زهد و زاهد در احادیث ائمه شیعه
- مجموعه: احادیث و سخنان بزرگان
زهد و زاهد در احادیث ائمه شیعه
حدیث هایی از ائمه درباره زهد و زاهد
زهد و زاهد در احادیث ائمه شیعه
زهد یکی از مفاهیم کلیدی در اخلاق اسلامی، به ویژه در مکتب شیعه، است که به معنای بی رغبتی به دنیا و دل بستگی به آخرت تعریف می شود. زهد نه به معنای ترک کامل دنیا، بلکه عدم تعلق خاطر به آن است، به گونه ای که انسان از نعمت های الهی بهره می برد اما دلش به آنها بسته نمی شود. در آموزه های شیعه، زهد از فضائل اخلاقی برجسته شمرده شده و در روایات ائمه اطهار (ع) به عنوان کلیدی برای سعادت اخروی و آرامش دنیوی توصیف گردیده است. این مفهوم با رهبانیت مسیحی متفاوت است، زیرا زهد اسلامی بر پایه تعادل میان دنیا و آخرت بنا شده و انسان را به ترک حرام و استفاده درست از حلال تشویق می کند.
در قرآن کریم، زهد به صورت غیرمستقیم در آیاتی مانند آیه ۲۳ سوره حدید (لِکَیْلَا تَأْسَوْا عَلَىٰ مَا فَاتَکُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاکُمْ) اشاره شده که امام علی (ع) آن را اساس زهد می داند.
زاهد کسی است که نه بر آنچه از دست رفته افسوس می خورد و نه بر آنچه به دست آورده شادمان می شود.
احادیثی از ائمه درباره زهد و زاهد :
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند :
ما اتَّخَذَ اللّه ُ نَبِيّا إلاّ زاهِدا.
خداوند هيچ پيامبرى را برنگزيد، مگر آن كه زاهد بود.
******
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند :
ما عُبِدَ اللّه ُ بِشَيءٍ أفضَلَ مِنَ الزُّهدِ في الدنيا.
خداوند به چيزى برتر از بى اعتنايى به دنيا عبادت نشده است.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
الزُّهدُ كَلِمَةٌ بينَ كَلِمَتَينِ، قالَ اللّه ُ تعالى : «لِكَيْلا تَأْسَوا عَلَى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ و اللّه ُ لاَ يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ» فَمَن لَم يَأسَ على الماضِي، و لَم يَفرَحْ بالآتي فقد أخَذَ الزُّهدَ بِطَرَفَيهِ.
زهد در دو جمله فراهم آمده است ؛ خداى متعال فرموده : «تا بر آنچه از دستتان رفته اندوهگين نشويد و به آنچه دستتان مى آيد شادمانى نكنيد. و خدا هيچ متكبّر فخر فروشى را دوست ندارد». بنا بر اين، كسى كه براى از دست رفته افسوس نخورد و براى آنچه به دستش مى رسد شاد نشود، هر دو جانب زهد را رعايت كرده است.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
اَلزُّهدُ فِى الدُّنيا الراحَةُ العُظمى.
بی رغبتى به دنيا، بزرگترين آسايش است.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
إنَّ علامَةَ الراغِبِ في ثوابِ الآخِرَةِ زُهدُهُ في عاجِلِ زَهرَةِ الدنيا.
نشانه كسى كه به پاداش آخرت رغبت دارد، زهد ورزيدن به زرق و برق دنياست.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
الزُّهدُ أصلُ الدِّينِ.
زهد، ريشه دين است.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
الزُّهدُ شِيمَةُ المُتَّقِينَ و سَجِيَّةُ الأوّابِينَ.
زهد خوى پرهيزگاران است و خصلتِ هميشه توبه كنندگان.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
مَن کَرُمَت عَلَیهِ نَفسُهُ هانت عَلَیهِ شَهوَتُهُ.
هر که برای خود احترام قائل باشد خواهشهای نفسانیش در نظر او بی ارزش می شود.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
أحزَمُكُم أزهَدُكُم.
دور انديش ترين و محتاط ترين شما زاهدترين شماست.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
لا يكونُ زاهِدا حتّى يكونَ مُتَواضِعا.
زاهد، زاهد نباشد، مگر آنگاه كه فروتن باشد.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
الزُّهدُ مَتجَرٌ رابِحٌ.
زهد، تجارتى سودآور است.
******
امام على عليه السلام فرمودند :
رِضا المَرءِ عَن نَفسِهِ بُرهانُ سَخافَةِ عَقلِهِ.
از خود راضی بودن نشانه سبک عقلی است.
احادیث درباره زهد و زاهد
امام زين العابدين عليه السلام فرمودند :
الزُّهدُ عَشرَةُ أجزاءٍ فَأعلى دَرَجاتِ الزُّهدِ أدنى دَرَجاتِ الوَرَعِ، و أعلى دَرَجاتِ الوَرَعِ أدنى دَرَجاتِ اليَقينِ، و أعلى دَرَجاتِ اليَقينِ أدنى دَرَجاتِ الرِّضا.
زهد، ده درجه دارد و بالاترين درجه زهد، كمترين درجه ورع است و بالاترين درجه ورع، پايين ترين درجه يقين و عاليترين درجه يقين ، فروترين درجه رضاست.
******
امام باقر عليه السلام فرمودند :
أكثِرْ ذِكرَ المَوتِ ، فإنّهُ لَم يُكثِرْ إنسانٌ ذِكرَ المَوتِ إلاّ زَهِدَ في الدنيا.
زياد به ياد مرگ باش؛ زيرا هيچ انسانى مرگ را بسيار ياد نكرد، مگر آن كه به دنيا بى رغبت شد.
******
امام صادق عليه السلام فرمودند :
جُعِلَ الخَيرُ كُلُّهُ في بَيتٍ، و جُعِلَ مِفتاحُهُ الزُّهدَ في الدنيا.
همه خير در يك خانه نهاده شده و كليد آن، دل بر كندن از دنيا قرار داده شده است.
******
امام صادق عليه السلام فرمودند :
الزاهِدُ الذي يَختارُ الآخِرَةَ على الدنيا ، و الذُلَّ على العِزِّ ، و الجَهْدَ على الراحَةِ ، و الجُوعَ على الشِّبَعِ ، و عاقِبَةَ الآجِلِ على مَحَبَّةِ العاجِلِ ، و الذِّكرَ على الغَفلَةِ ، و يكونُ نَفسُهُ في الدنيا و قَلبُهُ في الآخِرَةِ.
زاهد كسى است كه آخرت را بر دنيا و خاكسارى را بر بزرگى و رنج را بر آسايش ، و گرسنگى را بر سيرى، و فرجام آخرت را بر محبّت دنيا، و ذكر [خدا و آخرت] را بر غفلت ترجيح مى دهد . پيكرش در دنياست و دلش در آخرت.
******
امام کاظم (ع) فرمودند:
زاهد کسی است که دنیا را برای آخرت ترک کند.
******
امام كاظم عليه السلام ـ به گاه حضور بر سر گورى ـ فرمودند :
إنَّ شيئا هذا آخِرُهُ لَحَقِيقٌ أن يُزهَدَ في أوَّلِهِ ، و إنَّ شيئا هذا أوَّلُهُ لَحَقِيقٌ أن يُخافَ آخِرُهُ.
چيزى كه آخرش اين است، سزاوار است كه از همان آغاز به آن دل بسته نشود و چيزى كه آغازش اين است، به جاست كه از فرجام آن ترسيده شود.
******
امام رضا (ع) فرمودند:
«الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا لَيْسَ بِإِضَاعَةِ الْمَالِ وَ لَا تَحْرِيمِ الْحَلَالِ وَ لَكِنَّ الزُّهْدَ فِي الدُّنْيَا أَنْ تَكُونَ بِمَا فِي يَدِكَ أَوْثَقَ مِنْكَ بِمَا فِي يَدِ اللَّهِ».
زهد در دنیا هدر دادن مال و حرام کردن حلال نیست، بلکه اعتماد بیشتر به آنچه در دست خداست.
******
امام عسكرى عليه السلام فرمودند :
لَو عَقَلَ أهلُ الدنيا خَرِبَتْ.
اگر اهل دنيا عقل خود را به كار مى بستند، دنيا ويران مى شد [چون به دنيا بى رغبت مى شدند].
در پایان :
زهد در احادیث ائمه شیعه نه تنها یک فضیلت فردی، بلکه پایه ای برای جامعه ای عادلانه و معنوی است. زاهد واقعی با حفظ تعادل، از دنیا برای آخرت بهره می برد و سعادت ابدی را کسب می کند.
گردآوری: بخش مذهبی بیتوته
