هشدار درباره نایاب شدن داروهای روانپزشکی؛ بیماران برای درمان صرفه‌جویی می‌کنند
- مجموعه: اخبار پزشکی
- تاریخ انتشار : چهارشنبه, ۱۳ آبان ۱۴۰۵ ۰۸:۲۴
به گزارش خبرآنلاین، سید وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران، در گفت‌وگویی با مظاهر گودرزی از تشدید کمبود داروهای روانپزشکی و فشار هزینه‌های درمان بر بیماران سخن گفته است. به گفته او، برخی داروها دیگر فقط کمیاب نیستند و عملاً پیدا نمی‌شوند؛ وضعیتی که می‌تواند با قطع درمان، بیماری افراد بیشتری را تشدید کند.
این روانپزشک توضیح داده گروهی از بیماران برای کم کردن هزینه، فاصله مراجعه به پزشک را بیشتر کرده‌اند یا داروی کمتری مصرف می‌کنند. او نگران است پیامد این وضعیت طی ماه‌های آینده در قالب عود بیماری و افزایش تقاضای بستری آشکار شود، درحالی‌که بخش‌های موجود نیز با کمبود تخت روبه‌رو هستند.
از نامه انجمن تا افزایش اقلام نایاب
شریعت در پاسخ به پرسش درباره نامه پیشین انجمن به سازمان غذا و دارو گفت از اینکه چه اقدامی در پاسخ به آن انجام شده اطلاع ندارد، اما آنچه در دسترسی بیماران مشاهده می‌کند، بدتر شدن شرایط است. به گفته او، تعداد داروهایی که تأمینشان با مشکل مواجه شده افزایش یافته است.
او بوسپیرون، داروی ضداضطراب، و کلومیپرامین، داروی مورد استفاده برای وسواس، را از اقلامی نام برد که به گفته‌اش در دسترس نیستند. پرفنازین، تیوتیکسن و فلوپنتیکزول خوراکی نیز در فهرست داروهای ضدروان‌پریشی قرار دارند که او درباره نبودشان هشدار داده است.
بخش مهم دیگری از نگرانی شریعت به داروهای تزریقی مربوط می‌شود. او توضیح داد داروهایی مانند هالوپریدول، ریسپریدون، فلوپنتیکزول و فلوفنازین قبلاً در دسترس بودند و حتی در دوره جنگ نیز نبود کامل آنها تجربه نشده بود، اما اکنون به گفته او این گزینه‌ها پیدا نمی‌شوند. او نبود داروهای تزریقی را یکی از بزرگ‌ترین مشکلات درمان معرفی کرد.
در پاسخ به پرسش درباره تولید داخلی، شریعت گفت به‌جز داروهای تزریقی طولانی‌اثر، سایر موارد مورد اشاره تولید داخلی دارند، اما کمبود مواد اولیه مانع دسترسی شده است. بنابراین داخلی بودن یک دارو به‌تنهایی به معنی موجود بودن آن در شرایط فعلی نیست.
کم شدن امکان انتخاب درمان مناسب
شریعت درباره کیفیت داروهای موجود نیز گفت برخی بیماران از اثرگذاری محصولات بعضی شرکت‌ها شکایت دارند، اما مسئله مهم کنونی محدود شدن گزینه‌های درمانی است. او توضیح داد همه بیماران به همه داروها پاسخ یکسان نمی‌دهند؛ ممکن است یک دارو برای فرد مناسب نباشد، حساسیت ایجاد کند یا با وضعیت او سازگار نباشد.
به این ترتیب، کاهش تنوع دارو فقط به معنای کم شدن تعداد نام‌های موجود در داروخانه نیست و می‌تواند امکان انتخاب گزینه سازگار با بیمار را محدود کند. نگرانی او زمانی بیشتر می‌شود که چند داروی متعلق به یک خانواده هم‌زمان با مشکل تأمین مواجه باشند.
خطر عود بیماری در کنار کمبود تخت
رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران هشدار داد ادامه این روند می‌تواند طی ماه‌های آینده باعث عود بیماری شمار زیادی از افراد شود. در آن صورت، گروه بیشتری به بستری نیاز پیدا می‌کنند، اما ظرفیت فعلی نیز پاسخگوی تقاضا نیست؛ بخش‌ها پر هستند و برخی بیماران برای یافتن تخت در نوبت می‌مانند.
او پایین بودن سرانه تخت روانپزشکی متناسب با جمعیت کشور را یادآور شد و توضیح داد قطع دارو معمولاً از عوامل بدتر شدن بیماری است. از نظر او، کمبود دارو اکنون شرایطی ایجاد می‌کند که درمان بیماران ناخواسته متوقف شود و نیاز به بستری افزایش یابد؛ هم‌زمانی این دو مسئله می‌تواند بحران تازه‌ای بسازد.
شریعت همچنین نگران کاهش شدید ذخایر مواد اولیه است. به ارزیابی او، اگر این روند ادامه پیدا کند ممکن است تعداد داروهای دچار کمبود بیشتر شود و وضعیت دسترسی از آنچه اکنون مشاهده می‌شود دشوارتر شود.
فاصله مراجعه از یک ماه به دو یا سه ماه رسیده است
در بخش دیگری از گفت‌وگو، درباره اثر فشارهای اقتصادی، سیاسی و شرایط جنگی بر سلامت روان پرسیده شد. شریعت تأکید کرد آمار یا مطالعه دقیق در اختیار ندارد، اما مشاهداتش از افزایش مشکلات حکایت دارد. او این ارزیابی را از دو جهت توضیح داد: فشارهای مداوم و بدتر شدن شرایط اجتماعی و اقتصادی، نیاز به خدمات سلامت روان را بیشتر می‌کند؛ در مقابل، توان پرداخت هزینه و مراجعه کاهش می‌یابد.
به گفته او، فردی که پیش‌تر هر ماه به پزشک مراجعه می‌کرد، اکنون ممکن است هر دو یا سه ماه مراجعه کند تا هزینه کمتری بپردازد. این تأخیر لزوماً از بی‌میلی به درمان ناشی نمی‌شود و می‌تواند نتیجه نداشتن استطاعت مالی باشد.
او درباره کاهش مصرف دارو نیز مثال زد که بیماری که پیش‌تر روزانه دو قرص مصرف می‌کرده، اکنون به دلیل گرانی یک قرص می‌خورد. ترکیب کاهش نظارت پزشک و مصرف کمتر دارو، به ارزیابی او خطر بدتر شدن وضعیت بیماران را افزایش می‌دهد. این مثال بیان نگرانی مصاحبه‌شونده درباره رفتار بیماران است، نه تجویز تغییر مقدار دارو.
تاب‌آوری جای درمان را نمی‌گیرد
شریعت در پاسخ به پرسشی درباره تاب‌آوری توضیح داد این مفهوم بیشتر برای کسانی مطرح است که هنوز وارد مرحله بیماری نشده‌اند و می‌کوشند آثار مشکلات را کاهش دهند. از نظر او، نمی‌توان از فردی که بیمار شده و به درمان نیاز دارد خواست صرفاً با تاب‌آوری مسئله را حل کند.
او افزود حتی در جمعیت عمومی نیز انباشته شدن فشارها می‌تواند ظرفیت تاب‌آوری را پایین بیاورد. به گفته او، در چنین وضعیتی ممکن است افراد مراقبت‌های قبلی را رها کنند و به مصرف مواد، الکل یا دارو به‌صورت خودسرانه روی بیاورند. ارزیابی او این است که چنین مسیری مسئله را حل نمی‌کند و می‌تواند بیماری را با عوارض بیشتری به تعویق بیندازد.
