قهوه و چای در مسیر گرانی؛ موج تازه افزایش قیمت نوشیدنیها از کجا آمد؟
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : پنجشنبه, ۲۵ تیر ۱۴۰۵ ۰۹:۱۵
جهان صنعت نوشت: فائو طی گزارشی اعلام کرد در سالهای اخیر قیمت جهانی کالاهای نوشیدنی بسیار سریعتر از سایر کالاهای کشاورزی افزایش یافته و در این بین شوکهای عرضه و تقاضا ۹۰درصد نوسانات قیمت را ایجاد میکند.
سازمان فائو در جدیدترین گزارش خود بهاین موضوع پرداخته است که چگونه شوکها بر بازارهای جهانی «قهوه، کاکائو و چای» تاثیر میگذارند. تحلیلها نشان میدهد شوکهای عرضه و تقاضا بیشترین نوسانات قیمت را ایجاد میکنند و تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بهطور متفاوتی تحت تاثیر قرار میگیرند.
نوسانات زیاد قیمتها
درواقع براساس گزارش جدید سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد(فائو) قیمتهای بینالمللی قهوه، کاکائو و چای اخیرا نوسانات زیادی را تجربه کردند که بهدلیل آسیبپذیریهای ساختاری تشدید شده است. این گزارش بر لزوم تقویت سیستمهای تولید، بهبود شفافیت بازار و حمایت از توزیع متوازنتر ارزش در سراسر زنجیره ارزش برای افزایش ثبات بازار و حفاظت از معیشت تاکید میکند.
گزارش «پویاییهای قیمت در بازارهای جهانی نوشیدنی: روندها، محرکها و پیامدها» با تکیه بر شواهد جدید نشان میدهد که نوسانات قیمت واقعی کوتاهمدت عمدتا ناشی از تغییرات در شرایط عرضه و تقاضا است که بیش از ۹۰درصد از نوسانات قیمت مشاهدهشده را تشکیل میدهد. درعینحال انتظارات در مورد شرایط آینده بازار میتواند رفتار فعالان بازار را شکل دهد و گاهی اوقات حتی قبل از اینکه تغییرات اساسی عرضه یا تقاضا بهطور کامل تحقق یابد نوسانات قیمت را تقویت کند. یافتهها نشان میدهد که شرایط کلان اقتصادی گستردهتر نقش نسبتا محدودی در توضیح نوسانات قیمت کوتاهمدت این محصولات دارند.
ویژگیهای فیزیکی و اقتصادی بازارها
نوسانات اخیر قیمت تحت تاثیر ویژگیهای فیزیکی و اقتصادی این بازارها قرار دارد. تولید در تعداد کمی از کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط بسیار متمرکز است و عمدتا توسط کشاورزان خردهپا انجام شده درحالیکه بیشتر تولیدات بهصورت خام بهاقتصادهای پردرآمد و نوظهور برای فرآوری و توزیع صادر میشود. مسافت طولانی بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان، قرارگرفتن درمعرض اختلالات بازار و هزینههای حملونقل را افزایش میدهد و در نتیجه اثرات شوکهای جهانی بر بازارهای داخلی را تشدید میکند.
در این زمینه، گزارش نشان میدهد که شوکهای وارده بهبازارهای جهانی نوشیدنی بهطور کامل یا بهطور مساوی در مراحل مختلف زنجیره ارزش منتقل نمیشوند. تولیدکنندگان تمایل دارند که مستقیما درمعرض شوکهای قیمت جهانی قرار گیرند درحالیکه تاثیر آن بر قیمتهای مصرفکننده عموما کمتر است.
به گزارش بازار بوبکر بن بلهاسن، مدیر بخش بازارها و تجارت فائو گفت: در سالهای اخیر قیمت جهانی کالاهای نوشیدنی بسیار سریعتر از سایر کالاهای کشاورزی افزایش یافته است. ترکیب عرضه متمرکز و مصرف جهانی روبهرشد زمینه مساعدی را برای نوسانات شدید در قیمتهای بینالمللی آنها ایجاد میکند. شوکهای مرتبط با آب و هوا(خشکسالی، یخبندان و بارندگی بیش از حد) همچنان محرکهای اصلی افزایش قیمتها هستند. بیماریهای گیاهی، افزایش هزینههای نهادهها و نیروی کار، تنشهای ژئوپلیتیکی و تاخیر در حملونقل فشارهای بیشتری را بههمراه داشته است.
تمرکز در گروه نسبتا کوچکی از کشورها
دادههای این گزارش نشان میدهد که تولید جهانی قهوه، کاکائو و چای در گروه نسبتا کوچکی از کشورها متمرکز است. برزیل و ویتنام تقریبا نیمی از تولید جهانی قهوه را تشکیل میدهند در حالی که پنجکشور حدود ۶۵درصد از کل صادرات قهوه را تامین میکنند. تولید کاکائو حتی متمرکزتر است بهطوری که ساحل عاج و غنا بیش از دوسوم عرضه جهانی را تامین میکنند در حالی که چین بیش از نیمی از تولید جهانی چای را تولید میکند.
با توجه بهیافتههای این گزارش این تمرکز قیمتهای جهانی را بهشدت نسبتبه شوکهای محلی حساس میکند. از آنجا که نوسانات کوتاهمدت قیمتها عمدتا توسط شرایط عرضه و تقاضا هدایت میشوند اختلالات در چند کشور تولیدکننده کلیدی میتواند بهسرعت بهنوسانات بزرگ قیمت بینالمللی تبدیل شود. درمقابل تقاضا از نظر جغرافیایی پراکندهتر بوده و بهویژه در اقتصادهای نوظهور همچنان در حال گسترش است.
ازسویدیگر تحولات اخیر قیمت این کالاها نشان میدهد که چگونه شوکهای محلی بهنوسانات قیمت جهانی تبدیل میشوند. قیمتهای بینالمللی قهوه در سالهای۲۰۲۲-۲۰۲۱ پس از خشکسالی و یخبندان در برزیل و آب و هوای نامناسب در کلمبیا افزایش یافت و در اوایل سال۲۰۲۵ در بحبوحه کاهش تولید ناشی از تغییرات اقلیمی در ویتنام و اندونزی بهاوج تاریخی خود رسید. قیمت کاکائو در سالهای۲۰۲۴-۲۰۲۳ پس از کاهش تولید در ساحل عاج و غنا بهدلیل آب و هوای نامساعد و بیماریهای گیاهی بهشدت افزایش یافت. بازارهای چای الگوی متفاوتی را نشان دادند بهطوری که افزایش قیمت در طول همهگیری کووید-۱۹ عمدتا ناشی از تقاضای بیشتر مرتبط با افزایش مصرف خانگی و مزایای سلامتی درک شده بود.
عدم انعکاس تغییرات در زنجیره ارزش
این گزارش نشان میدهد که تغییرات در قیمتهای بینالمللی بهطور مساوی در مراحل مختلف زنجیره ارزش منعکس نمیشود. در بسیاری از موارد تولیدکنندگان مستقیما در معرض نوسانات قیمت قرار میگیرند درحالیکه تاثیر آن بر قیمتهای مصرفکننده معمولا محدودتر است. این الگوها نشان میدهند که انتقال قیمت توسط ساختار زنجیرههای ارزش جهانی شکل میگیرد؛ جایی که مراحل متعددی کشاورزان را از مصرفکنندگان نهایی جدا میکند و سهم قابلتوجهی از ارزش در فرآوری، توزیع و خرده فروشی ایجاد میشود.
در نتیجه تغییرات قیمت جهانی بهصورت یک بهیک در طول زنجیره ارزش منتقل نمیشود. افزایشها بهطور کامل بهقیمتهای بالاتر برای کشاورزان تبدیل نمیشوند و کاهش قیمتها بهویژه در سطح مصرفکننده تنها تا حدی منتقل میشوند؛ همانطور که در مورد شکلات نشان داده شده است. در سطح خردهفروشی تاثیر تغییرات قیمت بینالمللی عموما محدودتر بوده تا حدی بهاین دلیل که قهوه خام، کاکائو و چای تنها سهم کمی از هزینههای محصول نهایی را تشکیل میدهند. میزان این انتقال قیمت در کشورهای مختلف متفاوت بوده و منعکسکننده تفاوت در ساختار بازار، سیاستهای داخلی و تجاری و هزینههای معاملاتی است.
تاثیر بر معیشت کشاورزان
باتوجهبهاینکه قهوه، کاکائو و چای معیشت میلیونها کشاورز را در سراسر جهان تامین میکنند این گزارش هشدار میدهد که شوکهای قیمتهای جهانی پیامدهای مستقیمی بر درآمد خانوارها، سطح فقر، امنیت غذایی و بودجه دولتها دارد بهویژه در کشورهایی که این محصولات سهم قابلتوجهی از درآمد صادراتی را تشکیل میدهند.
این گزارش خواستار اقدامات هماهنگ سیاستی برای رسیدگی بهآسیبپذیریهای ساختاری و کاهش تاثیر شوکها است. در سطح تولید تقویت تاب آوری ضروری است، ازجمله از طریق سرمایهگذاری در سیستمهای کشاورزی مقاوم دربرابر آب و هوا، مدیریت موثر آفات و بیماریها و بهبود ابزارهای مدیریت ریسک برای تثبیت تولید و درآمد. افزایش کارایی و شفافیت بازار نیز بههمان اندازه مهم است. دادههای بهبود یافته در مورد شرایط محصول، ذخایر و جریانهای تجاری میتواند عدم قطعیت را کاهش داده و از شکلگیری قیمتهای پایدارتر پشتیبانی کند.
تلاش برای ترویج توزیع عادلانه
درنهایت ترویج توزیع عادلانهتر ارزش بسیار مهم است. توانمندسازی تولیدکنندگان برای ارتقا در زنجیرههای ارزش ازجمله از طریق فرآوری، صدور گواهینامه و برندسازی میتواند سهم آنها از ارزش را افزایش داده و توسعه فراگیرتر و پایدارتری را تقویت کند.
بدون چنین اقداماتی بازارهای جهانی کالاهای نوشیدنی همچنان در برابر شوکها آسیبپذیر خواهند بود و خطرات مداومی برای معیشت میلیونها کشاورز، امنیت غذایی و ثبات اقتصادی در کشورهای تولیدکننده وجود خواهد داشت.
