واکنش وزارت خارجه به ادعای غرامت شورای همکاری و تغییر مذاکره‌کننده آمریکا
- مجموعه: اخبار سیاست خارجی
- تاریخ انتشار : یکشنبه, ۲۴ آبان ۱۴۰۵ ۱۳:۰۷
به گزارش مهر، اسماعیل بقایی در نشست خبری وزارت امور خارجه به پرسش‌هایی درباره ادعای غرامت شورای همکاری خلیج فارس، تغییر مذاکره‌کننده آمریکا، ارتباط پروازهای اخیر با مذاکرات و همکاری ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پاسخ داد. او نشست را با اشاره به تشییع و بزرگداشت شهدای گمنام در روزهای اخیر آغاز کرد و این مراسم را یادآور بخشی از فرهنگ ایرانیان دانست.
واکنش تهران به ادعای غرامت
از بقایی درباره اظهارات دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس پرسیده شد که ایران را مسئول حمله به کشورهای حاشیه خلیج فارس دانسته و موضوع دریافت غرامت را مطرح کرده بود. سخنگو مبنای این ادعا را رد کرد و گفت برخی دولت‌های منطقه باید درباره خسارت‌هایی که به ایران وارد شده پاسخ دهند. او به حمایت برخی کشورهای منطقه از حکومت صدام در جنگ ایران و عراق اشاره کرد و گفت این سابقه از نظر تهران همچنان قابل پیگیری است.
بقایی رقم کمک برخی دولت‌ها به حکومت صدام را چند صد میلیارد دلار خواند و از کمک نظامی و تسلیحاتی و اعزام نیرو به عنوان مواردی نام برد که به گفته او مستند شده‌اند. او سپس به وضعیت کنونی پرداخت و گفت کسانی که فضا، آب، سرزمین یا امکانات خود را در اختیار نیروهای حمله‌کننده گذاشته‌اند باید درباره نقش مستقیم و غیرمستقیمشان پاسخ دهند. به ادعای او، بخشی از خسارت‌ها به ایران از امکان عملیاتی ناشی شده است که در اختیار آمریکا و اسرائیل قرار گرفت. سخنگو نتیجه گرفت که از دید تهران مطالبه غرامت متوجه طرف‌هایی است که در این حملات مشارکت داشته‌اند.
او افزود ایران مستنداتی درباره مشارکت کشورهای منطقه گرد آورده و پیگیری موضوع را در دستور دارد. در توضیح مستندات مورد ادعای تهران، به پرواز هواپیماها و پهپادها، شلیک موشک از پایگاه‌های مستقر در منطقه و پشتیبانی لجستیکی اشاره کرد. به گفته او، حتی بدون اظهارات مقام‌های آمریکایی نیز ایران این موارد را نشانه دخالت می‌دانست. بقایی در توضیح موضع ایران گفت اقداماتی که تهران انجام داده، از دید آن دفاعی بوده و پایگاه‌ها و دارایی‌های آمریکا را هدف گرفته است. او گفت ایران قصد تعرض به حاکمیت کشورهای همسایه را نداشته است.
تغییر مذاکره‌کننده آمریکا و پرواز قطر
سخنگوی وزارت خارجه در پاسخ به پرسش درباره معرفی مارکو روبیو به عنوان مذاکره‌کننده ارشد آمریکا گفت معیار ایران عملکرد واشنگتن به عنوان یک دولت است. او اختلاف‌های داخلی و رقابت‌های انتخاباتی آمریکا را برای تصمیم‌گیری تهران تعیین‌کننده ندانست و گفت این رقابت‌ها گاهی بر گفت‌وگوهای خارجی ایالات متحده نیز اثر می‌گذارند. به ارزیابی بقایی، تغییر فرد مسئول مذاکرات به‌تنهایی نشانه یک تغییر معنادار در سیاست آمریکا نیست. او همچنین مدعی شد در تصمیم‌های نظامی آمریکا در غرب آسیا، منافع و تصمیم‌گیری بیرون از واشنگتن نقش دارند.
در بخش دیگری از نشست، پرسشی درباره ورود هواپیمایی از قطر به ایران مطرح شد. بقایی گفت ایران با کشورهای دیگر در حوزه‌های مختلف تعامل دارد و رفت‌وآمد یک هواپیما دلیل کافی برای نتیجه‌گیری درباره آغاز یک روند مذاکراتی نیست. او از ارائه توضیح درباره تک‌تک پروازها خودداری کرد و خواست این سفرها به‌صورت خودکار در چارچوب مذاکرات ایران و آمریکا تعبیر نشوند.
بقایی در پاسخ به موضع‌گیری ترامپ درباره مذاکرات گفت تهران تلاش خود را بر توانمندی‌های داخلی متمرکز می‌کند. به گفته او، ایران ممکن است از دیپلماسی استفاده کند و در عین حال تصمیم خود را بر تعهد یا وعده طرف مقابل بنا نکند. او از شیوه استفاده واشنگتن از گفت‌وگو انتقاد کرد و گفت از نگاه تهران، آمریکا در تجربه‌های قبلی از فضای دیپلماتیک برای آماده‌سازی اقدام علیه ایران بهره برده است. به همین دلیل، به گفته او، ایران در ارزیابی پیشنهادهای تازه سابقه تعامل‌ها را در نظر می‌گیرد.
موضع ایران درباره غنی‌سازی، ان‌پی‌تی و بازرسی بوشهر
از سخنگو پرسیده شد آیا آمریکا پیشنهادی داده که ایران را به کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای وادارد. او گفت موضع اعلامی واشنگتن از ابتدا در جهت محدود کردن امکان استفاده ایران از انرژی هسته‌ای بوده است. به گفته بقایی، ایران این حق را بنیادین و مرتبط با حاکمیت و عضویت خود در معاهده منع اشاعه می‌داند و از آن چشم‌پوشی نمی‌کند. او در پاسخ به پرسشی جداگانه گفت موضوع تعلیق موقت غنی‌سازی یا کاهش سطح آن در مرحله فعلی مورد بحث نیست و گفت‌وگویی درباره جزئیات هسته‌ای صورت نگرفته است.
بقایی درباره امکان تصمیم‌گیری پیرامون عضویت ایران در معاهده منع اشاعه گفت اختیار بررسی این موضوع با نهادهای ذی‌ربط است. تا هنگامی که ایران عضو معاهده باشد، از نظر سخنگو تعهدات مندرج در آن برقرار است. او همچنین گفت ایران تعهدات پادمانی خود را تعلیق نکرده است. بخش عمده همکاری عملی با آژانس به گفته او به دلیل شرایط ناشی از حملات متوقف شده، اما وضعیت نیروگاه بوشهر بر اساس ترتیبات دیگری نیز تنظیم می‌شود.
سخنگو توضیح داد بازرسی‌های دوره‌ای راکتور بوشهر هم طبق تعهدات پادمانی و هم در چارچوب قرارداد دوجانبه با روسیه انجام می‌شود. ادامه این بازرسی‌های دوره‌ای درباره بوشهر بود، در حالی که وضعیت دسترسی و همکاری در دیگر موارد تحت تأثیر شرایط پس از حملات قرار دارد. به گفته او، درخواست جدید بازرسان در چنین موقعیتی باید با توجه به سابقه پرونده و شرایط ایجادشده بررسی شود.
انتقاد از گزارش‌دهی آژانس
بقایی گفت انتشار محتوای گزارش‌های آژانس در رسانه‌های غربی را نشانه یک مشکل در نحوه گزارش‌دهی این نهاد می‌داند. او برخی مدیران آژانس را به جانبداری متهم کرد و گفت تأثیر آمریکا و برخی دولت‌های اروپایی بر گزارش‌ها به اعتبار نهاد بین‌المللی آسیب می‌زند. از دید او، آژانس باید روشن کند بر مبنای ملاحظات فنی و به‌صورت مستقل عمل می‌کند یا فشار سیاسی را در تصمیم‌هایش دخالت می‌دهد.
او به تجربه گزارش‌ها و قطعنامه‌های پیشین نیز اشاره کرد که به طرح پرونده در شورای امنیت انجامید. به گفته سخنگو، دو عضو شورا با آن روند همراه نیستند. بقایی معتقد است تلاش برای تشدید فشار بر برنامه هسته‌ای ایران نتیجه مورد انتظار طرف‌های پیگیر این روند را نداده است. او در عین حال گفت گزارش اخیر آژانس به پیامد حمله به تأسیسات و توقف فعالیت‌های بازرسی اشاره کرده، هرچند به ارزیابی او مدیریت آژانس در گذشته این واقعیت را نادیده گرفته بود.
در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات رافائل گروسی، بقایی تحلیل‌های مدیرکل را غیرفنی توصیف کرد. او علت محدودیت دسترسی آژانس را به اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل نسبت داد و گفت تکرار گمانه‌زنی درباره برنامه هسته‌ای وضعیت عملی بازرسان را تغییر نمی‌دهد. در مورد مواضع آلمان و فرانسه درباره هماهنگی با آمریکا نیز گفت این دو کشور باید درباره تعهدات خود در چارچوب برجام پاسخ دهند. او همسویی آن‌ها با واشنگتن را نشانه تغییر جهت در اجرای مسئولیت‌های پیشین دانست و گفت چنین سیاستی به نظام منع اشاعه آسیب می‌زند.
تماس با روسیه و چین و گفت‌وگو با عراق
در پاسخ به پرسشی درباره نشست سه‌جانبه روسیه، چین و آمریکا، بقایی گفت گفت‌وگوی قدرت‌های جهانی درباره تحولات یک کشور امری غیرمنتظره نیست. او روسیه و چین را شرکای راهبردی ایران خواند و گفت تهران از راه تماس تلفنی و سفارتخانه‌ها به‌طور مستمر با هر دو کشور رایزنی دارد. به گفته او، دو کشور از ارزیابی ایران درباره نقش آمریکا در تحولات منطقه آگاه‌اند و انتظار تهران این است که در گفت‌وگو با واشنگتن موضوع پاسخ‌گویی را مطرح کنند.
درباره دیدار رؤسای جمهوری ایران و عراق در آنتالیا، سخنگو گفت مقام‌های دو کشور در تماس‌هایشان درباره منافع و نگرانی‌های مشترک صحبت می‌کنند. او بر پایدار بودن همسایگی و اهمیت رفتار دو طرف در زمان بحران تأکید کرد. بقایی درباره مسائل مرزی با عراق نیز آمادگی ایران برای پیگیری مشکلات با گفت‌وگوی نزدیک و بر اساس حسن همجواری را اعلام کرد.
عبور اقلام بشردوستانه از تنگه هرمز
در پاسخ به پرسش درباره درخواست عبور کود شیمیایی از تنگه هرمز، بقایی گفت ایران در زمان درگیری با بخش‌های مرتبط سازمان ملل تماس داشت و آمادگی خود را برای کمک به انتقال اقلام بشردوستانه اعلام کرده بود. او از سازمان ملل خواست درباره حمله به ایران موضع بگیرد و طرفی را که تهران مسئول اختلال در تردد کشتی‌ها می‌داند مخاطب قرار دهد. بقایی عامل ایجاد وضعیت کنونی مسیر کشتیرانی را آمریکا معرفی کرد و گفت از دید تهران بحث ارسال اقلام را باید با توجه به علت اختلال دنبال کرد.
در پاسخ به پرسش درباره حمله پهپادی به بحرین و واکنش به عملیات نظامی آمریکا، سخنگو گفت تعرض نظامی با پاسخ مواجه می‌شود و انتخاب شیوه پاسخ بر عهده نیروهای مسلح است. او شرایط را رویارویی نظامی تمام‌عیار توصیف کرد و گفت تقسیم وظایف میان بخش‌های سیاسی و نظامی نباید زمینه تأخیر در انجام مسئولیت‌های دفاعی را فراهم کند. او همچنین رفتار و ادبیات شماری از مقام‌های آمریکایی را در این شرایط مورد انتقاد قرار داد.
غزه، لبنان و مسئولیت کشورهای منطقه
بقایی درباره غزه گفت حملات اسرائیل و آسیب به مردم در آغاز فصل سرد ادامه یافته است. او وضعیت انسانی در غزه را بحرانی خواند و به تداوم حملات، تخریب منازل فلسطینیان و بازداشت‌های گسترده در کرانه باختری اشاره کرد. او طرح وضعیت فلسطینیان را مسئله‌ای انسانی دانست و از کشورهای اسلامی خواست حمایت خود را به اقدام عملی تبدیل کنند.
در واکنش به پرسش وزیر خارجه آمریکا درباره ارتباط تحولات لبنان با ایران، بقایی گفت مردم لبنان و کشورهای منطقه می‌توانند همین پرسش را درباره مداخله سیاسی و نظامی آمریکا مطرح کنند. او از فاصله ده تا دوازده هزار کیلومتری آمریکا با منطقه سخن گفت و به رفتار واشنگتن درباره کوبا و ونزوئلا نیز اشاره کرد. به گفته او، تصمیم درباره سرنوشت مردم منطقه به خود آنان مربوط است. سخنگو در پاسخ به پرسشی درباره پاپ گفت موضع پاپ در دوره درگیری با واکنش تند مقام‌های آمریکایی روبه‌رو شده و رهبران دینی در قبال جنگ مسئولیت اخلاقی دارند.
پاسخ به ادعاهای فرانسه و انتقاد از آلمان
بقایی ادعای دستکاری ایران در سامانه‌های سرمایشی فرانسه را رد کرد و گفت طرف‌های مطرح‌کننده برای آن مدرکی ارائه نکرده‌اند. او رسیدگی به هر ایراد فنی را مسئولیت فرانسه دانست و به گزارشی اشاره کرد که یک شرکت مستقر در اسرائیل درباره وجود مشکل منتشر کرده بود. سخنگو درباره منشأ طرح ادعا ابراز تردید کرد و خواهان توقف اتهام‌زنی شد. او گفت ادامه طرح اتهام بی‌مدرک می‌تواند برای فرانسه مسئولیت بین‌المللی به همراه داشته باشد.
سخنگوی وزارت خارجه درباره گزارش ارسال تجهیزات نظامی به اسرائیل با همکاری آلمان، بر مسئولیت حقوقی طرف‌های تأمین‌کننده تأکید کرد. او گفت ایران موضوع را رسمی پیگیری می‌کند و حمایت نظامی گزارش‌شده را یادآور برخی اقدامات در دهه ۱۳۶۰ دانست. او در این بخش از نشست به وقایع میناب و لامرد اشاره کرد و گفت ایالات متحده باید درباره حملات و آسیب‌های واردشده در برابر افکار عمومی ایران، آمریکا و جهان توضیح دهد.
آمریکا، حقوق بشر و اختلال پروازها
در پاسخ به پرسشی درباره غیبت آمریکا در جلسه حقوق بشر، بقایی گفت رفتار واشنگتن را با مواضع حقوق بشری اعلام‌شده آن ناسازگار می‌داند. او به سخنان وزیر خارجه آمریکا درباره رابطه قدرت و قانون و خروج آمریکا از شماری از اسناد بین‌المللی در دو سال گذشته اشاره کرد. از نظر سخنگو، رویکرد آمریکا به دیوان کیفری بین‌المللی و تلاش برای جلوگیری از رسیدگی به اتهامات جنگی علیه اسرائیل نیز بخشی از همین سیاست است.
بقایی در مورد لغو گسترده پروازها در آمریکا گفت توضیح مطرح‌شده درباره اختلال، فرسودگی تجهیزات و زیرساخت ناوبری بوده است. او هزینه‌های نظامی آمریکا را با نیاز به نوسازی تجهیزات پروازی مقایسه کرد و گفت انتظار می‌رود مردم آمریکا درباره اولویت تخصیص منابع به این دو حوزه سؤال کنند. این اظهارات در ادامه انتقاد او از سیاست ایالات متحده در قبال ایران و حمایت واشنگتن از اسرائیل مطرح شد.
دامنه پاسخ‌های نشست درباره دسترسی آژانس
بقایی میان توقف عملی بخش بزرگی از همکاری‌ها پس از حمله به تأسیسات و موضوع عضویت در پیمان منع اشاعه تمایز گذاشت. او برای توضیح بخش نخست به شرایط ایجادشده پس از حمله و این نکته اشاره کرد که، بنا بر خوانش تهران، خود آژانس نیز در گزارش اخیر تأثیر حملات بر فعالیت‌هایش را بازتاب داده است. برای بخش دوم، سخنگو گفت تصمیم درباره پیمان در اختیار نهادهای مسئول است و ایران همچنان درباره وضعیت کنونی به تعهدات عضویت خود اشاره می‌کند. توضیح جداگانه او درباره بوشهر نیز بر وجود تعهد قراردادی با روسیه و بازرسی‌های دوره‌ای استوار بود. به این ترتیب، پاسخ درباره محدودیت بازرسان به همه تأسیسات با شرایط یکسان مربوط نبود.
سخنگو در انتقاد از مواضع مدیرکل گفت مطرح کردن تحلیل‌هایی که از نظر تهران مبنای فنی ندارند، جای رسیدگی به علت توقف بازرسی را نمی‌گیرد. او همچنین از تجربه انتشار گزارش‌ها در رسانه‌های غربی و استفاده از آن‌ها در روند سیاسی شورای امنیت یاد کرد. بخشی از پرسش‌ها درباره مواضع دولت‌های اروپایی نیز به همین رابطه میان ارزیابی فنی آژانس، فشار سیاسی و تعهدات کشورهای عضو برجام برمی‌گشت. از نگاه او، فرانسه و آلمان باید درباره اجرای مسئولیت‌هایی که در توافق پذیرفته بودند توضیح دهند.
پیگیری حقوقی و نقش دولت‌های منطقه
در پاسخ‌های مربوط به شورای همکاری، سخنگو دو دوره را از هم تفکیک کرد. او در بخش تاریخی بحث، کمک مالی، تجهیزاتی و نظامی به حکومت صدام را مطرح کرد. در بخش مربوط به حملات اخیر، پرسش را معطوف به استفاده از پایگاه‌ها، مسیر پرواز و تأمین امکانات عملیاتی دانست. به گفته او، بررسی مسئولیت طرف‌های منطقه باید بر مبنای مستنداتی انجام شود که ایران گرد آورده است. او اشاره کرد که وقوع عملیات از خاک یا امکانات یک کشور، در استدلال حقوقی تهران درباره منشأ خسارت اهمیت دارد. این بخش نشست موضع سخنگو درباره پیگیری خسارت‌ها بود.
بقایی همچنین میان ارتباط با نهادهای سازمان ملل برای انتقال اقلام بشردوستانه و تعیین مسئولیت اختلال در تردد کشتی‌ها تفاوت گذاشت. او گفت ایران آمادگی کمک به انتقال اقلام را در روزهای درگیری اعلام کرده بود. هم‌زمان، از سازمان ملل انتظار داشت درباره اقدامات نظامی که از نظر تهران سبب اختلال شده‌اند موضع بگیرد. او در توضیح تماس با دولت‌های منطقه نیز گفت نوع همکاری با هر همسایه با توجه به منافع و نگرانی‌های مشترک بررسی می‌شود و دیدار آنتالیا با رئیس‌جمهور عراق در همین چارچوب قرار دارد.
معیار تهران برای ارزیابی پیام‌های واشنگتن
سخنگو در پاسخ مربوط به مذاکره‌کننده جدید گفت نباید اختلاف انتخاباتی یا تغییر مسئول یک پرونده را معادل تعهد عملی دولت آمریکا دانست. پرسش نخست درباره معرفی روبیو بود و او به رفتار واشنگتن پاسخ داد. در پرسش دیگر، درباره احتمال تلقی پرواز قطر به عنوان پیش‌درآمد مذاکره، گفت چنین برداشتی از هر رفت‌وآمدی موجه نیست. بقایی درباره محتوای یک پیشنهاد تازه نیز جزئیات مذاکراتی اعلام نکرد و گفت بحثی درباره تعلیق یا پایین آوردن سطح غنی‌سازی در جریان نیست. او در پایان این بخش تأکید کرد استفاده از گفت‌وگو به عنوان ابزار، همراه با ارزیابی سابقه طرف مقابل ادامه می‌یابد.
سخنگو در توضیح موضع تهران درباره اقدام حکومت‌های اروپایی، مهم‌ترین معیار را رعایت تعهدات پذیرفته‌شده دانست. او گفت حق غنی‌سازی ایران را باید در چارچوب عضویت در ان‌پی‌تی بررسی کرد و تغییر جهت سیاسی برخی دولت‌ها در قبال برجام بر دیدگاه تهران درباره این حق اثر نمی‌گذارد. این پاسخ در کنار تأکید او بر صلاحیت نهادهای داخلی برای تصمیم‌گیری درباره اصل عضویت در معاهده مطرح شد.
