هشدار وزارت بهداشت درباره ناایمنی ۵۰ درصد بیمارستان‌ها؛ نوسازی به ۸۰۰ تا ۹۰۰ همت نیاز دارد
- مجموعه: اخبار پزشکی
- تاریخ انتشار : دوشنبه, ۱۱ آبان ۱۴۰۵ ۲۲:۲۲
به گزارش مهر به نقل از وبدا، سید سجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت، دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در همایش هفته جهانی سوختگی در ستاد این وزارتخانه، وضعیت ایمنی بیمارستان‌ها را در کنار نیازهای درمانی بیماران سوختگی تشریح کرد. او گفت قدمت ساختمان‌ها و مشکلات سازه‌ای باعث شده است حدود ۵۰ درصد بیمارستان‌های کشور با چالش ایمنی روبه‌رو باشند؛ چالشی که در برخی مراکز، مقابله با خطر حریق را به اصلاحات بنیادی وابسته کرده است.
برآورد تازه هزینه نوسازی بیمارستان‌ها
رضوی برای توضیح ابعاد مالی مسئله، به برآورد حدود دو سال قبل اشاره کرد: در آن زمان، جایگزینی، بهسازی و نوسازی حدود ۵۰۰ بیمارستان به بیش از ۵۰۰ همت اعتبار نیاز داشت. به گفته او، با افزایش هزینه‌ها، اکنون این نیاز مالی حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ همت برآورد می‌شود و فراهم کردن چنین اعتباری در شرایط موجود آسان نیست.
او همچنین از بیمارستان‌هایی سخن گفت که حتی پروانه‌های لازم را ندارند. بودجه‌های سالانه اصلاح و بهسازی محدود است و اجازه نمی‌دهد همه مراکز همزمان نوسازی شوند. در نتیجه، خطر آتش‌سوزی در بخشی از این ساختمان‌ها متوجه کارکنان و بیماران است و برای رفع آن باید آتش‌نشانی و سایر دستگاه‌های مسئول نیز همکاری کنند.
موضوع ایمنی از نظر معاون درمان فقط به تجهیزات اطفای حریق محدود نیست؛ فرسودگی و شیوه ساخت بعضی بیمارستان‌ها، اقدامات اساسی را ضروری کرده است. او توضیح داد که منابع محدود باید میان نیازهای متعدد تقسیم شود و همین مسئله سرعت اصلاح زیرساخت‌ها را کاهش می‌دهد.
تفاوت دو حادثه و نقش آموزش کارکنان
رضوی برای نشان دادن اثر آمادگی کارکنان، دو تجربه آتش‌سوزی را مقایسه کرد. در یک کلینیک در سال گذشته، جرقه الکتریکی آغازگر حادثه بود. فردی که نزدیک محل جرقه قرار داشت، محل را ترک کرد؛ آتش گسترش یافت و چند نفر جان باختند. به گفته او، فیلم این حادثه نیز موجود است.
در مرکز دیگری با وضعیتی مشابه، کارکنان آموزش‌دیده بلافاصله از کپسول آتش‌نشانی استفاده کردند و حریق مهار شد. او این تفاوت را شاهدی بر اهمیت آموزش دانست؛ زیرا واکنش درست در لحظات نخست می‌تواند مانع تبدیل یک جرقه به حادثه‌ای گسترده و مرگبار شود.
معاون درمان گفت برای مراکز درمانی کدها و مسئولیت‌های مشخص تعریف شده است. در هر شیفت باید افرادی بدانند مسئولیت استفاده از تجهیزات اطفا و انتقال ایمن افراد را بر عهده دارند. همچنین مانورهای حریق باید با توجه به وسعت هر مرکز و منابع مالی آن اجرا شود تا آمادگی، تنها در حد برنامه مکتوب باقی نماند.
او از همکاری سازمان آتش‌نشانی در آموزش پرسنل قدردانی کرد و از هماهنگی برای دریافت گزارش حوادث مراکز درمانی خبر داد. این گزارش‌ها باید علت آتش‌سوزی، اقدام‌های انجام‌شده و چگونگی خاموش کردن آتش را روشن کند تا اطلاعات لازم برای بررسی حادثه در اختیار وزارت بهداشت قرار بگیرد.
سالانه ۳۰۰ هزار سوختگی؛ کمبود تخت و تفاوت کیفیت درمان
رضوی آمار سالانه سوختگی در کشور را حدود ۳۰۰ هزار مورد اعلام کرد. از این میان، نزدیک به ۳۰ هزار نفر بستری می‌شوند. او با فرض مرگ‌ومیر ۱۰ درصدی در بیماران بستری، تعداد جان‌باختگان سالانه را حدود ۳۰۰۰ نفر برآورد کرد؛ بنابراین این رقم در سخنان او به‌صورت برآورد مبتنی بر یک فرض مطرح شد.
او درباره امکانات تخصصی نیز گفت حدود ۱۲ تا ۱۳ مرکز سطح ۳ و ۲۳ تا ۲۴ مرکز سطح ۲ در کشور فعال است، اما برخی استان‌ها مرکز مورد نیاز ندارند. تعداد تخت‌های سوختگی تقریباً نصف استاندارد لازم است و ظرفیت تخت‌های مراقبت ویژه این بیماران نیز پایین است.
به گفته معاون درمان، مشکل فقط تعداد مراکز نیست؛ نتیجه درمان میان استان‌ها و حتی مراکز هم‌سطح اختلاف دارد. برخی مراکز با کیفیت بهتر، مرگ‌ومیر پایین‌تری دارند، اما در تعدادی دیگر، حتی با وجود قرار گرفتن در سطح ۳، عوارض و مرگ‌ومیر بالا گزارش می‌شود. او آموزش نیروی انسانی و استفاده بهتر از ظرفیت پزشکان عمومی را از راه‌های کاهش این فاصله دانست.
حمایت بیمه‌ای باید پس از ترخیص هم ادامه داشته باشد
رضوی میان مرحله حاد سوختگی و سال‌های پس از آن تفاوت گذاشت. او گفت در دوره حاد، حمایت درمانی و بیمه‌ای مناسب‌تر است، اما پس از عبور بیمار از این مرحله یا ترخیص، نیازهای درمانی، روانی و اجتماعی او به اندازه کافی پشتیبانی نمی‌شود؛ در حالی که این نیازها می‌تواند سال‌ها ادامه پیدا کند.
او لباس‌های مخصوص بیماران سوختگی را یکی از نمونه‌های مهم تجهیزات ضروری معرفی کرد. در ارزیابی مطرح‌شده از سوی او، پوشش بیمه‌ای این لباس‌ها می‌تواند هزینه‌های مرتبط با سوختگی‌های درصد بالا را حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر کاهش دهد. وزارت بهداشت می‌خواهد وسایل و تجهیزاتی را که هم ضرورت دارند و هم به کاهش هزینه درمان کمک می‌کنند، به فهرست بیمه اضافه کند.
افزایش پوشش خدمات و تجهیزات، به‌ویژه در مواردی که از نظر هزینه‌اثربخشی توجیه دارد، بخشی از برنامه اعلام‌شده است. رضوی در کنار آن، افزایش تخت‌های سوختگی و مراقبت ویژه را نیز مطرح کرد، اما اجرای توسعه ظرفیت را به منابع موجود وابسته دانست.
در توضیحات او، مشکل بیمار سوختگی با پایان بستری تمام نمی‌شود. مراقبت‌های بعدی، بازتوانی، حمایت روانی و مسائل اجتماعی در کنار درمان اولیه قرار می‌گیرند؛ بنابراین برنامه پوشش بیمه‌ای نیز باید این مراحل را ببیند. تمرکز صرف بر دوره حاد، بخشی از نیازهای فرد در ادامه زندگی را بی‌پاسخ می‌گذارد؛ همان ضعفی که رضوی در وضعیت فعلی حمایت‌ها به آن اشاره کرد.
در زمینه زیرساخت نیز دو نیاز جداگانه مطرح شد: از یک سو باید ظرفیت بستری و مراقبت ویژه افزایش پیدا کند و از سوی دیگر، کیفیت کار مراکز موجود بهبود یابد. تفاوت نتایج درمان در مراکز سطح ۳ نشان می‌دهد که داشتن عنوان یا سطح تخصصی به‌تنهایی برای ارزیابی نتیجه کافی نیست؛ رضوی بر سنجش عوارض و مرگ‌ومیر و اصلاح عملکرد مراکز تأکید داشت.
رجیستری ملی؛ از زمان حادثه تا پیگیری‌های چندساله
یکی دیگر از برنامه‌های قطعی اعلام‌شده، ایجاد نظام ثبت و پیگیری بیماران سوختگی در سراسر کشور است. قرار است اطلاعات هر بیمار از محل و زمان وقوع حادثه تا مراحل بعدی درمان و پیگیری در سال‌های آینده ثبت شود. چنین سامانه‌ای، اطلاعات پراکنده را به مجموعه‌ای قابل رصد برای تصمیم‌گیری تبدیل می‌کند.
رضوی توضیح داد که با این اطلاعات می‌توان علت سوختگی‌ها، عملکرد مراکز، میزان مصرف دارو و تجهیزات و مشکلات بیماران را بررسی کرد. همچنین امکان مقایسه مراکز موفق و ضعیف، شناسایی مصرف بیش از نیاز یا کمبود امکانات و ارزیابی نتایج درمان فراهم می‌شود.
او یادآور شد که متخصصان، پرستاران، نیروهای توانبخشی، روانشناسان و روانپزشکان هر کدام اطلاعات ارزشمندی از بیماران دارند. هدف از ثبت ملی، گردآوری منسجم این داده‌ها برای برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد است؛ نه باقی ماندن آن‌ها به‌صورت جداگانه در بخش‌های مختلف تیم درمان.
پزشکان عمومی آموزش‌دیده چه نقشی دارند؟
معاون درمان از تمرکز بیش از اندازه خدمات سوختگی بر پزشکان فوق تخصص و دارای فلوشیپ انتقاد کرد. او گفت پزشکان عمومی علاقه‌مند، در صورت آموزش و توانمندسازی، می‌توانند بخشی از خدمات مراکز سطح ۲ را ارائه کنند. از نظر او، این مسئله به سوختگی محدود نیست و در اورژانس، بیهوشی و مراقبت‌های ویژه نیز ظرفیت مشابهی وجود دارد.
او در عین حال، فعالیت این پزشکان را در کنار سایر اعضای تیم درمان مطرح کرد. هدف برنامه، استفاده از توان نیروی عمومیِ آموزش‌دیده برای ارائه خدمت مناسب است، به‌گونه‌ای که خدمات تخصصی لازم نیز با هماهنگی در دسترس بیمار قرار بگیرد.
رضوی تجربه بازدید از یک مرکز سوختگی در ترکیه را شرح داد که در آن، یک پزشک خانواده یا عمومیِ آموزش‌دیده همراه یک جراح، اداره بخش را بر عهده داشتند. این دو نفر مسئول حدود ۶۰ تخت بستری و ۱۵ تخت مراقبت ویژه سوختگی بودند و اتاق عمل هم در انتهای بخش قرار داشت.
به گفته او، با وجود شمار بالای بیماران، شرایط بهداشتی و کیفیت مراقبت در آن مرکز مناسب بود و آثار نامطلوبی که ممکن است در بخش‌های سوختگی دیده شود، مشاهده نمی‌شد. پزشک عمومی دوره‌های لازم را گذرانده بود و در زمینه کلیه، پوست و عفونت نیز دانش مورد نیاز را داشت. رضوی از مرگ‌ومیر پایین، پرداخت ماهانه به پزشکان و توجه سازمان جهانی بهداشت به کیفیت این مرکز سخن گفت.
او برای روشن کردن مرز کار عمومی و تخصصی، به بیماری با حدود ۹۰ درصد سوختگی اشاره کرد که به مشاوره چشم نیاز داشت. پزشک مسئول، معاینه تخصصی چشم را خارج از توان خود دانست و از قبل برای حضور چشم‌پزشک در ساعت معین هماهنگ کرد. متخصص بیمار را معاینه کرد و همزمان نکات لازم برای پیگیری را به پزشک عمومی آموزش داد. رضوی این تجربه را نمونه همکاری به‌موقع میان نیروهای آموزش‌دیده و متخصصان دانست.
منابع مالی مراکز سوختگی و اصلاح پرداخت‌ها
رضوی مشکلات نظام پرداخت را یکی از عوامل نارضایتی نیروهای بخش سوختگی عنوان کرد. او به زحمات پزشکان، پرستاران و دیگر کارکنان اشاره کرد و گفت شرایط کار آنان به اندازه لازم دیده نشده است. از سوی دیگر، برخی پزشکان می‌توانند در خدمات زیبایی یا جراحی پلاستیک درآمد و شرایط متفاوتی داشته باشند و همین اختلاف بر انگیزه فعالیت در سوختگی اثر می‌گذارد.
به گفته او، سال گذشته تغییراتی در تعرفه‌های این حوزه اعمال شد و امسال اصلاحات بیشتری دنبال می‌شود. با این حال، وابستگی کامل درآمد مراکز به پرداخت مبتنی بر خدمت یا «فی فور سرویس» پاسخگوی همه نیازها نیست. اگر شمار بیماران در دوره‌ای پایین بیاید، هزینه نگهداری مرکز و پرداخت کارکنان همچنان باقی می‌ماند، اما درآمد آن افت می‌کند.
راهکاری که معاون درمان مطرح کرد، برخورداری مراکز سوختگی و مراکز مشابه از بودجه‌های دوره‌ای و عملیاتی است تا در زمان کاهش پذیرش نیز امکان ادامه کار داشته باشند. حمایت مالی و بیمه‌ای باید هم هزینه اداره مرکز در وضعیت عادی را پوشش دهد و هم ظرفیت ارائه خدمات باکیفیت هنگام مراجعه بیمار را حفظ کند.
او همچنین خواستار پیوند ارزیابی عملکرد و تخصیص منابع با شاخص‌هایی مانند مرگ‌ومیر و عوارض شد. مراکز موفق باید تقویت و تشویق شوند و برای مراکز ضعیف‌تر، آموزش و اصلاح عملکرد در نظر گرفته شود. هدف اعلام‌شده، بالا رفتن کیفیت خدمات در سراسر کشور و کمتر شدن اختلاف میان استان‌هاست.
در این برنامه، حفظ آمادگی مرکز حتی در دوره کم‌مراجعه نیز بخشی از مسئله تأمین مالی است. رضوی توضیح داد که کاهش بیمار نباید اداره بیمارستان سوختگی، تأمین هزینه جاری و پرداخت نیروی انسانی را مختل کند. از همین رو، او بودجه عملیاتی و دوره‌ای را در کنار درآمد حاصل از ارائه خدمت مطرح کرد، نه اینکه تمام هزینه‌ها فقط به تعداد خدمات ثبت‌شده وابسته باشد.
همزمان، ارزیابی عملکرد باید امکان تمایز میان مراکز را فراهم کند. در الگوی مورد اشاره او، منابع و حمایت‌ها با توجه به نتیجه کار معنا پیدا می‌کنند و مرکز دارای عملکرد ضعیف باید فرصت آموزش و اصلاح داشته باشد. به این ترتیب، برنامه مالی و برنامه ارتقای کیفیت در کنار هم دنبال می‌شوند و افزایش تعداد تخت، تنها اقدام مورد نظر نیست.
پیشگیری؛ از چهارشنبه آخر سال تا گرمایش مدارس
رضوی از توجه دیرهنگام به حوادث سوختگی انتقاد کرد. او گفت معمولاً در نیمه دوم اسفند و چند روز پیش از چهارشنبه آخر سال، هشدارها و توجه به سرعت امدادرسانی، آتش‌نشانی، اورژانس و آمادگی بیمارستان‌ها افزایش می‌یابد، در حالی که بخش مهمی از حوادث با آموزش و برنامه‌ریزی قبلی قابل پیشگیری است.
او میزان مراجعه در بعضی سال‌های گذشته را با حوادث جنگی قابل مقایسه دانست و گفت گاهی از آن هم بیشتر بوده است. در عین حال تأکید کرد که پیشگیری به معنای منع شادی و جشن نیست؛ باید امکان برگزاری ایمن مراسم فراهم شود. از نظر او، صرف نهی کردن مؤثر نیست و گسترش فرهنگ ایمنی و پرهیز از وسایل ناایمن اهمیت دارد.
معاون درمان به نمایش کلیپی از دانش‌آموزان میناب در جلسه صبح شورای معاونان وزارت بهداشت نیز اشاره کرد؛ کلیپی که دکتر کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی، ارائه کرده بود. او ضمن گرامیداشت جان‌باختگان و ابراز همدردی با خانواده‌ها، بر خدمت‌رسانی به مصدومان سوختگی، به‌ویژه کودکان، تأکید کرد.
رضوی حادثه شین‌آباد را نیز یادآور شد و گفت هنوز در برخی مدارس بخاری نفتی، بخاری گازی و دیگر وسایل گرمایشی غیراستاندارد وجود دارد. او استانداردسازی گرمایش را نیازمند تأمین اعتبار دانست، اما آن را اقدامی مؤثر برای جلوگیری از سوختگی کودکان و دانش‌آموزان معرفی کرد.
او در پایان، توجه به سوختگی در کودکان، نوجوانان، جوانان و زنان را ضروری خواند و بر پیشگیری به‌عنوان اولویت نظام سلامت تأکید کرد؛ اولویتی که به آموزش، رعایت استانداردهای ایمنی و فراهم شدن منابع لازم وابسته است.
