«لاکپشتهای سنگی 16 هزار ساله» از یک غار بیرون آمدند
- مجموعه: اخبار گوناگون
کاوشهای سال ۲۰۲۶ به سرپرستی پروفسور دنیز ساری با همکاری یک گروه ۱۴ نفره انجام شد. این گروه از ۱۸ مه تا ۱۸ ژوئیه در تپه و غار گدیککایا به کاوش پرداخت.
به گزارش فرادید؛ بیشتر پیکرههای کشفشده در این غار از سنگ آهک ساخته شدهاند و برخی نیز ظاهراً با لایهای از گل پوشانده شدهاند. بزرگترین نمونه حدود ۳۰ سانتیمتر طول و ۲۰ سانتیمتر عرض دارد. نکته جالب این است که بسیاری از این آثار با ظرافت و پرداخت کامل ساخته نشدهاند و برخی حتی نیمهتمام به نظر میرسند؛ موضوعی که نشان میدهد احتمالاً هدف از ساخت آنها چیزی فراتر از تولید یک شیء تزئینی یا هنری قابل حمل بوده است.
یکی از مهمترین شواهد، شیوه قرارگیری این پیکرههاست. باستانشناسان تعدادی از آنها را به صورت عمودی در خاک و در نزدیکی آرایشهای سنگی دایرهای یا منحنیشکل پیدا کردهاند. همین نحوه چیدمان باعث شده پژوهشگران احتمال دهند که پیکرهها عمداً در محل قرار داده شده و بخشی از فعالیتهای آیینی بودهاند.
تاریخگذاری لایههای مرتبط با این ساختارها نیز آنها را به دوره فراپارینهسنگی، یعنی حدود ۱۴۵۰۰ تا ۱۱۲۰۰ پیش از میلاد، نسبت میدهد.
اما اهمیت گدیککایا تنها به کشف اخیر محدود نمیشود. شواهد موجود نشان میدهد که انسانها در دورههای مختلف، از فراپارینهسنگی تا نوسنگی و مسسنگی، بارها از این غار استفاده کردهاند.
اهمیت باستانشناختی غار نخستین بار در جریان بررسیهای منطقهای در سال ۲۰۱۷ آشکار شد. در بخشهایی از غار، پژوهشگران به بقایای حیوانات و ابزارهای سنگی برخورد کردند که به شکلی غیرمعمول در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند. در میان این بقایا، مهرههای جانوران، شاخ، چنگال یک پرنده شکاری و قطعات لاک لاکپشت دیده میشد. در همان محدوده، یک پیکره سنگی حیوان نیز پیدا شده بود.
چرا لاکپشت برای انسانهای پیشاتاریخی اهمیت داشت؟
معنای دقیق این پیکرهها هنوز مشخص نیست و نمیتوان با اطمینان گفت لاکپشت برای ساکنان گدیککایا چه مفهومی داشته است. با این حال، لاکپشت و لاک آن در چندین محوطه پیشاتاریخی خاور نزدیک در زمینههای آیینی دیده شدهاند.
در غار هیلزون تخطیت در فلسطین نیز تعداد زیادی لاکپشت در کنار شواهدی از تدفین و برگزاری مراسم خاص کشف شده است. در محوطه وادی حَمّه در اردن نیز پژوهشگران احتمال دادهاند که حتی نقش هندسی روی لاک لاکپشت در شکلگیری برخی تصاویر نمادین و باورهای آیینی تأثیر گذاشته باشد.
دنیز ساری همچنین احتمال داده است که شکل خود تپه گدیککایا از دید ساکنان دوره فراپارینهسنگی شبیه لاکپشت بوده باشد. در این صورت، پیکرههای کشفشده ممکن است تنها نمایش یک جانور نباشند، بلکه بازنمایی نمادین چشمانداز اطراف و ارتباط میان تپه، غار و فعالیتهای آیینی باشند.
