پوشاندن ناترازیها با «رویافروشی»؛ هشدار درباره سیاستهای انرژی
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : شنبه, ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ ۱۲:۵۰
جهان صنعت: درحالیکه ساتبا از توسعه تسهیلات نیروگاههای خورشیدی خانگی خبر میدهد هزینههای چندصدمیلیونتومانی، نبود سازوکار تامین مالی مشخص و بیاعتنایی بانکها آینده این طرح را با ابهام جدی روبهرو کرده است.
با تشدید بحران ناترازی برق و افزایش خاموشیها دولت بار دیگر نسخه توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی را برای عبور از بحران انرژی روی میز گذاشته است. این در حالی است که ارقام اعلامشده ازسوی سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری برق ایران(ساتبا) نشان میدهد که نصب یک نیروگاه خورشیدی کوچک ۵کیلوواتی برای یک خانوار ایرانی بین ۳۰۰ تا ۳۵۰میلیون تومان هزینه دارد و در صورت نیاز بهذخیرهسازی برق برای استفاده در شب، این رقم بهحدود ۷۰۰میلیون تومان میرسد؛ ارقامی که برای بسیاری از خانوارهای ایرانی دستنیافتنی است .
محسن طرزطلب، رییس ساتبا اگرچه از برنامه افزایش تسهیلات حمایتی و توسعه این طرح سخن گفته اما هنوز مشخص نیست این تسهیلات از چه منابعی تامین خواهد شد، بانکها چه نقشی در پرداخت وامها دارند و نرخ سود این تسهیلات چگونه خواهد بود؛ ابهامهایی که باعث شده بسیاری از کارشناسان نسبت بهموفقیت این برنامه تردید داشته باشند.
نسخهای گران برای خانوارها
براساس اعلام ساتبا، نصب یک نیروگاه خورشیدی متصل بهشبکه با ظرفیت ۵کیلووات حداقل ۳۰۰میلیون تومان هزینه دارد. این رقم معادل چندین برابر درآمد سالانه بسیاری از خانوارهای ایرانی است. در شرایطی که تورم بالا، کاهش قدرت خرید و رشد هزینههای زندگی بودجه خانوارها را تحت فشار قرار داده انتظار سرمایهگذاری صدهامیلیون تومانی برای تولید برق خانگی چندان واقعبینانه بهنظر نمیرسد.
آنطور که محسن طرزطلب گفته، بخش مهمی از جذابیت نیروگاههای خورشیدی برای مردم تامین برق در زمان خاموشی است اما برای استفاده از برق خورشیدی هنگام قطع شبکه باید تجهیزات اضافی نصب شود که بین ۱۰۰تا۱۵۰میلیونتومان بههزینهها اضافه میکند.
اگر ذخیرهسازی شبانه نیز مدنظر باشد، هزینه کل بهحدود ۷۰۰میلیون تومان میرسد.این در حالی است که هنوز هیچ برنامه شفافی درباره نحوه بازگشت سرمایه، تضمین خرید برق یا میزان درآمد سالانه خانوارها از این نیروگاهها ارائه نشده است.
بانکهایی که پای کار نیستند
یکی از مهمترین چالشهای توسعه انرژی خورشیدی در ایران نبود نظام تامین مالی کارآمد است. تجربه سالهای گذشته نشان داده بانکها تمایل چندانی بهپرداخت تسهیلات بلندمدت برای پروژههای انرژیهای تجدیدپذیر ندارند.
در حالی که ساتبا از افزایش تسهیلات سخن میگوید، هنوز هیچ بانک مشخصی بهعنوان بانک عامل معرفی نشده و جزئیاتی درباره سقف وام، دوره بازپرداخت یا نرخ سود منتشر نشده است.
کارشناسان میگویند بدون ورود جدی شبکه بانکی طرح توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی عملا بهپروژهای محدود برای اقشار پردرآمد تبدیل خواهد شد.
آرش نجفی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران پیشتر در گفتوگو با «جهانصنعت» تاکید کرده بود که توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بدون ایجاد مدلهای مالی جذاب امکانپذیر نیست. بهگفته او، دولت باید بخشی از هزینه سرمایهگذاری اولیه را تقبل کرده و بانکها را بهارائه تسهیلات کمبهره و بلندمدت ملزم کند.
هزینه بیبرنامگی بر دوش مردم
یکی از انتقادهای جدی مطرح شده ازسوی کارشناسان انرژی این است که بحران امروز برق نتیجه سالها سرمایهگذاری ناکافی در بخش تولید، فرسودگی شبکه و قیمتگذاری نادرست انرژی است.
طی دودهه گذشته بارها درباره رشد مصرف برق افزایش بار سرمایشی و ضرورت توسعه نیروگاههای جدید هشدار داده شد اما سرمایهگذاری لازم انجام نگرفت. اکنون که کشور با کمبود تولید برق و خاموشیهای گسترده مواجه شده راهحل بهسمت مشارکت مالی مردم سوق پیدا کرده است.
هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و کارشناس انرژی به«جهانصنعت» میگوید که ناترازی برق نتیجه تصمیمات اشتباه ساختاری است و نمیتوان انتظار داشت خانوارها بهتنهایی بار اصلاح این وضعیت را بر دوش بکشند. بهاعتقاد او، توسعه تجدیدپذیرها ضروری است اما ابتدا باید بستر اقتصادی و حقوقی آن فراهم شود.
به گفته او، در شرایطی که قیمت برق سالها بهشکل دستوری تعیین شده و دولت امکان سرمایهگذاری بخش خصوصی را محدود کرده اکنون نمیتوان از مردم انتظار داشت صدهامیلیون تومان برای جبران کمبود برق هزینه کنند.
اورعی براین باور است که نخستین مانع نبود ثبات در مقررات خرید تضمینی برق است. طی سالهای گذشته نرخهای خرید برق تجدیدپذیر بارها تغییر کرده و همین موضوع اعتماد سرمایهگذاران را کاهش داده است.
او دومینمانع را دشواری دریافت مجوزها و اتصال بهشبکه عنوان میکند و میگوید که بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند فرآیندهای اداری طولانی و پیچیده انگیزه سرمایهگذاری را از بین میبرد.
مانع سوم از دیدگاه این کارشناس انرژی بهکیفیت تجهیزات بازمیگردد. محدودیتهای وارداتی و تحریمها باعث شده دسترسی بهبرخی تجهیزات پیشرفته دشوار و پرهزینه باشد و درنهایت چهارمینمانع نیز بهنبود بازار ثانویه و خدمات پس از فروش گسترده مربوط میشود. بسیاری از خانوارها نگران هزینه تعمیر و نگهداری تجهیزات در سالهای آینده هستند.
نگاهی بهتجربههای جهانی
نگاهی بهتجربه کشورهای موفق نشان میدهد توسعه انرژی خورشیدی بدون حمایت مالی گسترده دولتها تقریبا غیرممکن بوده است.
مثلا در آلمان دولت از طریق وامهای کمبهره بانک توسعهای KfW و خرید تضمینی بلندمدت برق، زمینه مشارکت میلیونها خانوار را فراهم کرد. نتیجه آن شد که بخش قابلتوجهی از ظرفیت خورشیدی این کشور توسط شهروندان و تعاونیهای محلی ایجاد شد.
در چین دولت علاوه بر اعطای یارانه مستقیم زنجیره تولید پنلهای خورشیدی را نیز توسعه داد تا هزینه تجهیزات کاهش یابد. همین سیاست باعث شد چین بهبزرگترین تولیدکننده و مصرفکننده انرژی خورشیدی جهان تبدیل شود.
در ایالات متحده نیز اعتبارهای مالیاتی فدرال بخش مهمی از هزینه نصب سامانههای خورشیدی را پوشش میدهد. بسیاری از ایالتها نیز مشوقهای محلی جداگانه ارائه میکنند.
در استرالیا خانوارها میتوانند با وامهای بلندمدت و نرخ بهره پایین پنلهای خورشیدی نصب کنند و بخشی از هزینه را از محل فروش برق مازاد جبران کنند.
وجه مشترک تمام این کشورها آن است که دولتها ابتدا هزینه ورود مردم بهاین بازار را کاهش دادند و سپس از آنها انتظار مشارکت داشتند.
