آیا حیوانات یکدیگر را با «اسم» صدا میزنند؟
- مجموعه: اخبار گوناگون
برخی جانوران اجتماعی، از دلفینها و فیلها گرفته تا طوطیها و نخستیها، صداهایی اختصاصی برای شناسایی یا خطابکردن افراد دیگر دارند. با این حال، دانشمندان درباره اینکه آیا میتوان این صداها را واقعاً «اسم» نامید یا نه، اختلاف نظر دارند.
به گزارش فرادید؛ مسئله فقط این نیست که یک حیوان صدای خاصی تولید میکند؛ برای اینکه بتوانیم آن را اسم بدانیم، باید مشخص شود که حیوان آن صدا را به یک فرد مشخص نسبت میدهد و دیگر اعضای گروه نیز همین ارتباط را درک میکنند.
دلفینها؛ قویترین شواهد
از دهه ۱۹۶۰ مشخص شد که بچهدلفینهای پوزهبطری صداهای سوتمانندی تولید میکنند که در هر فرد ویژگیهای منحصربهفردی دارند. این صداها «سوت امضایی» نام گرفتهاند.
پژوهشها نشان دادهاند که دلفینها میتوانند سوت امضایی یک دلفین دیگر را تقلید کنند و از آن برای برقراری ارتباط با او استفاده کنند. آنها همچنین میتوانند افراد مختلف را بر اساس شکل و بسامد سوتشان تشخیص دهند.
به گفته پژوهشگران، این رفتار از میان نمونههای شناختهشده، نزدیکترین مورد به استفاده از «نام» در معنای انسانی است. دلفینها در گروههای اجتماعی پیچیده و هنگام همکاری با یکدیگر نیز از این صداهای اختصاصی استفاده میکنند.
فیلها هم شاید اسم داشته باشند
فیلهای آفریقایی نیز ممکن است از صداهای ویژهای برای خطابکردن یکدیگر استفاده کنند. پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد نشان داد که فیلها به صداهای بم و غرشمانندی که برای افراد خاص تولید شدهاند، واکنش متفاوتی نشان میدهند.
وقتی صدای اختصاصیافته به یک فیل از بلندگو پخش شد، آن حیوان معمولاً سریعتر به سمت منبع صدا رفت و واکنش صوتی بیشتری نشان داد. این صداها برای گوش انسان کمی شبیه خرخر بسیار بم یک گربه بزرگ هستند.
با این حال، این پژوهش هنوز داوری علمی نهایی نشده است و بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت فیلها واقعاً «اسم» دارند. ممکن است این صداها نوع دیگری از نشانههای صوتی برای شناسایی افراد باشند.
طوطیها و حتی نخستیها
شواهد مشابهی در برخی پرندگان نیز دیده شده است. پژوهشها درباره طوطیهای کوچک عینکی نشان میدهد که آنها ممکن است برای افراد دیگر از گونه خود صداهای اختصاصی داشته باشند.
بررسی رفتار حدود ۸۰۰ طوطی خانگی نیز نتایج جالبی داشت. تقریباً نیمی از آنها از صداهایی برای اشاره به افراد و حیوانات مختلف استفاده میکردند؛ صداهایی که معمولاً از انسانهای اطرافشان یاد گرفته بودند. برخی صاحبان طوطیها حتی گزارش کردهاند که پرندهشان اگر با نام اشتباه خطاب شود، آن را اصلاح میکند یا نام تمام اعضای خانواده و سگهای خانه را بهدرستی به کار میبرد.
البته این رفتار با آنچه در طبیعت دیده میشود یکسان نیست و هنوز مشخص نیست طوطیها واقعاً مفهوم «نام» را درک میکنند یا صرفاً صداهایی را که از انسانها آموختهاند، در موقعیتهای مشخص به کار میبرند.
در میمونهای مارموست نیز شواهدی از صداهای اختصاصی برای افراد خاص پیدا شده است. اما برخی پژوهشگران معتقدند این صداها ممکن است بیشتر حاصل تقلید صوتی از اعضای خانواده باشند تا نامهایی واقعی.
اصلاً «اسم» را چگونه تعریف کنیم؟
مشکل اصلی همینجاست. اگر نام را مانند انسان تعریف کنیم، باید یک صدای مشخص و نمادین باشد که به یک فرد معین اشاره کند.
بر اساس چارچوبی که پژوهشگران در سال ۲۰۲۶ پیشنهاد کردهاند، برای اینکه یک صدای حیوان را «نام» بدانیم، دستکم سه شرط باید وجود داشته باشد:
صدا به یک فرد مشخص اشاره کند.
آن صدا در ذهن حیوان نماینده همان فرد باشد.
دستکم دو عضو گروه، آن صدا را با همان فرد مرتبط بدانند.
با این معیارها، دلفینهای پوزهبطری در حال حاضر قویترین شواهد را در اختیار دارند. درباره فیلها، طوطیها و مارموستها هنوز اطلاعات کافی برای اثبات وجود یک نظام نامگذاری واقعی وجود ندارد.
چرا داشتن نام میتواند مهم باشد؟
حیواناتی که احتمال میرود از صداهای شبیه نام استفاده کنند، معمولاً دو ویژگی مشترک دارند: بسیار اجتماعی هستند و توانایی یادگیری صداهای جدید را دارند.
نام میتواند در جوامعی اهمیت ویژهای داشته باشد که گروههای بزرگ حیوانات دائماً به زیرگروههای کوچکتر تقسیم میشوند و اعضای یک گروه ممکن است برای مدتی از دید یکدیگر خارج شوند. در چنین شرایطی، داشتن صدایی اختصاصی برای خطابکردن یک فرد میتواند ابزار ارتباطی بسیار کارآمدی باشد.
اگر این توانایی واقعاً در گونههای مختلف وجود داشته باشد، میتواند سرنخ مهمی درباره تکامل زبان و توانایی ذهنی حیوانات در اختیار دانشمندان بگذارد. استفاده از نام مستلزم آن است که حیوان بتواند یک فرد دیگر را بهصورت ذهنی و انتزاعی بازنمایی کند.
به همین دلیل، نام داشتن فقط مسئله ارتباط نیست؛ ممکن است نشانهای از توانایی حیوان در تشخیص «خود» و «دیگران» و درک هویت فردی اعضای گروه باشد.
آیا بسیاری از حیوانات دیگر هم اسم دارند؟
احتمال آن وجود دارد. حیواناتی مانند بابونها، زرافهها و کلاغها جوامع اجتماعی پیچیدهای دارند که در آن گروههای بزرگ به زیرگروههای کوچکتر تقسیم میشوند. چنین ساختاری میتواند زمینه مناسبی برای شکلگیری صداهای اختصاصی برای افراد باشد، بهویژه اگر حیوان توانایی یادگیری و تولید صداهای جدید را نیز داشته باشد.
اما در حال حاضر شواهد کافی برای اینکه بگوییم این حیوانات واقعاً یکدیگر را با «اسم» صدا میزنند وجود ندارد. بنابراین، پاسخ محتاطانه دانشمندان این است: احتمالاً نامگذاری در دنیای حیوانات بسیار رایجتر از چیزی است که تاکنون تصور میکردیم، اما فعلاً دلفینها بهترین و قانعکنندهترین شواهد را در اختیار دارند.
