آثار اقتصادی آزاد شدن داراییهای ایران؛۲۵ میلیارد دلار در مقابل هدررفتهای قبلی ناچیز است!
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : دوشنبه, ۰۴ خرداد ۱۴۰۵ ۰۸:۱۶
پس از 8 سال فشار تحریمی و بعد از گذراندن 2 جنگ مستقیم با آمریکا و اسرائیل، اکنون امید به توافق میان ایران و آمریکا بیشتر شده و خبرهای نسبتا معتبر حاکی از احتمال امضا شدن یک توافق موقت و 2 ماهه میان ایران و آمریکا، اتمام جنگ و آغاز مذاکرات هستهای برای رسیدن به یک چارچوب نهایی است.
در نتیجه سالها جنگ و تحریم، اقتصاد کشور نحیفتر از همیشه شده است و حتی برخی افراد که زمانی دائم بر بیتاثیری تحریمها تاکید داشتند، بالاخره به تبعات تحریمها اذعان کردهاند. بنابراین یک توافق همگانی میان صاحبنظران شکل گرفته که بخشی از مشکلات اقتصادی کنونی کشور، ناشی از تحریمهاست اما حالا که امیدها به رفع تحریم بیش از هر زمان دیگری است، باید پرسید چه مقدار از مشکلات کشور ناشی از تحریمها بوده است؟ این سوال از آنجایی حائز اهمیت است که بسیاری از تحلیلگران اعتقاد دارند مشکلات و سیاستهای داخلی کشور بیش از تحریمها، برای توسعه و رشد اقتصادی مخرب بودهاند و ریشه بسیاری از ناکارآمدیها را باید در ساختارهای داخلی جست بنابراین در کنار رفع تحریمها، به چه سیاستهای دیگری برای ورود اقتصاد به دوره رونق نیازمندیم؟
البته خبر غیررسمی اما نسبتا معتبر توافق احتمالی هم بدون تاثیر نبوده و در روز یکشنبه، دلار بازار آزاد ریزشی 8 هزارتومانی تجربه کرد و روی رقم 171 هزارتومان قرار گرفت و طلا نیز به کانال 17 میلیون تومانی سقوط کرد که نشان از افزایش امید در بازارهاست؛ هرچند که این نوسانات بازارهای مالی در چندسال اخیر به یک روال تبدیل شده و همین کاهشهای جزیی میتوانند تنها در عرض چند دقیقه، با یک خبر، حالت افزایشی به خود بگیرند.
آزادسازی نیمی از داراییهای بلوکه شده
یکی از بندهای این توافق احتمالی، مربوط به بخشی از داراییهای بلوکه شده ایران است که در سالیان اخیر محل مناقشات بسیاری بوده است زیرا به هر صورت، بخشی از سرمایه ایران در چنگ کشورهای دیگر قرار گرفته بود.
شبکه المیادین به نقل از برخی منابع موثق، در گزارشی عنوان کرد که یادداشت تفاهم شامل تسهیل تردد دریایی در تنگه هرمز، خروج ناوگان آمریکایی از اطراف ایران و پایان محاصره دریایی و نظامی آمریکا خواهد بود. همچنین آزادسازی نیمی از داراییهای بلوکهشده ایران به ارزش ۱۲ میلیارد دلار نیز در این چارچوب پیشبینی شده است. نیویورک تایمز هم به نقل از سه مقام ایرانی مدعی شد که اجرای توافق میتواند به آزادسازی ۲۵ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور منجر شود.
در شرایطی که کشور در مضیقه مالی، و به خصوص ارزی، قرار دارد و نیاز به سرمایه برای بازسازی کشور، حداقل بازسازی همین ویرانیهای حاصل شده در جنگ، بیش از هر زمان دیگری حس میشود، ورود 25 میلیارد دلار از داراییهای بلوکه شده ایران میتواند امیدبخش باشد اما باز هم این نگرانی وجود دارد که مانند روال گذشته، این دارایی در حیفومیلهای رایج در اقتصاد کشور، به هدر برود.
پایان جنگ با رفع تحریمها همراه باشد
یک اقتصاددان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، درباره آثار اقتصادی توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، اظهار کرد: فعلا که بحث آتشبس به مدت 2 ماه مطرح شده است و این موضوع میتواند اثر روانی مثبتی برجای بگذارد اما ممکن است که فعلا هیچ اثر واقعی نداشته باشد.
مرتضی افقه با اشاره به احتمال باز شدن تنگه هرمز و آزاد شدن بخشی از داراییهای بلوکه شده ایران در روند این توافق موقت، افزود: اثر فوری این توافق فعلا تنها روانی است و خنثیکننده آن انتظارات منفیای است که طی جنگ ایجاد شده بود بنابراین اکنون این انتظارات میتوانند کنترل و مهار شوند و در نهایت، شیب افزایش تورم کاهش یابد.
او تصریح کرد: اکنون بازارها منتظر ماندهاند تا نتیجه نهایی توافق روشن شود و آثار واقعی این توافق کاملا به این موضوع بستگی دارد که در نهایت چه توافقی میان دو طرف شکل میگیرد. اگر جنگ تمام شود اما تحریمها برداشته نشود، تفاوت چندانی ایجاد نمیکند و تنها سرعت افزایش تورم، کمتر میشود.
خطر وابستگی مجدد به نفت و درآمدهای آن
استاد اقتصاد دانشگاه چمران اهواز عنوان کرد: به نظر من، اگر سه اتفاق رخ دهد، شرایط کشور حداقل در کوتاهمدت میتواند مقداری بهبود یابد؛ جنگ تمام شود، تحریمها برداشته شوند و تنشهای منطقهای و فرامنطقهای ما رفع شوند و دیگر تنشی میان ایران با کشورهای منطقه، آمریکا و اروپا نباشد. افقه با تاکید بر اینکه این سه اتفاق میتواند بستر برخی گشایشها را فراهم کند، ادامه داد: اما معتقدم مشکلات کشور در اصل، داخلی هستند و رفع تنشها و مصالحه تنها و تنها باعث میشود تا جریان فروش نفت عادی شود و این خطر مجددا وجود دارد که باز هم پول نفت را صرف کتمان بیکفایتیها و بیتدبیریهای گذشته کنیم.
به گفته او، تا زمانی که تحولات ساختاری رخ ندهد، نمیتوان امید داشت که اقتصاد کشور وارد رونق شود.
اولویت حاکمیت با معیشت مردم باشد
این تحلیلگر مسائل اقتصادی در پاسخ به اینکه «علاوه بر رفع تحریمها، اقتصاد کشور به چه سیاستهایی نیاز دارد تا وارد رونق و شکوفایی شود؟»، بیان داشت: اصل سوالی که مسئولین اکنون باید به دنبال پاسخ آن باشند، همین است زیرا اگر تحریمها رفع و ثبات سیاسی ایجاد شود، این سازوکارهای ناکارآمد حاکم بر نظام تصمیمگیری و حکمرانی همچنان اقتصاد کشور را به فروش نفت و واردات ناشی از دلارهای نفتی، وابسته نگه میدارد.
افقه با عنوان کردن اینکه چالش اصلی در کشور ما، اشکالات غیراقتصادی است که منجر به چالشهای اقتصادی شده است، افزود: در وهله اول حاکمیت باید بپذیرد که اولویت اول باید بهبود معیشت و رفاه مردم و پیشرفت اقتصادی باشد. اکنون اولویت اول حاکمیت، گرایشهای سیاسی و ایدئولوژیک است و کارگزاران حاکمیت، گرایشهای سیاسی و ایدئولوژیک خود را به حل مشکلات معیشتی مردم ترجیح میدهند. خود این همین گرایش باعث شده است که نظام انتخاب و انتصاب ما بر اساس همین روند شکل بگیرد.
او تاکید کرد: همین موضوع باعث شده است که یک ساختار بسیار ناکارآمد، بسیار ضدتولید و ضدتوسعه شکل بگیرد که مشکلات فعلی تماما ناشی از آنست. هرچند اگر تا قبل از سال 1397، این مشکلات عیان نشده بودند، به دلیل وجود درآمدهای نفتی بود.
این استاد دانشگاه اظهار داشت: اکنون برخی از کشورها که من به آنها، «کشورهای اخیرا توسعهیافته» میگویم، مانند مالزی و چین و هند، پیشرفتهای چشمگیری داشتهاند که اگر بخواهیم اقتصاد ایران نیز به سطح این اقتصادها برسد، به یک مسیر 10 تا 20 ساله نیاز داریم اما اگر قرار باشد کشور در بلندمدت نیز در ریل توسعه قرار بگیرد، باید به فکر اصلاح این ساختارهای ناکارآمد بود و تفکرات حاکم را تغییر داد تا به تبع آن اصلاحات ساختاری در بقیه بخشها رخ دهد.
او همچنین در نقد سیاستهای اقتصادی اخیر گفت: یکی از اشکالات اقتصادخواندههای ما همین است که بیاعتنا به این مسائل، مرتبا فرمولهای صرفا اقتصادی در یک بستر نامناسب مطرح میکنند. از جمله این سیاستها اصرار مرتب بر گران کردن نرخ ارز و حاملهای انرژی در یک فضای نامناسب است که تاکنون هم این سیاستها نتیجه معکوس داشتهاند و تنها مشکلات کشور را بیشتر کردهاند.
25 میلیارد گشایش زیادی ایجاد نمیکند
افقه همچنین درباره آزاد شدن 25 میلیارد دلار دارایی بلوکه شده ایران، بیان کرد: این 25 میلیارد در مقابل بیش از هزار میلیارد درآمد نفتی از ابتدای انقلاب، که بخشی از آن را نیز هدر دادهایم، ناچیزست.
او درباره اولویتهای استفاده از این سرمایه، توضیح داد: در وهله اول باید به فکر سرمایهگذاریهای زیرساختی بود اما با توجه به حفرههایی که در این دو جنگ اخیر رخ داد، فکر نکنم چیزی از آن برای بخشهای دیگر باقی بماند. در این دو جنگ، ویرانیها و خرابیهای بسیار حاصل شد و دولت به مردم آسیبدیده بدهکار است. این بدهی به بدهیهای قبلی دولت و حاکمیت، مانند بدهی به بازنشستگان، افزوده شده است.
این اقتصاددان در پایان خاطرنشان کرد: البته آزادسازی 25 میلیارد دارایی بلوکه شده ایران تاثیر روانی مثبت، به خصوص بر سرمایه اجتماعی، میگذارد. البته درست نیست که انتظار داشته باشیم با این ۲۵ میلیارد دلار تحول اقتصادی خیرهکنندهای رخ دهد زیرا احتمالا تمام این پول صرف ناکارآمدیهای ایجاد شده از سال 1397 تاکنون، و یا صرف بازپرداخت بدهیهای دولت و حاکمیت میشود.
