روایت المیادین از نامه‌های ایران و گروسی درباره بازرسی‌ها
- مجموعه: اخبار سیاست خارجی
- تاریخ انتشار : شنبه, ۲۳ آبان ۱۴۰۵ ۱۷:۵۰
به گزارش ایسنا به نقل از المیادین، المیادین گزارش داده آژانس بین‌المللی انرژی اتمی سندی را میان کشورهای عضو توزیع کرده که در آن نامه‌های ایران و رافائل گروسی از سوم تا دوازدهم نوامبر ۲۰۲۶ آمده است. موضوع اصلی مکاتبات، نحوه اجرای توافق پادمان پس از حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران است. تهران بر وضعیت امنیتی مراکز آسیب‌دیده و استمرار تهدیدهای آمریکا تأکید کرده و مدیرکل آژانس خواهان تعیین روش‌هایی برای ادامه راستی‌آزمایی شده است.
نامه ایران در سوم نوامبر و پاسخ آژانس
ایران در نامه سوم نوامبر توجه آژانس را به تهدیدهای علنی رئیس‌جمهور آمریکا درباره حملات بیشتر، از جمله به مراکز هسته‌ای کشور، جلب کرد. به ارزیابی تهران، این وضعیت شرایط حقوقی، فنی، عملیاتی و امنیتی لازم برای اجرای کامل و ایمن پادمان را تضعیف کرده است. ایران نوشته بود در چنین شرایطی امکان ادامه اقدامات به شیوه معمول فراهم نیست. موضوع دسترسی بازرسان به تأسیساتی که در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده‌اند در همین چارچوب مطرح شده بود.
گروسی در پاسخ چهارم نوامبر به موضع قبلی خود در شورای حکام و شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داد. او گفته بود حمله یا تهدید به حمله به تأسیسات هسته‌ای دارای کاربرد صلح‌آمیز با اصول منشور ملل متحد، حقوق بین‌الملل و اساسنامه آژانس مغایرت دارد. او در پاسخ تازه نیز گفت این تأسیسات در هر شرایطی باید از حمله مصون بمانند. به گفته گروسی، حمله می‌تواند هم بر ایمنی و امنیت هسته‌ای اثر بگذارد و هم پیگیری تعهدات پادمانی و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی را دشوارتر کند.
مدیرکل آژانس در همان نامه استدلال کرد که توافق پادمان ایران ذیل پیمان منع گسترش همچنان معتبر است و هیچ طرفی نمی‌تواند اجرای آن را یک‌جانبه معلق کند. او دریافت گزارش و دسترسی به مراکز و مواد هسته‌ای تحت پادمان را برای رسیدگی ضروری دانست. به گفته او، در نبود این اطلاعات و دسترسی‌ها، آژانس نمی‌تواند درباره اجرای تعهدات پادمانی ایران نتیجه‌گیری کند.
نامه ششم نوامبر و گفت‌وگو درباره دسترسی
تهران در نامه ششم نوامبر گفت به ازسرگیری اجرای کامل تعهدات پادمانی پس از فراهم شدن شرایط حقوقی و عملی لازم پایبند است. ایران در کنار توضیح درباره وضعیت تأسیسات، حفاظت از داده‌های محرمانه مربوط به مراکز، مواد و کارکنان هسته‌ای را مسئله‌ای مرتبط با امنیت ملی دانست. در نامه هشدار داده شد که افشای اطلاعات بدون مجوز یا اظهارنظر عمومی درباره داده‌های حساس می‌تواند پیامدهای امنیتی جبران‌ناپذیر داشته باشد.
گروسی در نامه دهم نوامبر از اعلام ایران درباره تعلیق نکردن پادمان استقبال کرد. او این موضع را زمینه‌ای برای مذاکره درباره اقدام‌های مشخص دانست و خواستار بررسی سازوکارهای فنی برای بازگشت به اجرای عادی توافق شد. او ابراز امیدواری کرد چنین گفت‌وگویی فضای لازم برای توافق دیپلماتیک گسترده‌تر را تقویت کند. مدیرکل آژانس از ایران خواست درباره وضعیت فعلی مواد هسته‌ای و تأسیسات آسیب‌ندیده گزارش بدهد و امکان بازرسی برای ارزیابی این گزارش‌ها را فراهم کند. گروسی همچنین گفت برای آغاز فوری مذاکرات فنی درباره ترتیبات قابل راستی‌آزمایی آماده است.
اعتراض تهران به پیشنهاد پاداش آمریکا
در نامه دیگری به تاریخ دهم نوامبر، ایران به پیشنهاد آمریکا برای پرداخت حداکثر ۲۰ میلیون دلار در ازای دریافت اطلاعات مربوط به برنامه هسته‌ای ایران، از جمله اطلاعات افراد مرتبط با آن، اعتراض کرد. تهران خواستار تأکید مدیرکل بر محرمانگی اقدامات پادمانی، بی‌طرفی و استقلال آژانس شد و از او خواست مانع افشا یا بهره‌برداری غیرمجاز از اطلاعات شود. ایران همچنین خواهان توجه ویژه به سلامت و امنیت دانشمندان و دیگر کارکنان صنعت هسته‌ای و طرح موضوع در شورای حکام شد.
گروسی در پاسخ دوازدهم نوامبر گفت آژانس به تعهدات محرمانگی پایبند می‌ماند و داده‌های محرمانه‌ای را که در اجرای پادمان دریافت می‌کند محافظت خواهد کرد. او در عین حال گفت گزارش‌های این نهاد به شورای حکام بر مبنای داده‌های واقعی و با رویکرد عینی تهیه می‌شود و آژانس مأموریت راستی‌آزمایی خود را مستقل و بی‌طرفانه ادامه خواهد داد.
اختلاف درباره ترتیب آغاز گفت‌وگوها
در نامه یازدهم نوامبر، ایران اعلام کرد تا زمانی که عوامل اصلی وضع موجود برطرف نشود و شرایط لازم برای اجرای عادی پادمان بازنگردد، مذاکره درباره شیوه‌های فنی و راستی‌آزمایی قابل پیشبرد نیست. به گفته تهران، محدودیت‌هایی که از شرایط امنیتی ناشی می‌شوند باید هم در ارزیابی امکان مذاکره و هم در تعیین زمان شروع آن لحاظ شوند. ایران توضیح داد که این موضع به معنی رد همکاری با آژانس در آینده نیست.
گروسی در پاسخ به همین نامه، به باز گذاشتن امکان همکاری از سوی ایران اشاره کرد. برداشت او از ترتیب کار متفاوت بود. به گفته او، رفع دلیل‌های اصلی وضعیت فعلی و پیشبرد اقدام‌های پادمانی می‌توانند هم‌زمان دنبال شوند. مدیرکل آژانس دوباره اعلام کرد که برای آغاز فوری بحث درباره اقدامات مشخص آمادگی دارد و می‌توان دغدغه‌های ایران درباره ایمنی و امنیت را در تنظیم این اقدامات لحاظ کرد.
در مکاتبات، درخواست آژانس برای دریافت گزارش و راستی‌آزمایی وضعیت تأسیسات آسیب‌ندیده نیز مطرح شده است. تهران از سوی دیگر می‌خواهد شرایط ایمن برای کار در تأسیسات و حفاظت از اطلاعات کارکنان در تصمیم‌گیری درباره زمان و شیوه بازرسی منظور شود. بنابراین تعهد اعلام‌شده ایران به پادمان، به‌خودی‌خود به معنای توافق طرفین درباره زمان بازگشت بازرسان یا شیوه دسترسی آنان نیست.
چه اطلاعاتی برای راستی‌آزمایی درخواست شده است؟
در نامه چهارم نوامبر، گروسی دو جزء از اجرای پادمان را در کنار هم مطرح کرد. نخست، ایران باید گزارش‌های لازم را درباره تأسیسات و مواد تحت پادمان ارائه دهد. دوم، آژانس باید امکان بررسی گزارش‌ها را از طریق دسترسی به محل‌های مربوط داشته باشد. در نامه دهم نوامبر، مدیرکل این درخواست را درباره تأسیسات و موادی که از حملات آسیب ندیده‌اند نیز مطرح کرد. مقصود از بازرسی در این بخش، ارزیابی گزارش‌های ایران درباره وضعیت فعلی آن مراکز و مواد است.
تهران در پاسخ‌هایش بر تفاوت میان ادامه اعتبار تعهدات پادمانی و امکان اجرای آن‌ها در شرایط فعلی تأکید کرده است. در توضیح ایران، تهدید ادامه حملات در ارزیابی امکان انجام کار فنی و زمان‌بندی آن اثر می‌گذارد. در مقابل، پیشنهاد گروسی این است که بحث درباره رفع نگرانی‌های امنیتی هم‌زمان با بررسی اقدام‌های عملی پادمانی پیش برود.
موضوع نامه‌ها دو مسیر عملی دارد: تعیین شرایط گفت‌وگوی فنی در وضعیت کنونی و بررسی اجرای تعهدات پادمانی. گزارش المیادین موضع تهران را درباره ملاحظات امنیتی توضیح می‌دهد و پاسخ مدیرکل را نیز در کنار آن می‌آورد. زمان‌بندی و اقدامات قابل اجرا همچنان به تصمیم‌ها و گفت‌وگوهای بعدی مربوط‌اند.
