سفرههایی که هر روز خالیتر میشوند | گوشت برای تماشا، مرغ برای خاطره
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : یکشنبه, ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ ۱۵:۰۷
جهان صنعت: چند سال پیش طنز تلخی میان مردم رواج پیدا کرده بود مبنی بر اینکه «با افزایش قیمت سرسامآور پروتئین، باشگاهها کمکم باید به فکر تغییر کاربری باشند!» آن زمان کمتر کسی فکر میکرد کار به جایی برسد که نهتنها به صورت کامل اثری از پروتئین در سبد خرید طبقه فقیر و مستضعف نباشد بلکه طبقه متوسط نیز مجبور باشد برای خرید یک کیلوگرم گوشت یا مرغ پسانداز ماهیانه کند!
در سال۱۴۰۵، همزمان با ثبت تورمهای بالای ۱۶۰تا ۱۷۵درصدی در برخی اقلام پروتئینی، پرسش اصلی دیگر این نیست که قیمت گوشت و مرغ چقدر افزایش یافته؛ پرسش این است که چند خانواده دیگر توان خرید آنها را از دست دادهاند. پشت هر درصد تورم، بخشی از مصرف پروتئین حذف شده و پشت هر رکورد جدید قیمت، سفرهای قرار دارد که نسبتبه سال قبل فقیرتر شده است. به همین دلیل کاهش مصرف گوشت و مرغ در ایران تنها یک شاخص اقتصادی نیست بلکه نشانهای از تغییر کیفیت زندگی و کاهش قدرت خرید میلیونها خانوار ایرانی است.
خرید گوشت قرمز، محدود به مناسبتها!
در حالی که در دهههای گذشته گوشت قرمز یکی از اجزای ثابت غذای بسیاری از خانوادهها بود، امروز برای بخش بزرگی از جامعه به کالایی تبدیل شده که خرید آن به مناسبتها یا روزهای خاص محدود شده است. برخی برآوردها نشان میدهد سرانه مصرف گوشت قرمز در ایران طی سالهای اخیر به حدود ۶کیلوگرم در سال رسیده؛ رقمی که از بسیاری از کشورهای منطقه پایینتر است و فاصله قابلتوجهی با استانداردهای تغذیهای دارد. وضعیت مرغ گرچه از گوشت قرمز تا حدودی بهتر است اما اوضاع به هیچ عنوان ایدهآل نیست! گزارشهای رسمی نشان میدهد در سال۱۴۰۰ سرانه مصرف گوشت سفید حدود ۵/۲۰ کیلوگرم بوده در حالی که استاندارد پیشنهادی برای تامین نیازهای تغذیهای حدود ۲۳کیلوگرم در سال برآورد میشود. افزایش مداوم قیمتها در سالهای بعد بهویژه جهشهای قیمتی سالهای۱۴۰۳، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ موجب شده حتی مرغ که زمانی جایگزین ارزانتر گوشت قرمز محسوب میشد نیز به تدریج از دسترس بخشی از خانوارها دورتر شود.
در شرایطی که تورم نقطهای کل کشور در اردیبهشت۱۴۰۵ به حدود ۹/۸۳درصد رسید، بسیاری از کالاهای پروتئینی با سرعتی بهمراتب بیشتر از میانگین تورم عمومی گران شدند. بررسی آمارهای رسمی نشان میدهد گوشت قرمز، مرغ و تخممرغ نهتنها در طول یکسال گذشته افزایش قیمت قابلتوجهی را تجربه کردهاند بلکه بخش مهمی از این افزایش در ماههای پایانی سال۱۴۰۴ و ابتدای سال۱۴۰۵ رخ داده است.
بالاترین افزایش قیمت در اردیبهشت ماه
در میان کالاهای پروتئینی، گوشت قرمز بیشترین رشد قیمت را به ثبت رسانده است. براساس آمار مرکز آمار ایران، تورم نقطهای گوشت قرمز در اردیبهشت ۱۴۰۵ به حدود ۱۷۵درصد رسیده است. تورم نقطهای به معنای مقایسه قیمت یک کالا با ماه مشابه سال قبل است. بنابراین ثبت تورم ۱۷۵درصدی نشان میدهد قیمت گوشت قرمز در اردیبهشت۱۴۰۵ نسبتبه اردیبهشت۱۴۰۴ حدود ۱۷۵درصد افزایش یافته است.
به زبان سادهتر، اگر قیمت یک کیلوگرم گوشت قرمز در اردیبهشت۱۴۰۴ را ۱۰۰واحد در نظر بگیریم، همان مقدار گوشت در اردیبهشت۱۴۰۵ به حدود ۲۷۵ واحد رسیده است. در واقع قیمت گوشت قرمز طی یکسال حدود ۷۵/۲برابر شده است. چنین افزایشی حتی در مقایسه با سایر اقلام خوراکی نیز کمسابقه محسوب میشود.
روند ماهانه بازار گوشت نیز نشان میدهد بخش مهمی از این افزایش قیمت در نیمه دوم سال۱۴۰۴ شکل گرفته است. از پاییز سال گذشته، رشد هزینه نهادههای دامی، افزایش هزینه حملونقل، بالا رفتن قیمت خوراک دام و کاهش عرضه نسبی در برخی مقاطع زمانی باعث شد شیب افزایش قیمت گوشت تندتر شود. این روند در زمستان۱۴۰۴ ادامه پیدا کرد و در فاصله اسفند۱۴۰۴ تا فروردین۱۴۰۵ نیز متوقف نشد. در واقع بازار گوشت در حالی وارد سال۱۴۰۵ شد که بخش عمدهای از فشارهای هزینهای تولیدکنندگان همچنان پابرجا بود و همین موضوع زمینه را برای ثبت تورمهای بیسابقه در اردیبهشت فراهم کرد.
وضعیت نه چندان بهتر بازار مرغ
مرغ نیز در سال منتهی به اردیبهشت۱۴۰۵ روندی افزایشی را تجربه کرد، هرچند شدت افزایش آن بهاندازه گوشت قرمز نبود. با این حال دادههای رسمی نشان میدهد یکی از مهمترین جهشهای قیمتی مرغ در ماههای ابتدایی سال۱۴۰۵ رخ داده است.
آمارها نشان میدهد قیمت مرغ در اردیبهشت۱۴۰۵ نسبتبه فروردین همین سال حدود ۲۵درصد افزایش یافته است. این رقم بهتنهایی نشان میدهد بازار مرغ تنها در یک ماه با رشد قابلتوجه قیمت مواجه بوده است.
برای درک بزرگی این افزایش کافی است توجه کنیم که در شرایط عادی، رشد ۲۵درصدی قیمت یک کالای اساسی در بازه یکماهه رقمی بسیار بالا محسوب میشود. اگر قیمت مرغ در فروردین۱۴۰۵ را ۱۰۰واحد فرض کنیم، در اردیبهشت همان سال این عدد به حدود ۱۲۵واحد رسیده است. چنین افزایشی بیانگر آن بوده که بخش مهمی از فشار تورمی بازار مرغ در فاصله کوتاه فروردین تا اردیبهشت به مصرفکنندگان منتقل شده است. بررسی روند بازار مرغ نشان میدهد از اواخر زمستان۱۴۰۴ نشانههای افزایش قیمت بهتدریج ظاهر شد. هزینه تامین جوجه یکروزه، نهادههای خوراکی و هزینههای تولید در ماههای پایانی سال روند صعودی پیدا کرد. در نتیجه فاصله اسفند۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵ را میتوان یکی از مهمترین مقاطع زمانی در شکلگیری موج جدید گرانی مرغ دانست. افزایش تقاضای نوروزی نیز به تشدید این روند کمک کرد و درنهایت آثار آن در اردیبهشت ۱۴۰۵ به شکل جهش ماهانه قیمت نمایان شد.
شرایط مشابه در بازار تخممرغ
در بازار تخممرغ نیز شرایط مشابهی مشاهده میشود. براساس آمار رسمی، گروه «شیر، پنیر و تخممرغ» در اردیبهشت۱۴۰۵ تورم نقطهای حدود ۱۶۱درصدی را ثبت کرده است. این نرخ بدان معناست که سطح قیمتها در این گروه نسبت به اردیبهشت سال قبل بیش از ۱۶۱درصد افزایش یافته است. به عبارت دیگر قیمتها در این گروه حدود ۶/۲برابر شدهاند. اگرچه آمار منتشرشده بهصورت تجمیعی برای گروه لبنیات و تخممرغ ارائه شده اما روند بازار نشان میدهد تخممرغ نیز همسو با سایر محصولات پروتئینی با افزایش قابلتوجه قیمت روبهرو بوده است. افزایش هزینه خوراک طیور، رشد قیمت نهادههای وارداتی و افزایش هزینههای تولید از مهمترین عوامل اثرگذار بر بازار تخممرغ در سال گذشته بودهاند.
از زمستان۱۴۰۴ به بعد، سرعت رشد قیمتها افزایش یافته است. بهویژه در فاصله اسفند۱۴۰۴ تا فروردین۱۴۰۵ بخشی از افزایش هزینههای انباشته تولید به بازار مصرف منتقل شد. این موضوع باعث شد قیمت تخممرغ نیز همزمان با گوشت و مرغ وارد مسیر جدیدی از افزایش شود.
افزایش ۷۵/۲ برابری قیمت در یکسال
مقایسه سه کالای اصلی پروتئینی نشان میدهد گوشت قرمز بیشترین فشار تورمی را به خانوارها وارد کرده است. تورم نقطهای ۱۷۵درصدی این کالا بهمعنای افزایش حدود ۷۵/۲برابری قیمت در یک سال است. پس از آن گروه تخممرغ و لبنیات با تورم ۱۶۱درصدی قرار دارد که نشاندهنده افزایش بیش از ۶/۲برابری سطح قیمتهاست. بازار مرغ نیز اگرچه تورم نقطهای پایینتری نسبت به گوشت ثبت کرده اما رشد ۲۵درصدی قیمت تنها در فاصله فروردین تا اردیبهشت۱۴۰۵ نشان میدهد این کالا نیز وارد دورهای از نوسان شدید قیمتی شده است.
به طور کلی طی سال گذشته، سرعت افزایش قیمت گوشت، مرغ و تخممرغ بهمراتب بیشتر از رشد درآمد بسیاری از خانوارها بوده و همین مساله موجب کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان شده است. دادهها همچنین نشان میدهد نقطه اوج فشارهای تورمی در ماههای پایانی سال۱۴۰۴ و بهویژه فاصله اسفند۱۴۰۴ تا اردیبهشت۱۴۰۵ شکل گرفته؛ دورهای که در آن بخش مهمی از هزینههای تولید به قیمت نهایی کالاها منتقل شد و بازار پروتئین با یکی از بزرگترین جهشهای قیمتی سالهای اخیر مواجه شد.
حذف ستون اصلی حیات از سفرهها
پروتئین در هرم غذایی انسان تنها یک ماده مغذی نیست بلکه ستون اصلی حیات است. از ساخت و ترمیم عضلات و بافتهای بدن گرفته تا تولید آنزیمها، هورمونها و تقویت سیستم ایمنی، همه به دریافت کافی پروتئین وابستهاند. به همین دلیل کارشناسان تغذیه، منابع پروتئینی مانند گوشت، مرغ، تخممرغ، لبنیات و حبوبات را از مهمترین اجزای سبد غذایی خانوار میدانند. کاهش مصرف این گروه غذایی نهتنها بر رشد کودکان و سلامت سالمندان اثر میگذارد بلکه میتواند توان جسمی، تمرکز ذهنی و کیفیت زندگی افراد را نیز تحتتاثیر قرار دهد.
اهمیت پروتئین زمانی بیشتر آشکار میشود که قیمت آن با سرعتی بالاتر از سایر کالاها افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی خانوارها ناچار میشوند برای مدیریت هزینههای خود مصرف گوشت، مرغ یا تخممرغ را کاهش دهند یا به منابع ارزانتر روی بیاورند. این تغییر اگرچه در کوتاهمدت راهی برای سازگاری با فشار اقتصادی است اما در بلندمدت میتواند به افت کیفیت تغذیه و کاهش امنیت غذایی جامعه منجر شود. به همین دلیل نوسانات قیمت کالاهای پروتئینی تنها یک مساله اقتصادی نیست بلکه مستقیما با سلامت عمومی و رفاه خانوارها گره خورده است.
