نوبل ۲۰۲۶ به زبان ساده؛ از روشن‌کردن نورون‌ها تا ردیابی ذرات نامرئی
- مجموعه: اخبار علمی و آموزشی
- تاریخ انتشار : یکشنبه, ۱۹ مهر ۱۴۰۵ ۱۶:۲۰
به گزارش ایسنا، جوایز نوبل سال ۲۰۲۶ در رشته‌های پزشکی، فیزیک و شیمی به دانشمندانی که مرزهای علم را جابجا کرده و زندگی را برای ما آسانتر کرده‌اند، اعطا شد.
شاید تاکنون هر خبری از جوایز نوبل خوانده‌اید، حوصله‌سربر به نظر می‌رسیده و تنها به خواندن اسم‌ها اکتفا کرده باشید، اما اکنون می‌خواهیم به توضیح دستاوردهای این دانشمندان به زبان ساده بپردازیم تا بیشتر با دنیای جایزه نوبل و کارهای این دانشمندان آشنا شوید.
نوبل پزشکی
نوبل پزشکی امسال به دانشمندانی تعلق گرفت که شنا کردنِ یه جلبک به سمت نور برایشان جالب بود. «پیتر هگمان» و «گئورگ ناگل» می‌خواستند دریابند که چرا نوعی جلبک تک‌سلولی می‌تواند به سمت منبع نور حرکت کند.
گئورگ ناگل و پیتر هگمان
آنها اوایل دهه ۲۰۰۰، پروتئینی را در این جلبک کشف کردند که با تابش نور آبی فعال می‌شد و مانند یک کلید حساس به نور عمل می‌کرد و می‌توانست فعالیت الکتریکی سلول را تغییر دهد.
بخش هیجان‌انگیز ماجرا اینجا بود که این پروتئین را می‌توان به سلول‌های دیگر هم منتقل کرد و آنها را به نور حساس کرد. اینجا پای برنده سوم، یعنی «کارل دایسِروث» به میان آمد. وی همراه با پژوهشگران دیگر نشان داد که می‌شود از این پروتئین‌ها برای کنترل فعالیت سلول‌های عصبی با نور استفاده کرد.
کارل دایسروث
کارل دایسروث
این روش که «اپتوژنتیک» نام گرفته، دریچه تازه‌ای به مطالعه مغز باز کرده و به گفته رئیس کمیته نوبل پزشکی، این فناوری فرصت‌هایی برای نقشه‌برداری از مغز فراهم کرده است که زمانی تنها در حد رؤیا بود.
از آن زمان، پژوهشگران با کمک اپتوژنتیک توانسته‌اند مدارهای عصبی مرتبط با خاطرات، احساسات و رفتارهای خاص را بررسی کنند؛ یعنی همان مدارهایی که اختلال در عملکردشان می‌تواند با بیماری‌های عصبی و روان‌پزشکی ارتباط داشته باشد.
این فناوری حتی می‌تواند در آینده نزدیک، بینایی را به افراد مبتلا به برخی اختلالات بینایی بازگرداند.
در واقع، این سه دانشمند راهی را پیش روی ما گذاشته‌اند که با کمک نور، فعالیت سلول‌های عصبی را کنترل کنیم و بهتر بفهمیم مغز چطور کار می‌کند.
نوبل فیزیک
نوبل فیزیک امسال به «فرانسیس هالزن»، شکارچی ذره مرموز طبیعت تعلق گرفت.
در حالی که ما برای دیدن کیهان فقط امواج نور و امواج رادیویی را در اختیار داشتیم، هالزن توانست کاری کند که ما نوترینوهای برخاسته از رخدادهای کیهانی را به تصویر بکشیم.
فرانسیس هالزن
هالزن با طرح ایده استفاده از یخ‌های قطب جنوب برای شناسایی نوترینوها (دومین ذرات فراوان در جهان هستی)، در قالب یک آزمایشگاه به اسم «آیس‌کیوب» که یک مکعب یخی به حجم هزار متر مکعب است، توانست برخورد نوترینوها با هسته اتم‌ها و جرقه حاصل از آن را ثبت کند تا با شناسایی نوترینوهایی که متعلق به خارج از منظومه شمسی هستند، تصاویری از رویدادهای کیهانی که تا به حال از چشم ما پنهان بوده‌اند، ترسیم کند.
نوبل شیمی
برخی مولکول‌ها در طبیعت به دو شکل وجود دارند و دقیقا متقارن هستند، گویی یک مولکول جلوی آینه ایستاده؛ اما مسئله این است که فقط یکی از این دو شکل در هر موجود وجود دارد. این یک معما بود که بالاخره به دست «هنری کاگان» و «کنزو سوآی» حل شد.
هنری کاگان و کنزو سوآی
این مولکول‌ها که مثل دو دست، تصویر آینه‌ای یکدیگر هستند، فقط از یک نوع در بدن ما وجود دارد و دیگری به ندرت در طبیعت دیده می‌شود. حال مشکل اینجاست که وقتی برای مثال می‌خواهیم دارو بسازیم، باید از آن نوعی تولید کنیم که در بدنمان وجود دارد، ولی واکنش‌های شیمیایی به طور مساوی از هر دو نوع تولید می‌کنند.
کاگان در سال ۱۹۸۶ با کشف روش هدایت واکنش‌های شیمیایی اولین گام را برای حل این معما برداشت و توانست یکی از تصاویر آینه‌ای را با بیشتر از آنچه تا پیش از آن می‌شد، تولید کند.
سپس سوآی در سال ۱۹۹۵ چگونگی طراحی اولین واکنش شیمیایی که پتانسیل دستیابی به فقط یکی از شکل‌های آینه‌ای را داشت، شرح داد. وی سرانجام در سال ۲۰۰۳ این ایده را عملی کرد و چیزی را محقق کرد که تا پیش از آن جز در طبیعت، هرگز محقق نشده بود.
حالا به لطف کاگان و سوآی می‌دانیم که این پدیده چگونه به وجود می‌آید و می‌توانیم داروهایی را که کاملا برای بدنمان مناسب است، تولید کنیم.
