شکاف شاخص فلاکت استان‌ها؛ هرمزگان بالاترین و تهران پایین‌ترین رقم را دارند

مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی

تاریخ انتشار : سه شنبه, ۱۲ آبان ۱۴۰۵ ۱۷:۰۶

به گزارش جهان‌صنعت، احسان کشاورز در بررسی داده‌های استانی، از فاصله چشمگیر فشار تورم و بیکاری در مناطق کشور نوشته است. در این محاسبه، شاخص فلاکت کشور ۹۷٫۸ است، اما ۲۰ استان بالاتر از این رقم قرار دارند و مقدار شاخص در ۱۸ استان از ۱۰۰ می‌گذرد. جدول استانی نشان می‌دهد اتکا به رقم ملی برای توصیف تجربه همه خانوارها کافی نیست.

فرمول محاسبه و محدودیت زمانی داده‌ها

ارقام این بررسی از جمع تورم نقطه‌به‌نقطه مهر ۱۴۰۵ و بیکاری بهار همان سال به دست آمده‌اند. پس دو جزء به یک مقطع زمانی تعلق ندارند و نباید نرخ بیکاری را آمار مهر معرفی کرد. تورم نقطه‌ای کشور ۸۸٫۷ درصد و بیکاری بهار ۹٫۱ درصد بوده است.

این شاخص با وجود نامش، نرخ فقر یا سهم جمعیت گرفتار بحران نیست. عبور از ۱۰۰ نیز به معنی فقیر یا بیکار بودن تمام مردم یک استان نیست و در این گزارش، آستانه رسمی بحران معرفی نشده است. کاربرد آن، مقایسه ترکیب دو فشار اقتصادی است. درآمد، هزینه مطلق زندگی، کیفیت شغل و وضعیت افراد خارج از بازار کار در فرمول متعارف حضور ندارند.

شکاف هرمزگان و تهران از کجا می‌آید؟

هرمزگان با شاخص ۱۲۴٫۹، ایلام با ۱۲۰٫۱ و بوشهر با ۱۱۴٫۹ در سه جایگاه نخست هستند. تهران با ۸۳٫۵، خراسان جنوبی با ۸۵٫۴ و سمنان با ۸۷٫۸ پایین‌ترین مقادیر را دارند. فاصله دو انتهای جدول ۴۱٫۴ واحد است. میانگین ساده ۳۱ استان حدود ۱۰۲٫۸ می‌شود؛ اختلاف آن با ۹۷٫۸ ملی ناشی از تفاوت وزن‌دهی است، زیرا در میانگین ساده به همه استان‌ها وزن برابر داده می‌شود.

تورم هرمزگان ۱۱۳٫۷ درصد و بیکاری آن ۱۱٫۲ درصد بوده است. برای تهران، این دو رقم به ترتیب ۷۲٫۹ و ۱۰٫۶ درصد هستند. در نتیجه، ۴۰٫۸ واحد از فاصله دو استان به تورم و ۰٫۶ واحد به بیکاری مربوط است؛ حدود ۹۸٫۶ درصد شکاف شاخص از اختلاف افزایش قیمت‌ها می‌آید.

در کل داده‌ها نیز انحراف معیار تورم حدود ۹٫۷ واحد درصد، در برابر حدود ۱٫۹ واحد برای بیکاری است. دامنه تغییرات تورم ۴۰٫۸ و بیکاری ۷٫۵ واحد درصد گزارش شده است. ضریب همبستگی دو متغیر حدود ۰٫۱۹ است؛ بنابراین، تورم بالاتر لزوماً با بیکاری بالاتر همراه نیست. سهم عددی کوچک‌تر بیکاری در جمع دو نرخ نیز از اهمیت اجتماعی ازدست‌رفتن شغل کم نمی‌کند.

بیکاری چگونه رتبه بعضی استان‌ها را جابه‌جا کرد؟

بوشهر با تورم ۱۰۳٫۴ درصد، از نظر این مؤلفه ششم بود، اما بیکاری ۱۱٫۵ درصدی، شاخص آن را به ۱۱۴٫۹ و رتبه سوم رساند. تورم آذربایجان غربی ۱۰۷٫۵ درصد، یعنی ۴٫۱ واحد بیشتر بود؛ با این حال بیکاری ۶٫۷ درصدی آن، ۴٫۸ واحد کمتر از بوشهر است و شاخص نهایی بوشهر ۰٫۷ واحد بالاتر قرار می‌گیرد.

کرمانشاه از رتبه سیزدهم تورم به رتبه دهم شاخص ترکیبی رسیده است. تورم آن ۹۶٫۶ درصد و بیکاری ۱۱٫۹ درصد بوده و شاخص ۱۰۸٫۵ شده است. زنجان با تورم بالاترِ ۹۹٫۳ درصد، اما بیکاری ۵٫۷ درصد، شاخص ۱۰۵ را ثبت کرده است. بالاترین بیکاری بهار، ۱۱٫۹ درصد در کرمانشاه و خوزستان و پایین‌ترین آن ۴٫۴ درصد در خراسان جنوبی بوده است. پس از آن در گروه نرخ‌های پایین، زنجان ۵٫۷، مازندران ۶ و یزد ۶٫۳ درصد قرار دارند.

چرا بیکاری پایین ایلام تصویر کامل نمی‌دهد؟

بیکاری ایلام ۸٫۲ درصد، کمتر از رقم ۹٫۱ درصدی کشور است، اما مشارکت اقتصادی آن با ۲۹٫۹ درصد پایین‌ترین مقدار استانی است. زنجان با مشارکت ۴۸٫۹ درصد در سوی دیگر قرار دارد؛ فاصله‌ای ۱۹ واحدی. نسبت اشتغال به جمعیت در سن کار نیز برای ایلام حدود ۲۷٫۴ و زنجان نزدیک ۴۶٫۱ درصد محاسبه شده است.

نرخ بیکاری فقط افراد فعال را می‌سنجد. کسی که وارد جست‌وجوی کار نشده یا از آن خارج شده، مستقیماً در این نرخ منعکس نمی‌شود. تحصیل، مسئولیت خانوادگی، کمبود فرصت و کنار گذاشتن جست‌وجو از عوامل احتمالی مشارکت پایین‌اند، اما داده‌ها سهم هر علت را مشخص نمی‌کنند. از این رو، قرار گرفتن ایلام در رتبه دوم شاخص همراه با تورم ۱۱۱٫۹ درصدی، باید کنار ضعف مشارکت دیده شود.

تفاوت تجربه زنان و مردان

بیکاری زنان کشور ۱۶٫۷ و مردان ۷٫۵ درصد است؛ شکافی ۹٫۲ واحدی. در کرمان، نرخ زنان ۲۶ درصد در برابر ۴٫۶ درصد مردان است؛ با وجود نرخ کل ۸ درصدی، فاصله جنسیتی ۲۱٫۴ واحد می‌شود. در ایلام، نرخ‌ها ۲۲٫۵ و ۵٫۳؛ در کهگیلویه و بویراحمد ۲۳ و ۶٫۵؛ در آذربایجان شرقی ۲۲٫۴ و ۶٫۲؛ و در گیلان ۱۹٫۹ و ۳٫۸ درصد گزارش شده‌اند.

در ۲۸ استان از ۳۱ استان، بیکاری زنان بیشتر است. مشارکت زنان در سطح کشور فقط ۱۳٫۷ درصد و مردان ۶۷٫۸ درصد بوده است. مشارکت زنان ایلام ۱۰ درصد و کهگیلویه و بویراحمد ۸٫۴ درصد است. این ارقام نشان می‌دهد بیکاری بالای زنان با حضور محدود آنان در بازار کار هم‌زمان است و رتبه کلی استان، به‌تنهایی تفاوت فرصت‌ها را آشکار نمی‌کند.

اگر تورم سالانه جای تورم نقطه‌ای قرار گیرد

با تغییر مؤلفه تورم، ترتیب بالای جدول عوض می‌شود. در تعریف مبتنی بر تورم سالانه، ایلام با ۱۰۴٫۲ نخست، لرستان با ۱۰۳٫۶ دوم و کردستان با ۱۰۲٫۷ سوم هستند. هرمزگان و کرمانشاه با ۱۰۰٫۹ رتبه چهارم مشترک دارند و تهران با ۷۴٫۲ همچنان پایین‌ترین مقدار را ثبت می‌کند.

تورم نقطه‌ای قیمت‌ها را با ماه مشابه سال قبل مقایسه می‌کند، اما تورم سالانه به میانگین ۱۲ ماه در برابر ۱۲ ماه پیش از آن مربوط است. پس رتبه‌های متفاوت، الزاماً تناقض داده‌ها نیستند. حاصل بررسی این است که برای فهم تفاوت استان‌ها باید نوع تورم، زمان آمار، مشارکت اقتصادی و تفاوت‌های جمعیتی را کنار شاخص ترکیبی دید؛ جمع ساده دو نرخ، جای همه این اطلاعات را نمی‌گیرد.