آب از دریا میرسد، اما بحران عمیقتر میشود | هشدار درباره بنبست سیاستهای آبی
- مجموعه: اخبار اجتماعی
- تاریخ انتشار : چهارشنبه, ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ ۱۳:۴۶
به گزارش شرق،در نشستی تخصصی با عنوان «توسعه و امنیت آب؛ واکاوی ابعاد راهبردی انتقال آب دریا»، سه رویکرد اقتصادی، اجرائی و اقلیمی در کنار هم قرار گرفت؛ رویکردهایی که هرچند از مسیرهای متفاوت سخن گفتند، اما در یک نقطه مشترک به هم رسیدند: تشدید بحران آب در ایران و ناتوانی راهحلهای موجود در پاسخ به شکاف روبهگسترش میان منابع و مصارف. فضای بحث از ابتدا بر این نکته متمرکز بود که بحران آب دیگر صرفا یک کمبود مقطعی یا منطقهای نیست، بلکه نتیجه همزمان چند روند بلندمدت در اقتصاد، اقلیم و الگوی توسعه است؛ روندهایی که بهطور پیوسته یکدیگر را تشدید میکنند.
روایت اقتصادی؛ آب در مرز هزینه و بازده
در بخش نخست نشست، محمود اولاد با تمرکز بر منطق اقتصادی مدیریت آب، به پیچیدگی محاسبه قیمت تمامشده آب در پروژههای شیرینسازی و انتقال پرداخت. او توضیح داد که در چنین محاسباتی، مجموعهای از متغیرها از جمله فناوری شیرینسازی، قیمت انرژی، شرایط توپوگرافی، ارتفاع پمپاژ و طول خطوط انتقال نقش تعیینکننده دارند و نمیتوان آنها را سادهسازی کرد.
به گفته او، حتی در سناریوهایی که از پیشرفتهترین فناوریهای جهانی و کمینه هزینههای عملیاتی استفاده شود، فاصلهگرفتن از سواحل و ورود به مناطق مرتفع، هزینه نهایی آب را بهصورت تصاعدی افزایش میدهد. در این چارچوب، آب در سواحل ممکن است با هزینه نسبتا پایین تولید شود، اما هرچه مسیر انتقال طولانیتر و اختلاف ارتفاع بیشتر شود، هزینه تمامشده چند برابر خواهد شد.
اولاد همچنین با اشاره به تقسیمبندی مصرف آب در کشور، به تفاوت شدید بهرهوری در بخشهای مختلف اشاره کرد. او گفت که در مقایسه با استانداردهای جهانی، بازده اقتصادی مصرف آب در ایران پایینتر است و همین موضوع باعث میشود نسبت هزینه به ارزشافزوده در بسیاری از موارد نامتوازن باشد. او تأکید کرد که حتی با لحاظ یارانهها، ملاحظات اجتماعی و آثار غیرمستقیم مانند امنیت و سلامت، در برخی سناریوها ادامه برخی الگوهای تأمین و مصرف آب از نظر اقتصادی با چالش جدی مواجه است و نیازمند بازنگری ساختاری است.
روایت اجرائی؛ گسترش زیرساختها و محدودیتهای فنی
در ادامه، علی حاجیمرادی با ارائه تصویری از وضعیت پروژههای شیرینسازی و انتقال آب در کشور، به گستردگی این طرحها از سواحل جنوبی تا فلات مرکزی اشاره کرد. او توضیح داد که در حال حاضر دهها پروژه در قالب قراردادهای مختلف در حال اجرا یا بهرهبرداری است و بخشی از آب تولیدی در همان مناطق ساحلی مصرف میشود. او با اشاره به ظرفیتهای تولید آب در سواحل، گفت که حجم قابل توجهی از آب شیرینشده از طریق پروژههای مختلف در حال تأمین است، اما آنچه در سطح ملی اهمیت دارد، نحوه انتقال و توزیع این منابع است.
حاجیمرادی با تشریح خطوط انتقال موجود و در دست اجرا، از مسیرهایی سخن گفت که از خلیج فارس و دریای عمان به سمت استانهای مرکزی و شرقی کشور امتداد یافتهاند. این خطوط در برخی موارد صدها کیلومتر طول دارند و با عبور از مناطق کوهستانی و نیاز به ایستگاههای متعدد پمپاژ، با افزایش قابل توجه هزینه مواجه میشوند.
او تأکید کرد که در برخی پروژهها، ارتفاع پمپاژ و طول مسیر بهگونهای است که هزینه نهایی آب را چند برابر قیمت تولید اولیه در سواحل افزایش میدهد. به همین دلیل، تحلیل این پروژهها صرفا با نگاه به هزینه تولید در ساحل، تصویر دقیقی از واقعیت اقتصادی ارائه نمیدهد. در بخش دیگری از سخنان او، به این نکته اشاره شد که توسعه این زیرساختها میتواند خود به شکلگیری تقاضای جدید در مناطق مقصد منجر شود؛ بهگونهای که دسترسی به آب، زمینهساز ایجاد صنایع جدید و تغییر الگوهای توسعهای در این مناطق میشود، موضوعی که بر پیچیدگی مدیریت منابع میافزاید.
روایت اقلیمی؛ فشار همزمان گرمایش و کاهش منابع
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، تصویری از روندهای اقلیمی در ایران و جهان ارائه کرد. او با اشاره به افزایش دمای میانگین کره زمین در دهههای اخیر، تأکید کرد که تغییر اقلیم یکی از عوامل اصلی تشدید خشکسالی در مناطق مختلف جهان، بهویژه غرب آسیاست.
او توضیح داد که گرمایش زمین تنها به افزایش دما محدود نمیشود، بلکه ساختار بارش، الگوهای جوی و مسیر سامانههای بارشی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
به گفته او، جابهجایی جریانهای جوی و تغییر مسیر سامانههای بارشی باعث شده برخی مناطق نسبت به گذشته سهم کمتری از بارشها دریافت کنند. وظیفه با اشاره به روندهای ثبتشده در دهههای اخیر گفت در بسیاری از نقاط، سالهای بسیار گرم با شدت بیشتری تکرار شدهاند و این موضوع بهطور مستقیم بر افزایش تبخیر و کاهش منابع آب سطحی و زیرزمینی اثر گذاشته است. او همچنین تأکید کرد که تغییر اقلیم نهتنها منابع را محدود کرده، بلکه همزمان نیاز آبی را نیز افزایش داده است؛ بهویژه در بخش کشاورزی که افزایش دما باعث رشد نیاز تبخیری گیاهان و افزایش مصرف آب شده است.
