مقاومت فلسطین مهمترین ابزار بازدارندگی خود را کنار میگذارد؟
- مجموعه: اخبار بین الملل
- تاریخ انتشار : شنبه, ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ ۰۸:۲۲
توسعه ایرانی:پرونده غزه و موضوع خلع سلاح حماس، پس از ماهها قرار گرفتن در حاشیه تحولات منطقه، بار دیگر به یکی از مهمترین محورهای سیاسی و امنیتی خاورمیانه تبدیل شده است. شورای موسوم به صلح غزه مدعی شده که حماس با نقشه راه اجرای مرحله بعدی آتشبس و روند ساماندهی سلاحهای سنگین موافقت کرده و دونالد ترامپ نیز این تحول را «توافقی تاریخی» توصیف کرده است.
بر اساس ادعاهای مطرح شده، اجرای این نقشه راه شامل ذخیرهسازی تدریجی سلاحهای سنگین، استقرار کمیته ملی فلسطینی، حضور نیروی بینالمللی حافظ ثبات و در نهایت عقبنشینی مرحلهای نیروهای اسرائیلی از غزه خواهد بود. در مقابل، حماس ضمن تأیید ادامه مذاکرات، تصریح کرده است که هرگونه اقدام درباره پرونده سلاح، تنها در صورت اجرای کامل تعهدات اسرائیل، توقف جنگ، خروج نیروهای اسرائیل از غزه، آغاز بازسازی و فراهم شدن مسیر تشکیل دولت مستقل فلسطینی امکانپذیر خواهد بود. همزمان، جنبش جهاد اسلامی نیز اعلام کرده که با نسخه منتشرشده از توافق موافق نیست و همچنان درباره بندهای مرتبط با سلاح مقاومت ابهامهای جدی وجود دارد.
موعد تحویل سلاح: نقطه اختلافی واشنگتن و حماس
اگرچه بیانیه شورای صلح غزه و اظهارات ترامپ اینگونه القا میکند که حماس با خلع سلاح کامل موافقت کرده است، اما بررسی دقیق مواضع رسمی این جنبش نشان میدهد میان روایت آمریکایی و مواضع اعلامشده حماس فاصله قابل توجهی وجود دارد. رهبران حماس بارها تأکید کردهاند که موضوع سلاح مقاومت نه یک تعهد مستقل، بلکه بخشی از یک بسته سیاسی و امنیتی جامع است که اجرای آن به تحقق مجموعهای از پیششرطها وابسته خواهد بود.
در پیشنویس منتشرشده نیز سخن از تحویل سلاح به اسرائیل یا نابودی توان نظامی گروههای فلسطینی نیست، بلکه بر فهرستبرداری، ذخیرهسازی و قرار گرفتن کنترل سلاحهای سنگین زیر نظر کمیته ملی فلسطینی تأکید شده است. همچنین تصریح شده که هیچ سلاحی نباید به اسرائیل یا هیچ طرف غیر فلسطینی منتقل شود و مدیریت این فرآیند کاملاً در اختیار نهاد فلسطینی خواهد بود.
اظهارات غازی حمد از اعضای هیأت مذاکره کننده حماس نیز همین برداشت را تقویت میکند. او تصریح کرده است که اسرائیل هیچ نقشی در مدیریت پرونده سلاح نخواهد داشت و اگر نیروهای اسرائیلی به تعهدات خود درباره خروج از غزه عمل نکنند، حماس نیز هیچ اقدامی در زمینه ذخیرهسازی یا ساماندهی سلاح انجام نخواهد داد. بنابراین، آنچه از سوی ترامپ به عنوان «خلع سلاح قطعی حماس» معرفی شده، از نگاه حماس صرفاً بخشی از یک توافق مشروط و چندمرحلهای است.
از منظر راهبردی نیز بعید به نظر میرسد حماس بدون دریافت تضمینهای عینی امنیتی و سیاسی حاضر شود مهمترین ابزار بازدارندگی خود را کنار بگذارد. تجربه توافقهای گذشته، از جمله آتشبسهای موقت و توقفهای انسانی که بارها با ازسرگیری عملیات نظامی اسرائیل همراه شد، موجب شده است اعتماد این جنبش به تضمینهای سیاسی بسیار محدود باشد. از همین رو، سلاح همچنان در نگاه رهبران مقاومت، مهمترین تضمین اجرای تعهدات طرف مقابل محسوب میشود.
شروط اصلی: بازسازی غزه و عقبنشینی اسرائیل
از سوی دیگر تحولات میدانی نیز نشان میدهد شرایط لازم برای اجرای کامل چنین توافقی هنوز فراهم نشده است. همزمان با انتشار اخبار مربوط به توافق، حملات هوایی و توپخانهای اسرائیل در مناطق مختلف غزه ادامه یافته و دهها غیرنظامی کشته یا زخمی شدهاند. علاوه بر این، گزارشهای آنروا از ادامه محدودیت ورود کمکهای انسانی، کاهش تولید آب آشامیدنی، کمبود سوخت و اختلال گسترده در امدادرسانی حکایت دارد؛ موضوعی که نشان میدهد وضعیت انسانی غزه همچنان بحرانی است.
در چنین شرایطی، بعید است حماس حاضر شود پیش از تحقق شروط اساسی خود، روند خلع سلاح را آغاز کند. این جنبش بهصراحت اعلام کرده است که توقف کامل عملیات نظامی اسرائیل، خروج نیروهای اسرائیل از سراسر غزه، آغاز بازسازی، استقرار کمیته ملی فلسطینی، حضور نیروهای بینالمللی و تضمین روند تشکیل کشور فلسطین، اجزای جداییناپذیر هرگونه توافق درباره سلاح هستند.
از منظر سیاسی نیز پذیرش خلع سلاح بدون تحقق این شروط، میتواند جایگاه حماس را در میان جریانهای مقاومت فلسطینی تضعیف کند. این گروه همواره مشروعیت خود را بر پایه مقاومت مسلحانه در برابر اشغالگری تعریف کرده و کنار گذاشتن این مؤلفه، بدون دستیابی به دستاوردهای ملموس سیاسی، هزینه سنگینی برای آن خواهد داشت.
از سوی دیگر، مخالفت جنبش جهاد اسلامی با برخی بندهای توافق نشان میدهد حتی در صورت موافقت حماس نیز اجماع کاملی میان همه گروههای فلسطینی درباره آینده سلاح مقاومت وجود ندارد. همین مسئله میتواند اجرای هرگونه توافق امنیتی را با چالشهای جدی مواجه کند.
در نتیجه، احتمال اینکه حماس در صورت عدم عقبنشینی اسرائیل یا توقف روند بازسازی، بهطور یکجانبه روند خلع سلاح را آغاز کند، بسیار ضعیف به نظر میرسد. تمامی مواضع رسمی این جنبش نشان میدهد که اصل «اقدام متقابل» مبنای رفتار آن خواهد بود؛ یعنی هر گام مقاومت باید با اجرای همزمان تعهدات اسرائیل همراه باشد.
سناریوی پس از شکست توافق چیست؟
مهمترین پرسش اکنون این است که اگر حماس از اجرای روند خلع سلاح خودداری کند یا اسرائیل تعهدات مربوط به عقبنشینی را اجرا نکند، چه سناریویی پیش روی طرفها قرار خواهد گرفت.
نخستین سناریو، ادامه بنبست سیاسی و ازسرگیری کامل عملیات نظامی اسرائیل است. تلآویو احتمالاً با استناد به عدم اجرای توافق از سوی حماس، تلاش خواهد کرد عملیات نظامی خود را با حمایت سیاسی آمریکا ادامه دهد و فشارهای امنیتی بر غزه را افزایش دهد.
سناریوی دوم، تشدید فشارهای سیاسی و اقتصادی از سوی آمریکا و متحدان غربی است. واشنگتن ممکن است تلاش کند از ابزارهایی مانند محدود کردن روند بازسازی، افزایش فشارهای دیپلماتیک، تشدید تحریمها علیه رهبران حماس و اعمال فشار بر کشورهای میانجی برای وادار کردن این جنبش به پذیرش توافق استفاده کند.
سناریوی سوم، تلاش برای ایجاد ساختارهای جایگزین در اداره غزه است. در صورت شکست توافق، احتمال دارد آمریکا و اسرائیل روند تقویت کمیته ملی یا سایر نهادهای فلسطینی غیر وابسته به حماس را با حمایت کشورهای عربی دنبال کنند تا به تدریج نقش این جنبش در مدیریت غزه کاهش یابد. با این حال، تحقق چنین سناریویی بدون توافق داخلی فلسطینی بسیار دشوار خواهد بود.
در نهایت، محتملترین وضعیت آن است که پرونده خلع سلاح حماس همچنان به عنوان بخشی از یک روند تدریجی و مشروط باقی بماند. تا زمانی که اسرائیل از غزه عقبنشینی نکند، بازسازی آغاز نشود و تضمینهای معتبر درباره آینده سیاسی فلسطین ارائه نشود، بعید است حماس مهمترین اهرم بازدارندگی خود را کنار بگذارد.
به همین دلیل، اگرچه بیانیه شورای صلح غزه و اظهارات ترامپ فضای جدیدی در روند مذاکرات ایجاد کرده است، اما فاصله میان روایت سیاسی واشنگتن و واقعیتهای میدانی غزه همچنان زیاد است و موفقیت یا شکست این توافق بیش از هر چیز به میزان پایبندی همه طرفها به اجرای همزمان تعهدات وابسته خواهد بود.
