اتصال دوباره تکههای تاریخ؛ بازسازی دستنوشتههای لئوناردو داوینچی به شکل آرشیو آنلاین
- مجموعه: اخبار گوناگون
حدود ۵۰۰ سال پیش، دفتر یادداشتها و طراحیهای لئوناردو داوینچی بهتدریج تکهتکه و بخشهای مختلف آن از هم جدا و در مجموعههای گوناگون پراکنده شد. اکنون در یک پروژه دیجیتالی جدید، این آثار دوباره در قالب یک آرشیو آنلاین کنار هم قرار گرفتهاند و برای نخستین بار پس از قرنها امکان مطالعه منظم و پیوسته آنها فراهم شده است.
در این پروژه، حدود دوهزار برگ از دستنوشتهها و طراحیهای لئوناردو داوینچی بازسازی و در یک بایگانی دیجیتال گردآوری شده است. به گفته پژوهشگران، این نخستین بار از اواخر قرن شانزدهم میلادی است که چنین مجموعه بزرگی از آثار او به شکل یکپارچه و قابل جستوجو در اختیار قرار میگیرد و امکان بررسی منظم آنها فراهم میشود.
پروژه با نام لئوناردوتکا ۲.۰ (Leonardotheka 2.0) توسط پژوهشگران موزه گالیله در فلورانس ایتالیا و با همکاری مجموعه سلطنتی بریتانیا، کتابخانه ونِراندا آمبروزیانا در میلان و کتابخانه لئوناردیانا در وینچی توسکانی انجام شده است.
براساس توضیحات پژوهشگران، نوشتهها و طرحهای لئوناردو در طول قرنها از هم جدا شده بودند؛ در برخی موارد حتی صفحات از وسط بریده شده و هر بخش در مجموعههای مختلف نگهداری شده است. همین پراکندگی باعث شده بود که مطالعه پیوسته آثار او بسیار دشوار باشد.
طبق گزارش مجله اسمیتسونیان، ابزار دیجیتالی «لئوناردوتکا ۲.۰» با استفاده از مقایسه ویژگیهای فیزیکی اسناد، ازجمله جنس کاغذ، واترمارکها (نقشهای آبدار روی کاغذ برای شناسایی اصالت)، ابعاد صفحات و سایر جزئیات، توانسته بخشهای پراکنده را شناسایی و دوباره به هم متصل کند. به کمک این روش، پژوهشگران موفق شدند ۵۰ صفحه کامل را از میان قطعات جداشده بازسازی کنند.
در میان صفحاتی که دوباره بازسازی شدهاند، طرحی از اسب دیده میشود که در کنار آن تصویر سرباز جنگی و همچنین بخشهایی از سامانههای قرقره و سازوکارهای مکانیکی نیز قرار دارد. پژوهشگران میگویند این مجموعه طراحیها احتمالاً به طرح نهایی لئوناردو داوینچی برای ساخت مجسمهای بزرگ و سوارکاری مربوط است که به «مجسمه اسب اسفورزا» معروف بود. این پروژه قرار بود تندیسی عظیم از اسب باشد، اما هرگز ساخته نشد و بعدها در منابع تاریخی با نام «اسب لئوناردو» شناخته شد.
در صفحهای دیگر، طراحی یک دستگاه تولید سوزن دوباره به قطعهای که پیشتر از آن جدا شده بود متصل شده است. نکته جالب این است که در پشت این طرح، تصویر دو اژدهای پیچان نیز دیده میشود که احتمالاً بخشی از طراحیهای دیگر لئوناردو بوده است.
لئوناردو داوینچی که چپدست بود، در بسیاری از یادداشتها و طراحیهای خود از شیوه نوشتار آینهای استفاده میکرد؛ به این معنا که نوشتهها از راست به چپ و بهصورت وارونه نوشته میشدند. این ویژگی امروز یکی از نشانههای شناختهشده دستنوشتههای او محسوب میشود.
پژوهشگران میگویند ابزار جدید فرصتهای بیسابقهای برای مطالعه دقیقتر آثار داوینچی فراهم کرده و میتواند آغاز دورهای تازه در بررسی میراث هنری، علمی و مهندسی او باشد.
