بقایی: بازگشایی هرمز به پایان محاصره و تحقق مطالبات ایران وابسته است
- مجموعه: اخبار سیاست خارجی
- تاریخ انتشار : سه شنبه, ۱۲ آبان ۱۴۰۵ ۱۹:۲۵
به گزارش مهر، اسماعیل بقایی در نشست خبری هفتگی، از ادامه تبادل پیام با آمریکا از طریق میانجی‌ها خبر داد و تعیین تکلیف مطالبات ایران را مقدم بر ورود به مراحل بعدی گفت‌وگو دانست. سخنگوی وزارت خارجه در این نشست، علاوه بر موضوع مذاکرات و هرمز، درباره تحولات فلسطین، روابط همسایگی، سفرهای دیپلماتیک، موضوع هسته‌ای و انتصابات تازه توضیح داد. او تأکید کرد ملاک تهران، عملکرد طرف آمریکایی است و نه شیوه نگارش نامه‌ها.
هرمز، محاصره و ترتیب اجرای تعهدات
بقایی گفت موضوعات مورد بحث پیچیده‌اند و سابقه عملکرد طرف مقابل، بر دشواری آن‌ها افزوده است. او سفر معاون وزیر خارجه به دوحه را در راستای تسهیل تعامل ایران و قطر توصیف کرد و از ادامه گفت‌وگوها و مبادله پیام‌ها سخن گفت. به گفته او، تهران آنچه لازم بوده را در قالبی معقول منتقل کرده و اکنون تصمیم بر عهده آمریکاست.
در توضیح اصرار ایران بر اجرای مطالبات در ابتدای روند، سخنگو این خواسته را هم مرتبط با منافع ملی و هم لازمه بازگشت امنیت به منطقه و تنگه هرمز دانست. او باز شدن تنگه را بدون پایان محاصره و رعایت مطالبات ایران ممکن ندانست و گفت پس از تحقق این موارد، امکان صحبت درباره ادامه روند فراهم می‌شود. در این روایت، بازگشایی هرمز از دیگر تعهدات مورد مطالبه تهران جدا نیست.
بقایی در بخش دیگری، رفع تحریم‌ها و آزادسازی اموال و دارایی‌های ایران را از همان حقوقی دانست که به گفته او در تفاهم اسلام‌آباد پذیرفته و سپس نقض شده‌اند. او تأکید کرد مذاکرات کنونی نباید جدا از آن سابقه دیده شود؛ طرف‌ها و مسئله اصلی تغییر نکرده‌اند و از نظر ایران، اجرای حقوق سلب‌شده را نباید پیش‌شرطی تازه معرفی کرد.
او خواستار رفع همه تحریم‌های اعمال‌شده پس از نقض تفاهم‌نامه شد و گفت آزادسازی دارایی‌ها نیز بخشی از همین مطالبه است. به گفته سخنگو، این اقدامات زمینه بازگشت امنیت به هرمز را می‌سازند و بحث درباره مراحل بعدی پس از آن امکان‌پذیر خواهد بود. بنابراین، ترتیب اجرای اقدامات همچنان در موضع اعلامی تهران نقش محوری دارد.
طرح هفت‌مرحله‌ای و نامه معاون رئیس‌جمهور آمریکا
در پاسخ به سؤال درباره نامه جی‌دی ونس به محسن رضایی، بقایی تفاوت سبک نامه‌نگاری را موضوعی معمول توصیف کرد. از نگاه او، مسئله تعیین‌کننده این است که آمریکا در عمل چه می‌کند. او با اشاره به دو سال گذشته، واشنگتن را به تخریب ابتکارها و روندهای دیپلماتیک متهم کرد و مذاکره‌کننده ارشد روند اسلام‌آباد را همان نویسنده نامه دانست.
سخنگو گفت این سابقه باعث می‌شود تهران به هر روندی با احتیاط نگاه کند. او از مطرح شدن ابتکار هفت‌روزه ایران، شنیدن دیدگاه طرف مقابل و تبادل ملاحظات خبر داد و گفت پیشنهاد ایران همچنان موجود است. در ادامه نیز مبنای مذاکرات را طرح هفت‌مرحله‌ای معرفی کرد و افزود این روند فشرده شده و امکان اجرای آن طی دو روز وجود دارد. او این آمادگی را نشانه حسن نیت ایران دانست و تحقق آن را به تصمیم آمریکا مرتبط کرد.
بقایی درباره شکل پاسخ به نامه گفت تصمیم در این زمینه با خود دبیر شورای عالی امنیت ملی است. همچنین در پاسخ به پرسش درباره ترکیب هیئت مذاکره‌کننده، از نبود تغییر خبر داد. او توضیح داد مدیریت موضوع با شورای عالی امنیت ملی است، همه در این شورا نقش دارند و محمدباقر قالیباف مذاکره‌کننده ایران است. سخنگو بر انسجام تصمیم‌گیرندگان نیز تأکید کرد.
زمان‌بندی دیپلماسی و انتخابات آمریکا
بقایی گفت تصمیم درباره زمان، روش و اجرای دیپلماسی بر پایه اصول و منافع ملی گرفته می‌شود و به هیچ رویدادی در جهان گره نمی‌خورد. او دفاع و دیپلماسی را ابزارهای تأمین منافع معرفی کرد و تعیین نحوه استفاده از آن‌ها را حق ایران دانست. این پاسخ در واکنش به پرسش‌هایی درباره زمان‌بندی مذاکرات بیان شد.
درباره انتخابات آمریکا نیز گفت تحولات را از تلویزیون دنبال می‌کنند، اما فارغ از نتیجه، حفاظت از امنیت و منافع ایران اولویت دارد. او سابقه مواجهه و به تعبیر خودش شرارت آمریکا را بیش از ۷۰ سال دانست و گفت تهران رفت‌وآمد دولت‌ها را دیده و ترجیح می‌دهد بر خود متمرکز باشد.
در پاسخ به احتمال ازسرگیری مذاکرات پس از انتخابات، سخنگو بر نبود اعتماد تأکید کرد. از نظر او، پشت پا زدن مکرر آمریکا به گفت‌وگو، هر تعامل تازه‌ای را دشوار کرده است. او گفت طرف مقابل باید در رویکردش تجدیدنظر کند، حقوق نقض‌شده را به رسمیت بشناسد و تحریم و محاصره را برطرف سازد. بقایی افزود تا اجرای مطالبات ایران، امکان ورود به موضوعات دیگر، از جمله مرحله بحث هسته‌ای، وجود ندارد.
اورانیوم غنی‌شده و ادامه عضویت در ان‌پی‌تی
سخنگوی وزارت خارجه گفت موضوع انتقال اورانیوم با غنای ۶۰ درصد به کشور ثالث در مذاکرات دوحه مطرح نشده است و ایران هم با آن موافقت نخواهد کرد. او همچنین در پاسخ به بحث‌های مربوط به خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، میان گفت‌وگوهای رسانه‌ای و تصمیم رسمی تفاوت گذاشت: به گفته او، ایران در سطح تصمیم‌گیری همچنان عضو ان‌پی‌تی است و خود را پایبند به تعهداتش می‌داند.
بقایی بحث‌های عمومی در این زمینه را واقعی دانست و گفت لازم نیست با پرسش‌های مطرح در افکار عمومی برخورد تصنعی شود. او با اشاره به تحولات ۱۵ سال گذشته و تلاش ایران برای اثبات صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای، طرف مقابل را به بهانه‌جویی متهم کرد. سخنگو همچنین با اشاره به ترور صاحب فتوای منع تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای، بر صلح‌آمیز بودن برنامه ایران تأکید کرد. این مطالب، موضع اعلامی او در نشست است.
او تهدید حمله به تأسیسات باقی‌مانده هسته‌ای را موجب تقویت عزم دفاعی دانست. بقایی گفت ایران تهدیدها و نقض‌های فاحش حقوق بشر را مستند می‌کند، اما از سکوت سازمان ملل و شورای حکام آژانس انتقاد دارد. از نظر او، تهدید یک کشور به حمله می‌تواند مشوق نقض ان‌پی‌تی باشد و رفتار آمریکا تهدیدی برای نظام عدم اشاعه است. او افزود سایر کشورها نیز ناظر این رفتار هستند.
بازرسی‌های آژانس و نقد عملکرد گروسی
در پاسخ به سؤال درباره بازرسی تأسیسات، بقایی گفت گفت‌وگوها هنوز به این مرحله نرسیده‌اند. او پیش از بحث درباره روند آینده، خواستار پاسخ‌گویی رافائل گروسی درباره عملکرد گذشته شد؛ از جمله موضع نگرفتن در برابر حملات به ایران و انتشار گزارشی که سخنگو آن را دوپهلو و زمینه‌ساز توجیه اقدامات آمریکا و اسرائیل توصیف کرد.
بقایی اعتبار آژانس را پس از آن وقایع مخدوش دانست و مسئولیتی مستقیم برای مدیرکل قائل شد. او بار دیگر ترتیب مورد نظر ایران را تکرار کرد: اکنون مذاکره درباره اجرای شروط جریان دارد و پس از تحقق آن‌ها می‌توان به مراحل بعدی پرداخت. این پاسخ، خبر توافق درباره بازرسی تازه یا ورود عملی به آن مرحله نبود.
آمادگی دفاعی و موضع درباره استفاده از خاک همسایگان
سخنگو در پاسخ به احتمال آغاز جنگ گفت از نگاه ایران جنگ هم‌اکنون نیز ادامه دارد، زیرا محاصره بخشی از آن است. او بر آمادگی برای همه سناریوها تأکید کرد. درباره حمله دوباره نیز گفت هر تعرض با پاسخی پرقدرت و همه‌جانبه روبه‌رو می‌شود و تصمیم درباره چگونگی آن با مدافعان کشور است.
در واکنش به اظهارات صدراعظم آلمان و پرسش درباره احتمال هدف قرار گرفتن پایگاه‌های این کشور، بقایی گفت کسانی که در تحمیل جنگ یا حمایت از آن نقش داشته‌اند، نباید انتظار مماشات در دفاع ایران را داشته باشند. او مشارکت در تدارک و طراحی تجاوز را خلاف بین‌المللی دانست و گفت طرف مشارکت‌کننده باید تبعاتش را بپذیرد. این پاسخ، اعلام یک عملیات مشخص یا زمان اجرای آن نبود.
درباره سخنان انور قرقاش نیز، بقایی مسئولیت از بین رفتن اعتماد را متوجه ایران ندانست. او گفت اعتماد به رفتار دوطرفه وابسته است و تهران نمی‌تواند در برابر استفاده از قلمرو کشورهای منطقه علیه خود ساکت بماند. او برخی کشورها را به جلوگیری نکردن یا تشویق این روند متهم کرد، اما گفت ایران با هیچ کشور منطقه دشمنی ندارد و همکاری همسایگان را ضروری می‌داند.
بقایی توضیح داد بعضی همسایگان گفته‌اند کنترلی بر پایگاه‌های آمریکا ندارند و هم‌زمان از اقدامات ایران گله کرده‌اند. او گفت در این صورت باید بپذیرند پاسخ دفاعی ایران علیه خاک آن کشورها نیست. سخنگو تأکید کرد متوجه کردن اقدام دفاعی به همسایگان مطلوب تهران نیست، اما استفاده از پایگاه‌ها برای حمله، ایران را به دفاع وادار می‌کند. او ابراز امیدواری کرد در آینده چنین امکانی برای طرف‌های مهاجم فراهم نشود.
پاسخ به ادعاهای کویت و مواضع متناقض آمریکا
بقایی اتهامات دولت کویت علیه اتباع ایرانی را بی‌مبنا و مردود دانست. او همچنین از کویت خواست آزار اتباع خود به دلیل همدلی با ایران را متوقف کند و بر اصل حسن همجواری تأکید کرد. این بخش از نشست به رد ادعاها اختصاص داشت و سخنگو از تغییر در اصل روابط همسایگی سخن نگفت.
درباره تهدیدهای آمریکا، او گفت تهران فریب نخواهد خورد و رخدادهای دو سال گذشته را در ارزیابی خود در نظر دارد. بقایی احتمال وجود صداهای متفاوت در هیئت حاکمه آمریکا را رد نکرد و گفت ممکن است کسانی هزینه صرف ثروت این کشور برای حمایت از اقدامات اسرائیل را زیر سؤال ببرند. با این حال، او بار دیگر عملکرد نهایی را ملاک دانست و تناقض مواضع را موجب ابهام جامعه جهانی درباره طرف گفت‌وگو در واشنگتن توصیف کرد.
او در پاسخ به سؤال درباره میانجی‌گری همراه با مشوق اقتصادی و احتمال پیشنهاد از ریاض، گفت چنین موضوعی نشنیده است و مسئله را پیچیده‌تر دانست. همچنین در واکنش به درخواست تسلیم، بر نپذیرفتن تسلیم از سوی ایران تأکید کرد.
فلسطین، وضعیت آوارگان و انتقاد از نهادهای بین‌المللی
بقایی در آغاز نشست، اسرائیل را علت ناامنی منطقه معرفی کرد و گفت تحولات غرب آسیا به‌سرعت ادامه دارد. او از کشته شدن بیش از ۱۰ فلسطینی در همان روز خبر داد و وضعیت آوارگان در آستانه سرما را فاجعه‌بار خواند. سخنگو به جلوگیری از ورود کانکس اشاره کرد و درباره عادی شدن کشتار و تقلیل قربانیان به عدد هشدار داد. او جامعه جهانی را مسئول واکنش دانست.
در پاسخ به تهدید نتانیاهو علیه موجودیت ایران نیز، بقایی از عملکرد گزینشی سازمان‌های بین‌المللی انتقاد کرد و بر استمرار و بقای ایران تأکید گذاشت. او در بخش دیگری، فشار آمریکا در نشست‌های بین‌المللی را ناشی از اتکای بیش از حد واشنگتن به زور دانست و مسئولیت مشکلات هرمز را متوجه آمریکا و اسرائیل کرد.
سخنگو اتهام یهودی‌ستیزی علیه ایران را رد کرد و آن را اتهامی تکراری و پدیده‌ای اروپایی دانست. او در توضیح موضع خود به وجود ۱۳ تا ۱۴ عبادتگاه یهودیان در یزد و حدود ۱۰۰ عبادتگاه در سراسر ایران اشاره کرد و در مقابل، از وضعیت حفاظت با سیم خاردار از اماکن یهودیان در پایتخت‌های اروپایی انتقاد کرد. این آمار و مقایسه در چارچوب سخنان او مطرح شده‌اند.
سفرهای منطقه‌ای، ترکمنستان و واردات گاز
بقایی گفت وزارت خارجه احیای فرایندهای منطقه‌ای را دنبال می‌کند و تحولات جاری باعث غفلت از آن‌ها نشده است. او از استفاده از فرصت‌هایی مانند نشست شانگهای و سفر مدیرکل دوجانبه مربوط به ترکیه و پاکستان یاد کرد و گفت پیگیری با جدیت ادامه دارد.
درباره سفر وزیر خارجه به ترکمنستان نیز توضیح داد معاون اقتصادی و نمایندگانی از دیگر دستگاه‌های اقتصادی حضور دارند. او روابط با همسایگان را رو به بهبود توصیف کرد و گفت سفر ماهیت دوجانبه دارد و به گفت‌وگوهای اقتصادی و تجاری اختصاص می‌یابد. واردات گاز از همسایگان را هم موضوع ثابت دستور کار ایران دانست که در همین سفر بررسی می‌شود.
سخنگو سفر سلطان عمان به چین را اقدامی مثبت ارزیابی کرد. او با اشاره به نقش عمان در کمک به صلح و میانجی‌گری، از رفتار آمریکا در برابر آن تلاش‌ها انتقاد کرد و گفت گفت‌وگوی عمان و چین، با توجه به منافع مشترکشان در ثبات منطقه، اهمیت دارد.
سومالی‌لند و انتصاب‌های تازه
بقایی در پاسخ به اعزام سفیر اسرائیل به سومالی‌لند، این روند را تلاشی برای یارگیری و تفرقه‌افکنی در کشورهای منطقه و جهان اسلام دانست. او به اعتراض سومالی، اتحادیه عرب، اتحادیه آفریقا و بسیاری از کشورها اشاره کرد و درباره اثر آن بر صلح منطقه هشدار داد.
در بخش اداری نشست، از پنج انتصاب تازه در نمایندگی‌ها سخن گفت و نام چهار سفیر را برشمرد: شمسی‌زاده برای قبرس، زهرا ساعی برای قرقیزستان، ناظری برای ژاپن و نجرآبادی برای نیوزیلند. این چهار سفیر از جمله افرادی بودند که او هنگام اعلام انتصاب‌های جدید معرفی کرد.
بقایی در توضیح اختلاف دیدگاه‌ها در واشنگتن، این ارزیابی را نیز مطرح کرد که جامعه آمریکا از رفتار مقام‌های این کشور و هزینه کردن ثروتش برای حمایت از اقدامات اسرائیل خسته شده است. او گفت تهران این تفاوت دیدگاه‌ها را رصد می‌کند، اما قضاوتش را بر نتیجه عملی سیاست آمریکا می‌گذارد.
در پایان نشست، سخنگو ضمن انتقاد دوباره از برخورد گزینشی نهادهای بین‌المللی با تهدیدهای نتانیاهو، با بیانی استعاری ایران را نور خواند و استمرار آن را به تضمین الهی نسبت داد. او همچنین در پاسخ به خواسته تسلیم، گفت ایرانیان تنها در برابر اراده خداوند تسلیم می‌شوند. این سخنان در چارچوب تأکید او بر مقاومت و حق دفاع ایران بیان شد.
