هشدار روان‌پزشکان درباره کمبود دارو و فشار بر ظرفیت بستری
- مجموعه: اخبار پزشکی
- تاریخ انتشار : چهارشنبه, ۲۰ آبان ۱۴۰۵ ۲۲:۴۲
به گزارش تجارت‌نیوز، گران شدن دارو و دشواری پیدا کردن آن می‌تواند استمرار درمان بیماران روان‌پزشکی را مختل کند. بیماری که برای تهیه دارو هزینه بیشتری می‌پردازد یا داروی تجویزشده را پیدا نمی‌کند، ممکن است مصرف را کمتر کند یا درمان را نیمه‌کاره بگذارد. گزارش این اختلال در درمان را با خطر تشدید علائم، مراجعه اورژانسی و افزایش تقاضا برای بستری مرتبط می‌داند. افزایش تقاضا در حالی مطرح شده که ظرفیت بستری محدود است.
سید وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، گفت تعداد داروهای کمیاب بیشتر شده است. او بوسپیرون، کلومیپرامین، پرفنازین، تیوتیکسن و فلوپنتیکزول را از داروهایی دانست که بیماران برای تهیه آن‌ها با دشواری روبه‌رو شده‌اند. پیدا کردن بعضی انواع تزریقی، از جمله هالوپریدول، ریسپریدون و فلوفنازین، نیز دشوار گزارش شده است. به گفته شریعت، کمبود مواد اولیه یکی از عوامل تشدیدکننده این وضعیت است.
شریعت هشدار داد اگر کمبود ادامه پیدا کند، در ماه‌های آینده احتمال عود بیماری در شمار بیشتری از بیماران وجود دارد. افزایش بستری در این گزارش یک پیامد احتمالی است. هم‌زمان فشار معیشتی، نگرانی درباره آینده شغلی، مشکلات خانوادگی و ناتوانی در تأمین بعضی هزینه‌های اولیه نیز می‌تواند فشار روانی را بیشتر کند.
ظرفیت بستری در ایران
محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، شمار تخت‌های روان‌پزشکی ایران را حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ تخت اعلام کرده است. او با توجه به شیوع اختلالات و نیازهای درمانی بر افزایش ظرفیت و توزیع متناسب آن در مناطق مختلف تأکید کرد. با در نظر گرفتن جمعیت ۸۶ تا ۸۷ میلیون نفری، این رقم معادل حدود ۱۲ تخت برای هر ۱۰۰ هزار نفر، یا تقریباً یک تخت برای هر ۸۲۰۰ نفر است.
وقتی بیماری به‌دلیل مشکل مالی یا نبود دارو درمانش را ادامه نمی‌دهد، تشدید علائم ممکن است به خدمات اورژانسی یا بستری نیاز پیدا کند. میزان آمادگی بیمارستان‌ها در این وضعیت به ظرفیت موجود و محل توزیع تخت‌ها بستگی دارد. میانگین کشوری، اختلاف دسترسی میان مناطق را نشان نمی‌دهد و از روی آن نمی‌توان وضعیت پذیرش در یک بیمارستان مشخص را نتیجه گرفت.
مقایسه با آمار سال ۲۰۲۴ یورواستات
سازمان جهانی بهداشت برای همه کشورها حد الزام‌آور و یکسانی برای تخت روان‌پزشکی به نسبت جمعیت تعیین نکرده است. میزان نیاز به شیوع اختلالات، ساختار ارائه خدمات، امکان درمان سرپایی، خدمات اجتماع‌محور و مدت معمول بستری وابسته است. یورواستات برای سال ۲۰۲۴ میانگین اتحادیه اروپا را حدود ۷۱ تخت برای هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش کرده است. رقم آلمان ۱۳۴، بلژیک حدود ۱۴۰ و ترکیه حدود چهار تخت است.
| کشور | تعداد تخت روان‌پزشکی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر |
|---|---|
| ایران | ۱۲ تخت |
| اتحادیه اروپا | ۷۱ تخت |
| آلمان | ۱۳۴ تخت |
| بلژیک | ۱۴۰ تخت |
| ترکیه | ۴ تخت |
آمار تخت امکان مقایسه بخشی از ظرفیت نظام درمان را فراهم می‌کند. درمان سرپایی، خدمات حمایتی و مراکز سلامت روان جامعه‌محور هم بر نیاز به بستری اثر می‌گذارند. به همین دلیل، کشورهایی که این خدمات را توسعه می‌دهند می‌توانند بخشی از بستری‌های طولانی یا غیرضروری را کاهش دهند و تعداد تخت به‌تنهایی معیار کیفیت درمان نیست.
هزینه دارو و استمرار درمان
حامد موسوی، روان‌پزشک، گفت درمان دارویی بسیاری از اختلالات به ماه‌ها یا سال‌ها پیگیری نیاز دارد. از نظر او، بیمارانی که با مصرف منظم به ثبات رسیده‌اند، با کم کردن دوز یا حذف چند نوبت به‌طور خودسرانه ممکن است آن ثبات را از دست بدهند. او هزینه دارو را یکی از عواملی دانست که در شرایط فشار معیشتی می‌تواند بر تصمیم بیمار درباره ادامه درمان اثر بگذارد.
به گفته موسوی، قطع ناگهانی بعضی داروها ممکن است با بی‌خوابی، اضطراب شدید، تحریک‌پذیری، آشفتگی رفتاری یا برگشت علائم همراه شود و در مواردی به وضعیت حاد بینجامد. در اختلالات شدیدتر، علائمی که پیش‌تر با درمان کنترل شده بودند نیز ممکن است دوباره ظاهر شوند.
فشار اقتصادی بر بیمار و خانواده
موسوی گفت بیکاری، بدهی، افت درآمد، نگرانی درباره آینده فرزندان و مشکل مسکن می‌توانند فشار روانی را بیشتر کنند. از نگاه او، مسئله به مدیریت استرس در سطح فرد محدود نمی‌شود و دسترسی به درمان، امنیت اقتصادی و احساس ثبات در زندگی نیز اهمیت دارد. هزینه مسکن و مخارج روزانه ممکن است هم‌زمان با هزینه درمان بالا برود. اگر شدت بیماری توان ادامه کار فرد شاغل را کم کند، کاهش درآمد می‌تواند فشار بیشتری بر همان خانوار وارد کند.
این روان‌پزشک گفت بررسی سلامت روان باید شرایط زندگی بیرون از مطب و بیمارستان را هم در نظر بگیرد. خانواده ممکن است هم برای خرید دارو و رفت‌وآمد به مرکز درمانی هزینه بپردازد و هم زمانی را که می‌توانست صرف کار کند، به مراقبت اختصاص دهد. این فشار می‌تواند حتی در دوره‌ای که بیمار در خانه درمان می‌شود، احساس شود.
پیامدهای متفاوت قطع دارو
موسوی تأکید کرد نوع دارو، مدت مصرف، مقدار تجویزشده و وضعیت بالینی فرد در خطر قطع یا کاهش خودسرانه نقش دارند. در مورد داروهای ضدروان‌پریشی، قطع ناگهانی ممکن است علاوه بر نشانه‌های جسمی یا بی‌قراری، علائم روان‌پریشی را بازگرداند. پژوهش‌های حوزه داروهای روان‌پزشکی هم برای قطع سریع برخی داروهای ضدافسردگی، ضدروان‌پریشی و تثبیت‌کننده خلق از خطر علائم قطع و عود بیماری گزارش داده‌اند.
فشار بر بیمارستان‌ها و راهکارهای مطرح‌شده
به گفته موسوی، اگر موارد حاد بیشتر شوند، بخش‌های روان‌پزشکی بیمارستان‌های عمومی و تخصصی زیر فشار بیشتری قرار می‌گیرند. افرادی که بستری فوری لازم دارند ممکن است در چنین شرایطی با دشواری پذیرش روبه‌رو شوند. هزینه بستری فقط به نظام درمان تحمیل نمی‌شود. رفت‌وآمد، مراقبت و درآمدی که اعضای خانواده در صورت کنار گذاشتن کار از دست می‌دهند نیز در هزینه واقعی این وضعیت سهم دارند.
موسوی راهکار را مجموعه‌ای از اقدامات دانست. او از تقویت خدمات سرپایی، پوشش بیمه داروهای روان‌پزشکی، تأمین پایدار مواد اولیه، دسترسی به جایگزین‌هایی که پزشک تأیید می‌کند و توسعه مراکز سلامت روان جامعه‌محور نام برد. برنامه سراج در ایران نیز برای ارائه خدمات در سطح جامعه و کاهش بستری‌های غیرضروری دنبال می‌شود. به گفته او، اثربخشی این برنامه به دسترسی هم‌زمان بیماران به دارو و خدمات تخصصی وابسته است.
