مقایسه حجم صادرات بندر مرسین با بنادر ترکیه؛ چرا این بندر برای تجارت بین‌المللی اهمیت دارد؟

مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی

تاریخ انتشار : دوشنبه, ۱۱ آبان ۱۴۰۵ ۱۶:۳۴

در میان بنادر تجاری ترکیه، مرسین موقعیت متفاوتی دارد. این بندر در ساحل مدیترانه قرار گرفته، به مناطق صنعتی و کشاورزی وسیعی متصل است و در سال ۲۰۲۵ نزدیک به دو میلیون TEU عملیات کانتینری ثبت کرده است. اما اهمیت مرسین فقط در تعداد کانتینرهایی که از اسکله‌های آن عبور می‌کنند خلاصه نمی‌شود. برای بسیاری از صادرکنندگان، مسئله اصلی دسترسی به یک مسیر دریایی مناسب، امکان انتقال کالا از مناطق داخلی ترکیه و ارتباط با بازارهای خارجی است. همین ویژگی‌ها باعث شده مرسین در کنار بنادر بزرگی مانند آمبارلی، کوجائلی و تکیرداغ، جایگاه مهمی در تجارت دریایی ترکیه داشته باشد.

آمار رسمی سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که مرسین با ثبت حدود ۹۵۰ هزار TEU کانتینر خروجی به مقاصد خارجی، یکی از چهار محدوده بندری برتر ترکیه در صادرات کانتینری بوده است. این میزان از عملکرد صادراتی علی‌آغا و تکیرداغ بیشتر است و جایگاه مرسین را به‌عنوان یکی از دروازه‌های اصلی صادرات دریایی ترکیه تأیید می‌کند. همچنین، حجم کل عملیات کانتینری مرسین به نزدیک دو میلیون TEU رسیده و نسبت به سال قبل حدود ۴٫۳ درصد افزایش یافته است. توسعه زیرساخت‌های بندری و دسترسی به شبکه کشتیرانی مدیترانه نیز موقعیت مرسین را برای صادرکنندگان ترکیه و محموله‌های ترانزیتی ایران تقویت کرده است.

مرسین کجاست و چرا موقعیت آن برای صادرکنندگان اهمیت دارد؟

مرسین شهری بندری در جنوب ترکیه و در ساحل دریای مدیترانه است. بندر تجاری این شهر به مناطق مرکزی، جنوبی و جنوب‌شرقی ترکیه دسترسی دارد و از طریق شبکه جاده‌ای و ریلی به مراکز تولید و توزیع متصل می‌شود. این ویژگی برای صادرکنندگانی اهمیت دارد که کارخانه یا انبار آن‌ها در نزدیکی ساحل قرار ندارد و باید کالا را ابتدا از طریق زمینی به بندر منتقل کنند. انتخاب مرسین در چنین شرایطی می‌تواند بر مسافت حمل داخلی، هزینه جابه‌جایی و زمان تحویل محموله به پایانه اثر بگذارد.

مزیت جغرافیایی مرسین زمانی روشن‌تر می‌شود که آن را با بنادر منطقه مرمره مقایسه کنیم. آمبارلی و کوجائلی به قطب‌های صنعتی و تجاری شمال‌غرب ترکیه نزدیک هستند، درحالی‌که مرسین دسترسی دریایی مهمی برای مناطق جنوبی و بخش‌هایی از مرکز کشور فراهم می‌کند. بنابراین، مناسب‌بودن هر بندر به محل تولید کالا و مقصد صادرات بستگی دارد. برای یک تولیدکننده در جنوب ترکیه، فاصله کوتاه‌تر تا مرسین ممکن است هزینه حمل داخلی را کاهش دهد؛ البته تصمیم نهایی همچنان به برنامه کشتی‌ها و مجموع هزینه‌های مسیر وابسته خواهد بود.

حجم عملیات بندر مرسین در مقایسه با بنادر مهم ترکیه

بر اساس آمار اتحادیه بهره‌برداران بنادر ترکیه (TÜRKLİM)، محدوده اداره بندر مرسین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱٫۹۷ میلیون TEU کانتینر جابه‌جا کرده است. این میزان، مرسین را از نظر حجم عملیات کانتینری در میان پنج محدوده بندری نخست ترکیه قرار می‌دهد. در همین سال، حجم عملیات ثبت‌شده برای مرسین از علی‌آغا، گملیک، اسکندرون و ازمیر بیشتر بوده است. این مقایسه نشان می‌دهد که مرسین، با وجود تمرکز بالای فعالیت‌های بندری در شمال‌غرب ترکیه، همچنان سهم قابل‌توجهی از شبکه کانتینری کشور را در اختیار دارد.

منبع: آمار سال ۲۰۲۵ اتحادیه بهره‌برداران بنادر ترکیه (TÜRKLİM). ارقام مربوط به محدوده ادارات بندری است و نباید با عملکرد یک پایانه منفرد یا حجم خالص صادرات اشتباه گرفته شود.

این اعداد یک نکته مهم دارند: مرسین از نظر عملیات کانتینری تقریباً دو برابر گملیک و بیش از دو برابر اسکندرون فعالیت ثبت کرده است. بااین‌حال، مقایسه تعداد کانتینرها به‌تنهایی برای تعیین حجم صادرات کافی نیست؛ زیرا عملیات کانتینری شامل جریان‌های مختلف وارداتی، صادراتی و سایر جابه‌جایی‌ها نیز می‌شود. برای مقایسه دقیق صادرات خالص باید آمار تفکیک‌شده محموله‌های خروجی را بررسی کرد. بنابراین، جدول بالا جایگاه مرسین را در فعالیت کانتینری ترکیه نشان می‌دهد، نه رتبه قطعی آن از نظر ارزش یا وزن کالاهای صادراتی.

مرسین چه سهمی از صادرات کانتینری ترکیه دارد؟

یکی از نکات قابل‌توجه درباره مرسین، سهم آن در جابه‌جایی کالاهای صادراتی ترکیه است. وزارت حمل‌ونقل و زیرساخت این کشور در گزارشی که ژانویه ۲۰۲۵ منتشر شد، اعلام کرد بندر مرسین حدود ۲۲ درصد از صادرات کانتینری و ۷ درصد از صادرات بارهای متعارف کشور را پوشش می‌دهد. این آمار اهمیت مرسین را فراتر از حجم کلی عملیات کانتینری نشان می‌دهد؛ زیرا مستقیماً به نقش بندر در جریان خروج کالاهای تجاری اشاره دارد. البته این درصدها مربوط به گزارش رسمی همان مقطع هستند و نباید بدون داده جدیدتر، به‌عنوان سهم قطعی سال ۲۰۲۵ یا ۲۰۲۶ معرفی شوند.

برای درک اهمیت این سهم، باید به گستره اقتصادی مناطق متصل به بندر توجه کرد. تولیدکنندگان محصولات کشاورزی، مواد غذایی فرآوری‌شده، کالاهای صنعتی و مصالح ساختمانی در مناطق مختلف ترکیه می‌توانند از مسیر مرسین به شبکه کشتیرانی بین‌المللی دسترسی پیدا کنند. در این میان، نوع کالا بر شیوه حمل تأثیر مستقیم دارد؛ برخی محصولات در کانتینرهای خشک جابه‌جا می‌شوند و برخی دیگر به شرایط کنترل‌شده دمایی یا تجهیزات خاص نیاز دارند. ازاین‌رو، صادرات کالا از طریق بندر مرسین باید با توجه به ویژگی محصول، مقررات مقصد و سرویس قابل‌رزرو برنامه‌ریزی شود.

توسعه ظرفیت بندر مرسین؛ سرمایه‌گذاری برای پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر

بخش مهمی از جایگاه مرسین به توسعه زیرساخت‌های آن مربوط می‌شود. پروژه توسعه پایانه کانتینری EMH-II با هدف افزایش ظرفیت اسمی بندر از ۲٫۶ میلیون به ۳٫۶ میلیون TEU طراحی شده است؛ یعنی افزایش ظرفیتی نزدیک به ۳۸٫۵ درصد. طبق اعلام وزارت حمل‌ونقل ترکیه، این طرح شامل توسعه اسکله و ایجاد محوطه عملیاتی جدید برای پذیرش هم‌زمان دو کشتی کانتینری بزرگ است. چنین توسعه‌ای برای بندری که با جریان گسترده کالاهای صادراتی و وارداتی سروکار دارد، اهمیت عملیاتی دارد و می‌تواند فضای بیشتری برای مدیریت محموله‌ها فراهم کند.

البته ظرفیت اسمی با حجم واقعی جابه‌جایی تفاوت دارد. ظرفیت ۳٫۶ میلیون TEU به معنای آن نیست که بندر هم‌اکنون سالانه همین مقدار کانتینر جابه‌جا می‌کند. تحقق این حجم به تقاضای بازار، برنامه خطوط کشتیرانی، بهره‌برداری از تجهیزات و شرایط عملیاتی بستگی دارد. بااین‌حال، سرمایه‌گذاری در زیرساخت بندری نشان می‌دهد که توسعه مرسین با نگاهی بلندمدت دنبال می‌شود. برای صاحبان کالا، نتیجه عملی چنین توسعه‌ای زمانی مشخص خواهد شد که ظرفیت جدید به بهبود دسترسی به سرویس‌ها، مدیریت بهتر عملیات و امکان پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر منجر شود.

چرا بندر مرسین برای صادرات کالا از ایران مزیت بیشتری نسبت به آمبارلی و کوجائلی دارد؟

آمبارلی و کوجائلی از بنادر پرتردد ترکیه هستند و بخش بزرگی از فعالیت آن‌ها با مناطق صنعتی استانبول و شمال‌غرب این کشور ارتباط دارد. در مقابل، مرسین در ساحل مدیترانه و در موقعیتی قرار گرفته که برای انتقال زمینی کالا از ایران به جنوب ترکیه و ادامه مسیر از طریق دریا اهمیت ویژه‌ای دارد. محموله‌های ایرانی می‌توانند پس از عبور از مرزهای زمینی ترکیه، به بندر مرسین منتقل شوند و از آنجا به مقاصدی در اروپا، شمال آفریقا و سایر بازارهای بین‌المللی ارسال شوند. این مسیر به‌ویژه برای صادرکنندگانی جذاب است که قصد دارند از شبکه کشتیرانی مدیترانه استفاده کنند و محموله خود را بدون انتقال به بنادر شمال‌غرب ترکیه به مرحله حمل دریایی برسانند.

مزیت دیگر مرسین، ترکیب زیرساخت‌های کانتینری توسعه‌یافته با دسترسی به مسیرهای تجاری مدیترانه است. این بندر با ظرفیت اسمی چندمیلیون TEU و امکان پذیرش کشتی‌های کانتینری بزرگ، زیرساخت لازم برای جابه‌جایی محموله‌های صادراتی را در اختیار دارد. برای صادرکنندگان ایرانی، استفاده از مرسین می‌تواند امکان هماهنگی حمل زمینی از ایران، انجام تشریفات ترانزیتی در ترکیه و بارگیری دریایی در یک زنجیره حمل مشخص را فراهم کند. به همین دلیل، مرسین برای صادرات کانتینری ایران به بازارهای متصل به مدیترانه، یکی از گزینه‌های راهبردی و قابل‌توجه در مقایسه با بنادر شمال‌غرب ترکیه محسوب می‌شود.

نقش حمل دریایی در توسعه صادرات از مرسین

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های بندر مرسین، دسترسی به شبکه کشتیرانی بین‌المللی از طریق دریای مدیترانه است. این موقعیت، مرسین را به مسیری مهم برای صادرات کالا از ترکیه و انتقال محموله‌های ترانزیتی از ایران تبدیل کرده است. صادرکنندگان می‌توانند از طریق این بندر به بازارهای اروپا، شمال و غرب آفریقا و آمریکای شمالی دسترسی داشته باشند. انتقال زمینی کالاهای ایرانی به مرسین و ادامه حمل از طریق دریا، امکان استفاده از خطوط کشتیرانی بین‌المللی را فراهم می‌کند. زیرساخت‌های توسعه‌یافته بندر نیز توانایی آن را برای مدیریت محموله‌های کانتینری تقویت کرده‌اند.

در حمل‌ونقل دریایی کالاهای تجاری، مرسین برای صادرات مواد غذایی، خشکبار، مصالح ساختمانی، محصولات پتروشیمی و کالاهای صنعتی اهمیت دارد. صادرکنندگان ایرانی می‌توانند با ترکیب حمل زمینی و دریایی، محموله‌های خود را از ایران به مقاصد بین‌المللی منتقل کنند. ارتباط زمینی با مناطق تولیدی و حضور خطوط کشتیرانی، جایگاه مرسین را به‌عنوان یکی از دروازه‌های صادراتی مدیترانه تقویت کرده است.

نقش بندر مرسین در واردات و صادرات کالا از ایران

بندر مرسین علاوه بر صادرات کالاهای ترکیه، مسیر مهمی برای محموله‌های ترانزیتی ایران محسوب می‌شود. کالاهای صادراتی ایران می‌توانند پس از عبور از مرز زمینی ترکیه، به مرسین منتقل شده و از آنجا با کشتی به بازارهای خارجی ارسال شوند. در مسیر واردات نیز محموله‌های دریایی پس از تخلیه در مرسین، تحت رویه ترانزیت از طریق حمل زمینی به ایران منتقل می‌شوند. این ساختار، ارتباطی عملیاتی میان شبکه حمل زمینی ایران و مسیرهای دریایی بین‌المللی ایجاد کرده است.

استفاده از مسیرهای وارداتی از بندر مرسین برای بازرگانان ایرانی، امکان انتقال ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی، مواد اولیه و کالاهای کانتینری را فراهم می‌کند. زیرساخت‌های بندری، خدمات گمرکی و شبکه جاده‌ای ترکیه به هماهنگی تخلیه، ترانزیت و انتقال محموله کمک می‌کنند. این امکانات، مرسین را به یکی از نقاط اتصال مهم تجارت ایران با بازارهای بین‌المللی تبدیل کرده‌اند.

برای صادرات از مرسین چه اقداماتی ضروری است؟

صادرات کالا از طریق مرسین به هماهنگی میان حمل زمینی، تشریفات ترانزیتی و برنامه کشتی نیاز دارد. در مرحله نخست، مشخصات محموله شامل نوع کالا، وزن، حجم، تعداد کانتینر و مقصد نهایی تعیین می‌شود. سپس مسیر انتقال زمینی به مرسین و سرویس دریایی مناسب انتخاب خواهد شد. برای محموله‌های کانتینری، رعایت مهلت پذیرش کانتینر در پایانه، ارسال دستورالعمل صدور بارنامه (Shipping Instructions) و ارائه اطلاعات وزن تأییدشده کانتینر (VGM) اهمیت دارد. هماهنگی این مراحل از ابتدا، به صادرکننده کمک می‌کند محموله را مطابق برنامه کشتی آماده کرده و از هزینه‌های ناشی از تأخیر یا ازدست‌دادن موعد بارگیری جلوگیری کند.

حضور یک شرکت لجستیک با شناخت عملیاتی از بندر مرسین، هماهنگی مراحل مختلف حمل را برای صاحبان کالا تسهیل می‌کند. بلوآلفا، شرکت لجستیک بین‌المللی مستقر در مرسین، با حضور مستقیم در این بندر و فعالیت در حوزه حمل‌ونقل دریایی، زمینی و چندوجهی، امکان هماهنگی حمل محموله‌های کانتینری را برای صادرکنندگان و واردکنندگان فراهم می‌کند. ارتباط عملیاتی با فرآیندهای بندری، پیگیری برنامه کشتی‌ها و هماهنگی میان بخش‌های حمل زمینی و دریایی، از عوامل مهم در مدیریت محموله‌های ترانزیتی ایران هستند. این ساختار به صاحبان کالا کمک می‌کند مراحل انتقال محموله از مبدأ تا بندر و ادامه مسیر دریایی را در یک برنامه حمل منسجم مدیریت کنند.

جمع‌بندی؛ چرا بندر مرسین یکی از مسیرهای مهم صادرات در منطقه است؟

آمار عملکرد بنادر ترکیه، جایگاه مهم مرسین را در تجارت دریایی این کشور تأیید می‌کند. این بندر در سال ۲۰۲۵ با ثبت نزدیک به دو میلیون TEU عملیات کانتینری، عملکردی بالاتر از محدوده‌های بندری علی‌آغا، گملیک و اسکندرون داشته است. سهم قابل‌توجه مرسین در صادرات کانتینری ترکیه، همراه با سرمایه‌گذاری برای افزایش ظرفیت اسمی بندر به ۳٫۶ میلیون TEU، نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی و توسعه زیرساختی آن است. موقعیت جغرافیایی در مدیترانه، دسترسی به مناطق تولیدی و ارتباط با شبکه کشتیرانی بین‌المللی نیز جایگاه مرسین را به‌عنوان یکی از دروازه‌های اصلی تجارت دریایی جنوب ترکیه تقویت کرده‌اند.

برای صادرکنندگان ایرانی، اهمیت مرسین جنبه عملیاتی مشخصی دارد. امکان انتقال زمینی کالا از ایران به جنوب ترکیه و ادامه مسیر از طریق حمل دریایی، دسترسی به بازارهای اروپا، آفریقا و آمریکای شمالی را فراهم می‌کند. زیرساخت‌های کانتینری، شبکه حمل زمینی و حضور شرکت‌های لجستیک فعال در بندر نیز به هماهنگی مراحل انتقال محموله کمک می‌کنند. مجموعه این ویژگی‌ها، مرسین را به یکی از مسیرهای راهبردی برای صادرات کانتینری ایران و توسعه ارتباطات تجاری با بازارهای بین‌المللی تبدیل کرده است.

منابع آماری مقاله

• اتحادیه بهره‌برداران بنادر ترکیه (TÜRKLİM)، آمار عملیات کانتینری بنادر، ۲۰۲۵.
• وزارت حمل‌ونقل و زیرساخت ترکیه، گزارش توسعه ظرفیت بندر مرسین، ۶ ژانویه ۲۰۲۵.
• وزارت حمل‌ونقل و زیرساخت ترکیه، گزارش عملکرد بنادر در سال ۲۰۲۵، منتشرشده در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۶.