ۲۲:۳۶
به گزارش زومیت، گزارش سال ۲۰۲۵ آژانس فضایی اروپا بر پایه داده‌های تا پایان ۲۰۲۴ نشان می‌دهد مدارهای مورد استفاده برای ارتباطات، ناوبری و پیش‌بینی آب‌وهوا با بقایای ماهواره‌ها و موشک‌ها مشترک‌اند. حرکت دو جسم در مسیرهای متفاوت ممکن است برخوردی با سرعت چند کیلومتر بر ثانیه ایجاد کند. در این سرعت، قطعه‌ای به اندازه یک گلوله هم می‌تواند تجهیزات حساس یک ماهواره را از کار بیندازد یا به تخریب آن بینجامد.
چه اجسامی زباله فضایی محسوب می‌شوند؟
ماهواره ازکارافتاده، بخش رهاشده موشک حامل و قطعات حاصل از انفجار یا برخورد از نمونه‌های زباله فضایی هستند. وجه مشترک آن‌ها این است که ساخته بشرند، کاربرد فعالی ندارند و هنوز در مدار می‌چرخند. سامانه‌های رصد فضایی حدود ۴۰ هزار جسم را دنبال می‌کنند. نزدیک به ۱۱ هزار مورد از این فهرست محموله فعال‌اند و زباله محسوب نمی‌شوند. رقم ۴۰ هزار نیز فقط به اشیایی اشاره دارد که شبکه‌های رصد توانسته‌اند شناسایی و پیگیری کنند.
قطعات کوچک‌تر همیشه از زمین قابل‌ردیابی نیستند. به همین دلیل، ارزیابی شمار کل زباله‌ها به برآورد آماری نیز متکی است. آژانس فضایی اروپا بیش از ۵۰ هزار قطعه بزرگ‌تر از ۱۰ سانتی‌متر و بیش از ۱٫۲ میلیون قطعه بزرگ‌تر از یک سانتی‌متر را برآورد می‌کند. این دو عدد به آستانه‌های متفاوت اندازه مربوط‌اند و نباید با هم جمع شوند.
ازدحام در مدار پایین زمین
مدار پایین زمین محل فعالیت ایستگاه فضایی بین‌المللی، ماهواره‌های تصویربرداری و بسیاری از ماهواره‌های ارتباطی است. بخش بزرگی از زباله‌های فضایی هم در همین محدوده قرار دارد. در حوالی ارتفاع ۵۵۰ کیلومتر، شمار زباله‌های خطرناک از نظر مرتبه بزرگی با تعداد ماهواره‌های فعال قابل مقایسه است. استقرار منظومه‌هایی با شمار زیاد ماهواره، تعداد اجسام فعال این محدوده را هم افزایش می‌دهد. برای ماهواره‌هایی که از این ارتفاع عبور می‌کنند یا در آن مستقر می‌مانند، رصد قطعات قابل‌پیگیری بخشی از مدیریت خطر است.
برخوردی که احتمال برخورد بعدی را بالا می‌برد
تکه‌تکه شدن یک ماهواره ازکارافتاده پس از برخورد ممکن است صدها یا هزاران قطعه تازه تولید کند. این قطعات در مسیرهایی حرکت می‌کنند که می‌تواند با مدار فضاپیماهای دیگر تلاقی داشته باشد. به سناریویی که در آن برخوردها و انفجارهای پیاپی به‌تدریج استفاده از بعضی مدارها را دشوار یا غیرممکن کنند، سندرم کسلر گفته می‌شود.
برآورد آژانس نشان می‌دهد حتی اگر پرتاب جدیدی انجام نشود، ممکن است شمار زباله‌ها باز هم بالا برود. در چنین شرایطی، قطعات تازه سریع‌تر از زمانی تولید می‌شوند که قطعات قدیمی بر اثر ورود به جو از مدار خارج می‌شوند. در سال ۲۰۲۴، چند رویداد بزرگ و چند رویداد کوچک‌تر متلاشی‌شدن ثبت شد که در مجموع بیش از سه هزار جسم قابل‌ردیابی به مدار افزودند.
کاهش قطعات تازه و جمع‌آوری زباله‌های موجود
برای پیشگیری از انفجار، باید سوخت باقیمانده و انرژی ذخیره‌شده در باتری موشک‌ها و ماهواره‌ها پس از پایان مأموریت ایمن شود. خارج کردن ماهواره‌های ازکارافتاده از مدارهای شلوغ نیز می‌تواند تعداد اجسامی را کم کند که در برخوردهای بعدی تکه‌تکه می‌شوند.
به ارزیابی آژانس فضایی اروپا، رعایت راهنماهای کاهش زباله بهتر شده، اما اقدام‌های کنونی رشد آن را متوقف نکرده‌اند. این سازمان هم سخت‌گیرانه‌تر کردن استانداردها را دنبال می‌کند و هم از توسعه فناوری جمع‌آوری اجسام از مدار پشتیبانی می‌کند. مأموریت کلیر‌اسپیس-۱ یکی از طرح‌هایی است که برای آزمایش این نوع فناوری توسعه می‌یابد. مدیریت اجسام فعلی و پایان مأموریت ماهواره‌های تازه برای حفظ امکان فعالیت ایمن ماهواره‌ها و مأموریت‌های سرنشین‌دار در مدارهای پرکاربرد اهمیت دارد.
