حلقههای «چاریکلو» در حال تغییر هستند
- مجموعه: اخبار علمی و آموزشی
- تاریخ انتشار : دوشنبه, ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ ۲۳:۴۲
به گزارش ایسنا، اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب(JWST) دریافتند که سامانه حلقویِ یک جرم کوچک در منظومه شمسی، بسیار جالبتوجهتر از آن چیزی است که پیشتر تصور میشد.
این جرم آسمانی «چاریکلو» نام دارد و در مداری میان زحل و اورانوس، در فاصلهای حدود ۱۷ برابرِ فاصله زمین تا خورشید به دور ستاره منظومه ما میچرخد.
«چاریکلو» که عضوی از خانواده سیارکهای «سنتار»(Centaur) محسوب میشود، با وجود قطرِ تنها حدود ۲۵۰ کیلومتر دارای دو حلقه ضخیم است.
اگرچه زحل مشهورترین جرم منظومه شمسی به دلیل داشتن حلقه است، اما سیارات دیگری همچون اورانوس، نپتون و مشتری نیز، هرچند نه به آن برجستگی دارای سامانه حلقوی هستند.
با این حال، «چاریکلو» و جرم حتی کوچکتری به نام «کایرون»(Chiron) نشان میدهند که حتی کوچکترین اجرام نیز میتوانند دارای حلقه باشند.
اکنون به لطف حساسیت فوقالعاده تلسکوپ «جیمز وب»، دانشمندان دریافتهاند که حلقههای «چاریکلو» حتی عجیبتر از آن چیزی هستند که مشاهدات اولیه در سال ۲۰۱۳ نشان میداد.
تیمی به سرپرستی پژوهشگران «موسسه اخترفیزیک اندلس»(IAA-CSIC)، در اکتبر ۲۰۲۲ رصد «چاریکلو» را با تلسکوپ «جیمز وب» آغاز کردند. آنها از روشی موسوم به «اختفای ستارهای»(stellar occultation) استفاده کردند؛ روشی که در آن، کاهش نور یک ستاره هنگام عبور جرمی از مقابل آن اندازهگیری میشود.
پابلو سانتوس-سانز(Pablo Santos-Sanz)، سرپرست این تیم از موسسه IAA-CSIC در بیانیهای گفت: با مقایسه مشاهدات «جیمز وب» با دادههای بهدستآمده از سایر رویدادهای اختفای ستارهای در دهه گذشته، متوجه تغییراتی متضاد در این دو حلقه شدیم. در حالی که حلقه داخلی، کدری (تیرگی) بهمراتب بیشتری نشان میدهد، حلقه بیرونی کدری کمتری دارد.
تغییرات حلقههای این سیارک نشان میدهد که فیزیک حاکم بر آن پیچیدهتر از تصورات پیشین است؛ موضوعی حائز اهمیت، چرا که دانشمندان پیشتر گمان میکردند حلقههای اجرام کوچک نسبتاً پایدار هستند.
سانتوس-سانز اظهار کرد: نتایج ما را وادار میکند تا در مورد نحوه شکلگیری، تکامل و سازوکارهایی که پایداری این حلقهها را حفظ میکنند، تجدید نظر کنیم. توانایی تشخیص این تغییرات، دریچهای تازه برای درک تکامل این سامانهها و احتمالاً سایر سامانههای حلقوی در منظومه شمسی میگشاید.
البته علت این تغییرات همچنان یک راز باقی مانده است.
یک دستاورد مهم دیگر برای تلسکوپ «جیمز وب» و فضاپیمای گایا(Gaia)
این پژوهش نهتنها گامی مهم در درک ما از سیارکها و حلقههای منظومه شمسی محسوب میشود، بلکه نقطه عطفی برای تلسکوپ فضایی «جیمز وب» نیز به شمار میآید.
یوچل کیلیچ(Yücel Kilic)، از اعضای تیم پژوهشی موسسه IAA-CSIC گفت: دستیابی به این هدف مستلزم آگاهی بسیار دقیق از مدار «چاریکلو» و موقعیت ستاره به لطف مأموریت گایای آژانس فضایی اروپا و همچنین مسیر حرکت خودِ تلسکوپ «جیمز وب» در اطراف نقطه لاگرانژی L2 بود؛ منطقهای در فضا که در فاصله حدود ۱.۵ میلیون کیلومتری فراتر از زمین و دور از خورشید قرار دارد. «جیمز وب» در مداری پیرامون این منطقه حرکت میکند که نیازمند اصلاحات دورهای از طریق مانورهای حفظ موقعیت است.
در جریان پدیده اختفای مورد استفاده در این پژوهش، «چاریکلو» با سرعتی در حدود ۲.۵ کیلومتر بر ثانیه نسبت به تلسکوپ «جیمز وب» در حرکت بود.
این سرعت با معیارهای زمینی، فوقالعاده زیاد است، اما برای اجرامی که با شتاب در منظومه شمسی حرکت میکنند، نسبتاً کم محسوب میشود. همین سرعت پایین امکان مشاهده و تفکیک حلقههای «چاریکلو» را با جزئیاتی بیسابقه فراهم کرد.
اخترشناسان در حال حاضر برای مطالعه «چاریکلو» و حلقههای آن به پدیده اختفا متکی هستند، زیرا حتی تلسکوپ «جیمز وب» نیز قدرت کافی برای تصویربرداری مستقیم از این سیارک کوچک و دوردست را ندارد.
پژوهش این تیم به تازگی در نشریه Science Advances منتشر شده است.
