گروبگ (کیسه کشت) چیست؟ راهنمای کاشت توت‌ فرنگی و فلفل در خانه با آن

مجموعه: اخبار علمی و آموزشی

تاریخ انتشار : یکشنبه, ۲۶ مهر ۱۴۰۵ ۱۴:۳۷

اگر حیاط ندارید یا باغچه‌تان کوچک است، لازم نیست باغبانی را کنار بگذارید. امروز خیلی‌ها فقط با چند کیسه‌ی مخصوص، روی بالکن یا پشت‌بام خانه‌شان توت‌فرنگی و فلفل برداشت می‌کنند. برای شروع کار، اولین قدم تهیه‌ی یک گروبگ مناسب است؛ مشاهده و خرید گروبگ یا کیسه کشت در اندازه‌های مختلف کار انتخاب را آسان می‌کند و بعد از آن بقیه‌ی مسیر ساده‌تر از چیزی است که فکر می‌کنید.

روال کار در این مقاله این‌طور است: اول با خود گروبگ و تفاوتش با گلدان آشنا می‌شویم، بعد سراغ وسایل و خاک مناسب می‌رویم، سپس کاشت توت‌فرنگی و فلفل را قدم‌به‌قدم می‌بینیم و آخر سر درباره‌ی آبیاری، نور و اشتباهات رایج حرف می‌زنیم. اگر همین ترتیب را دنبال کنید، تا پایان مقاله همه‌چیز برای اولین کاشتتان آماده است.

گروبگ چیست و چه تفاوتی با گلدان دارد؟

گروبگ (Grow Bag) کیسه‌ای است از جنس پارچه‌ی نبافته یا پلاستیک ضخیم که به جای گلدان برای کاشت گیاه به کار می‌رود. در فارسی بیشتر به آن «کیسه کشت» می‌گویند. تفاوت اصلی‌اش با گلدان در دیواره‌ی آن است. سواخ های تعبیه شده در زیر گروبگ هم هوا را رد می‌کند و هم آب اضافی را، برای همین ریشه همیشه نفس می‌کشد.

یک اتفاق جالب هم در ریشه می‌افتد. وقتی ریشه‌ی گیاه در گلدان معمولی به دیواره می‌رسد، شروع به چرخیدن دور خودش می‌کند و کلاف می‌شود. در گروبگ، نوک ریشه به دیواره که برسد در تماس با هوا خشک می‌شود و گیاه به جایش ریشه‌های فرعی تازه می‌سازد. نتیجه ریشه‌ای پرشاخه‌تر و قوی‌تر است که غذا و آب بیشتری جذب می‌کند.

مزایا و معایب کاشت در گروبگ

مزیت‌ها را همین حالا دیدید: ریشه‌ی سالم‌تر، زهکشی خوب، سبکی و جابه‌جایی راحت. یک مزیت دیگر هم کم‌هزینه بودن است. نسبت به گلدان‌های بزرگ، گروبگ ارزان‌تر تمام می‌شود و می‌توانید هر فصل جای آن را عوض کنید تا گیاه آفتاب بهتری بگیرد. برای مستأجرها هم عالی است، چون موقع اسباب‌کشی کیسه را خالی و تا می‌کنند و می‌برند.

معایب را هم صادقانه بگوییم. چون دیواره نفس می‌کشد، خاک زودتر خشک می‌شود و در تابستان گرم باید بیشتر آبیاری کنید. کیسه‌های تیره‌رنگ هم زیر آفتاب مستقیم گرم می‌شوند و گاهی ریشه را اذیت می‌کنند. در نهایت، گروبگ مثل گلدان سفالی ماندگار نیست و بعد از چند فصل، رنگ و استحکامش افت می‌کند. این موارد با کمی دقت قابل مدیریت‌اند و در بخش‌های بعدی راهش را می‌گوییم.

وسایل لازم: کیسه، خاک مناسب و کود

اندازه‌ی کیسه. اینجا زیاد اشتباه می‌شود. کیسه‌ی کوچک زود خشک می‌شود و ریشه را تنگ می‌کند. برای توت‌فرنگی کیسه‌ای حدود ۱۵ تا ۲۰ لیتری مناسب است که سه تا چهار بوته در آن جا می‌شود. برای فلفل، هر بوته به کیسه‌ای حدود ۱۵ تا ۲۰ لیتری نیاز دارد. اگر بوته‌ی دوم هم کنارش بکارید، سر مواد غذایی با هم دعوا می‌کنند.

مخلوط خاک. خاک باغچه‌ی خالص در کیسه فشرده می‌شود و زهکشی را خراب می‌کند. یک ترکیب ساده و جواب‌داده این است:

• حدود ۴۰ درصد کوکوپیت یا پیت‌ماس
• حدود ۳۰ درصد کمپوست یا ورمی‌کمپوست
• حدود ۲۰ درصد پرلیت (برای سبکی و زهکشی)
• حدود ۱۰ درصد خاک زراعی یا ماسه‌ی نرم

کود. برای شروع، یک کود کامل متعادل (مثلاً NPK با نسبت‌های برابر) و یک کود پتاسیم‌دار برای زمان گلدهی و میوه‌دهی کافی است. کود مایع آسان‌تر در آب حل می‌شود و دوز را بهتر می‌توانید کنترل کنید. همیشه مقدار توصیه‌شده روی بسته را رعایت کنید و ترجیحاً کمی کمتر بریزید.

سایر وسایل: سینی یا زیرگلدانی برای جمع‌کردن آب، یک آبپاش با دوش ریز، مالچ (کاه یا خاک‌پوش) و در صورت نیاز تور سایه‌بان برای ظهرهای تابستان.

کاشت توت‌ فرنگی در گروبگ، مرحله‌به‌مرحله

توت‌فرنگی ریشه‌ی سطحی دارد و به همین دلیل از گروبگ خیلی خوشش می‌آید. بهترین زمان کاشت نشا در بیشتر مناطق ایران پاییز (مهر و آبان) یا اواخر زمستان تا اوایل بهار است، به شرط این‌که یخبندان شدید در کار نباشد.

۱. آماده‌کردن کیسه. گروبگ را در محل نهایی‌اش بگذارید، چون بعد از پر شدن جابه‌جایی‌اش سنگین می‌شود. کیسه را تا حدود سه‌چهارم با مخلوط خاک پر کنید و کمی با دست فشار بدهید تا حفره‌ی هوایی نماند.

۲. انتخاب نشا. نشای سالم برگ‌های سبز و پرپشت و ریشه‌ی سفید و پرمو دارد. نشایی که برگ‌هایش زرد یا لکه‌دار است را نخرید.

۳. کاشت. برای هر بوته گودالی به اندازه‌ی ریشه بکنید. نکته‌ی مهم این‌جاست: «طوقه» یعنی نقطه‌ای که ریشه و ساقه به هم می‌رسند باید دقیقاً هم‌سطح خاک بماند. اگر طوقه زیر خاک برود می‌پوسد و اگر بیرون بماند ریشه خشک می‌شود. فاصله‌ی بوته‌ها را حدود ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر نگه دارید.

۴. آبیاری اول. بعد از کاشت، آرام و تا زمانی آب بدهید که از ته کیسه کمی خارج شود. این کار خاک را کنار ریشه می‌نشاند.

۵. مالچ. یک لایه‌ی نازک کاه روی خاک بریزید. هم رطوبت را نگه می‌دارد و هم میوه‌ها را از تماس مستقیم با خاک دور می‌کند و از پوسیدگی نجات می‌دهد.

۶. مراقبت‌های بعدی. هر وقت استولون (ساقه‌های خزنده‌ی بلند) دیدید، اگر هدفتان میوه است، آن‌ها را ببُرید تا انرژی بوته صرف تولید میوه شود. گل‌های اول را هم می‌توانید بچینید تا بوته قبل از میوه‌دهی قوی شود. معمولاً ۴ تا ۶ هفته بعد از گل‌دهی، میوه‌ی قرمز و آماده‌ی چیدن می‌شود.

کاشت فلفل در گروبگ، مرحله‌به‌مرحله

فلفل گیاهی گرمادوست است و اگر هوا هنوز سرد باشد، سرعت رشدش کم می‌شود. اگر می‌خواهید از بذر شروع کنید، آن را اواخر بهمن تا اسفند در سینی نشا و داخل خانه بکارید. اگر نشای آماده می‌خرید، بعد از رفع خطر سرمای بهاره آن را به گروبگ منتقل کنید.

۱. بذر یا نشا. بذر فلفل کند جوانه می‌زند و دمای حدود ۲۵ درجه می‌خواهد. بذرها را در سینی با خاک سبک بکارید، رطوبت را ثابت نگه دارید و صبور باشید. بعد از ظهور چند برگ واقعی، آماده‌ی انتقال هستند.

۲. پر کردن گروبگ. از همان مخلوط خاک سبک استفاده کنید. فلفل غذاخور است، پس اگر کمپوست بیشتری به مخلوط بدهید بد نیست.

۳. انتقال نشا. نشا را با خاک دور ریشه از سینی دربیاورید و به عمق همان خاک قبلی بکارید. برخلاف گوجه‌فرنگی، فلفل را عمیق‌تر از قبل نکارید.

۴. جا و نور. فلفل دست‌کم ۶ تا ۸ ساعت آفتاب مستقیم می‌خواهد. جای آفتاب‌گیر بالکن یا پشت‌بام را برایش انتخاب کنید. اگر بالکن رو به جنوب است، بهتر هم می‌شود.

۵. تکیه‌گاه. وقتی بوته میوه می‌دهد، شاخه‌ها سنگین می‌شوند و ممکن است بشکنند. یک چوب یا میله‌ی باریک کنار بوته فرو کنید و ساقه را با نخ نرم به آن ببندید.

۶. تغذیه و هرس. در اوایل رشد، کود متعادل بدهید. از زمان گل‌دهی به بعد، کودی با پتاسیم بیشتر استفاده کنید. گل‌ها و میوه‌های کوچک اولیه را اگر بوته هنوز ضعیف است بچینید تا قوی بشود. معمولاً ۲ تا ۳ ماه بعد از انتقال نشا، اولین فلفل‌ها برداشت می‌شود.

آبیاری، نور و مراقبت

سخت‌ترین بخش کار با گروبگ، پیدا کردن ریتم آبیاری است. قاعده‌ی کلی این است که هر چند وقت یک‌بار انگشتتان را تا دو سه سانتی‌متر در خاک فرو کنید. اگر خشک بود، وقت آبیاری است. اگر هنوز نم داشت، صبر کنید. جدول زیر یک راهنمای کلی می‌دهد و بسته به آب‌وهوای شهرتان باید کمی آن را تنظیم کنید.

آبیاری بهتر است صبح زود انجام شود تا گیاه در ساعات گرم روز آب کافی داشته باشد. اگر تابستان‌ها آفتاب خیلی تند است و کیسه‌ی تیره‌رنگ دارید، کمی سایه یا یک پارچه‌ی روشن دور کیسه می‌تواند از داغ شدن ریشه جلوگیری کند.

در مورد آفات، شته و کنه‌ی تارتن از شایع‌ترین‌هاست. هفته‌ای یکی دو بار پشت برگ‌ها را نگاه کنید. اگر فقط چند شته دیدید، با آب و کمی صابون ملایم می‌شود کنترلشان کرد.

اشتباهات رایج در کاشت توت فرنگی و فلفل با گروبگ

• انتخاب کیسه‌ی کوچک. گیاه زود تشنه و تنگ‌ریشه می‌شود. بهتر است کمی بزرگ بخرید تا کوچک.
• آبیاری زیاد. چون سطح خاک زود خشک می‌شود، بعضی‌ها از ترس خشکی بیش از اندازه آب می‌دهند و ریشه می‌پوسد. قبل از آب دادن، همیشه خاک را لمس کنید.
• استفاده از خاک سنگین. خاک رسی یا باغچه‌ی خالص زهکشی را خراب می‌کند.
• دفن کردن طوقه‌ی توت‌فرنگی. یکی از دلایل اصلی مرگ نشا همین است.
• نور کم. هر دو گیاه آفتاب می‌خواهند. در سایه، بوته بلند و ضعیف می‌شود و میوه‌ی کمی می‌دهد.
• کود زیاد یا بی‌نظم. زیاده‌روی در کود، ریشه را می‌سوزاند. کم و منظم دادن بهتر از زیاد و گاه‌به‌گاه است.
• نادیده گرفتن گرمای تابستان. کیسه‌ی داغ ریشه را اذیت می‌کند، پس سایه و آبیاری صبحگاهی را فراموش نکنید.

گروبگ را از کجا بخریم؟ راهنمای خرید حضوری و آنلاین

بعد از اینکه تصمیم گرفتید با کیسه کشت شروع کنید، نوبت تهیه‌ی آن می‌رسد. خوشبختانه امروز پیدا کردن گروبگ سخت نیست و هم می‌توانید حضوری بخرید و هم آنلاین خرید خود را انجام دهید. برای خرید حضوری، سری به مغازه‌ها و فروشگاه‌های محصولات کشاورزی نزدیک محل زندگی‌تان بزنید. مزیتش این است که کیسه را از نزدیک می‌بینید، جنس و ضخامت آن را لمس می‌کنید و می‌توانید از فروشنده درباره‌ی اندازه‌ی مناسب گیاه موردنظرتان سؤال کنید. بعضی از این مغازه‌ها خاک مخلوط آماده و کود هم دارند و می‌توانید همه‌ی وسایل را یکجا بخرید.

اگر ترجیح می‌دهید از خانه خرید کنید، فروشگاه‌های اینترنتی گزینه‌ی خوبی هستند. تعاونی گلخانه‌داران سپهر، ترب، دیجی‌کالا و نیاز روز از جاهایی هستند که می‌توانید گروبگ و کیسه کشت را در آن‌ها جستجو کنید و قیمت و مشخصات چند مدل را کنار هم ببینید. چون موجودی و قیمت‌ها مدام تغییر می‌کند، قبل از سفارش یک بار صفحه‌ی محصول را با دقت بررسی کنید.

به چند نکته موقع خرید توجه کنید:

• اندازه را با گیاه تطبیق دهید. برای هر بوته‌ی فلفل یا چند بوته‌ی توت‌فرنگی، کیسه‌ی ۱۵ تا ۲۰ لیتری یا بزرگ‌تر انتخاب کنید.
• جنس گروبگ را بررسی کنید. پلاستیک یا همان مشما ضخیم‌تر عمر بیشتری دارد و زود پاره نمی‌شود.
• به دسته‌ها نگاه کنید. دسته‌ی محکم جابه‌جا کردن کیسه‌ی پر را خیلی آسان‌تر می‌کند.
• نظر خریداران را بخوانید. تجربه‌ی دیگران درباره‌ی دوام و اندازه‌ی واقعی کیسه کمک زیادی می‌کند.

جمع‌ بندی نهایی

گروبگ یا کیسه کشت راهی ساده و کم‌هزینه برای باغبانی در فضاهای کوچک است. دیواره‌ی نفس‌کشش ریشه را سالم نگه می‌دارد و سبکی‌اش جابه‌جایی را راحت می‌کند. با کیسه‌ی هم‌اندازه، مخلوط خاک سبک، نور کافی و آبیاری حساب‌شده، هم توت‌فرنگی و هم فلفل در خانه خوب جواب می‌دهند. اولین برداشت شاید کوچک باشد، ولی طعم میوه‌ای که خودتان کاشته‌اید و توانایی اصلاح اشتباهات فصل بعد، این تجربه را ارزشمند می‌کند. اگر هنوز کیسه ندارید، با مشاهده و خرید گروبگ یا کیسه کشت می‌توانید همین هفته شروع کنید.

سوالات متداول

-گروبگ برای چه گیاهانی مناسب است؟ برای بیشتر سبزیجات و میوه‌های کوچک مثل توت‌فرنگی، فلفل، گوجه‌فرنگی، بادمجان، خیار و سبزی‌های برگی. فقط اندازه‌ی کیسه باید با ریشه‌ی گیاه تناسب داشته باشد.

-گروبگ را می‌شود چند سال استفاده کرد؟ معمولاً چند فصل. بعد از هر فصل، آن را خالی، با آب شسته و در سایه خشک کنید. کیسه‌های باکیفیت‌تر طولانی‌تر دوام می‌آورند.

-توت‌فرنگی را در چه ماهی بکارم؟ در بیشتر مناطق ایران، مهر و آبان یا اواخر زمستان تا اوایل بهار مناسب است. در مناطق خیلی سرد، بهار بهتر است.

-چند بوته فلفل را می‌توان در یک گروبگ کاشت؟ در کیسه‌ی ۱۵ تا ۲۰ لیتری یک بوته. اگر کیسه خیلی بزرگ‌تر است (مثلاً ۴۰ لیتر)، دو بوته با فاصله‌ی مناسب جواب می‌دهد.

-گروبگ را می‌توان روی بالکن آپارتمان گذاشت؟ بله، به شرط این‌که زیرش سینی بگذارید تا آب روی زمین یا طبقه‌ی پایین نریزد و به نور کافی دسترسی داشته باشد.