فقر پریود چیست و چه پیامدهایی دارد؟ مشکلی پنهان در زندگی زنان

تصور کنید هر ماه، درست زمانی که قاعدگی شروع می‌شود، مجبور باشید میان خرید نوار بهداشتی و تأمین یکی دیگر از نیازهای ضروری زندگی انتخاب کنید. یا دانش‌آموزی باشید که به دلیل نداشتن محصولات بهداشتی مناسب، نگران حضور در کلاس درس است. برای بسیاری از زنان و دختران، این موقعیت فقط یک فرض نیست، بلکه بخشی از واقعیت زندگی آن‌هاست.

قاعدگی یک فرایند طبیعی بدن است، اما دسترسی به امکانات لازم برای مدیریت آن همیشه ساده نیست. موضوعی که با عنوان «فقر پریود» شناخته می‌شود و پیامدهای آن می‌تواند بسیار فراتر از نداشتن یک بسته نوار بهداشتی باشد.

فقر پریود چیست و چرا فقط به مشکلات مالی محدود نمی‌شود؟

وقتی درباره فقر قاعدگی صحبت می‌کنیم، معمولاً اولین چیزی که به ذهن می‌رسد، ناتوانی در خرید نوار بهداشتی است. این مسئله بخش مهمی از ماجراست، اما همه آن نیست.

برای درک اینکه فقر پریود چیست، باید به سه نیاز اساسی توجه کنیم: دسترسی به محصولات بهداشتی مناسب، امکاناتی مانند آب سالم و سرویس بهداشتی خصوصی، و آموزش صحیح درباره قاعدگی.

ممکن است فردی توان خرید محصولات قاعدگی را داشته باشد، اما در مدرسه یا محل کار به سرویس بهداشتی مناسب برای تعویض آن‌ها دسترسی نداشته باشد. فرد دیگری ممکن است امکانات بهداشتی داشته باشد، اما به دلیل باورهای نادرست و تابوهای اجتماعی، نتواند درباره نیازهای خود صحبت کند.

به همین دلیل، فقر قاعدگی را نمی‌توان صرفاً با توان مالی افراد توضیح داد. این مسئله به امکانات عمومی، آموزش و نگرش جامعه نیز ارتباط دارد.

وقتی یک نیاز طبیعی به مشکلی جهانی تبدیل می‌شود

شاید تصور کنید فقر پریود فقط در مناطق بسیار محروم اتفاق می‌افتد، اما واقعیت پیچیده‌تر است.

بر اساس برآورد منتشرشده از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، حدود ۵۰۰ میلیون نفر در جهان به مجموعه کامل محصولات و امکانات لازم برای مدیریت مناسب قاعدگی دسترسی ندارند. این برآورد بر داده‌های گردآوری‌شده در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹ استوار است و شامل کمبود محصولات، آب، سرویس بهداشتی و امکانات مرتبط می‌شود.

این عدد نشان می‌دهد مسئله فقط کمبود یک کالا نیست؛ بلکه با شرایط زندگی، امکانات بهداشتی و فرصت‌های برابر ارتباط دارد.

از سوی دیگر، هزینه خرید محصولات قاعدگی یک هزینه تکرارشونده است. برای خانواده‌هایی که با محدودیت درآمد مواجه‌اند، تأمین این نیاز ماهانه ممکن است دشوار شود؛ به‌ویژه زمانی که چند نفر از اعضای خانواده هم‌زمان به محصولات قاعدگی نیاز دارند.

اما این محدودیت‌ها چه تأثیری بر زندگی زنان و دختران می‌گذارند؟

پیامدهای فقر قاعدگی؛ از کلاس درس تا سلامت روان

۱. دشوار شدن حضور دختران در مدرسه

فرض کنید دانش‌آموزی در میانه روز پریود شود، اما نوار بهداشتی همراه نداشته باشد و امکان تهیه آن نیز فراهم نباشد. در چنین شرایطی، نگرانی از نشت خون یا تمسخر دیگران می‌تواند حضور در کلاس را برای او دشوار کند.

نبود سرویس بهداشتی مناسب و فضای خصوصی برای تعویض محصولات نیز ممکن است این نگرانی را افزایش دهد.

طبق گزارش مشترک یونیسف و سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۴، تنها ۳۹ درصد مدارس در داده‌های بررسی‌شده، آموزش مرتبط با سلامت قاعدگی ارائه می‌کردند.

البته غیبت دانش‌آموزان دلایل گوناگونی دارد و نمی‌توان همه موارد غیبت هنگام قاعدگی را مستقیماً به فقر پریود نسبت داد. بااین‌حال، کمبود محصولات، آموزش و امکانات بهداشتی می‌تواند یکی از موانع مشارکت کامل دختران در فعالیت‌های آموزشی باشد.

۲. افزایش نگرانی درباره بهداشت فردی

وقتی محصولات مناسب در دسترس نباشند، ممکن است افراد ناچار شوند از وسایلی استفاده کنند که برای مدیریت قاعدگی طراحی نشده‌اند یا امکان شست‌وشو و تعویض بهداشتی آن‌ها وجود ندارد.

همچنین، نبود آب سالم و سرویس بهداشتی تمیز می‌تواند رعایت اصول بهداشت قاعدگی را دشوار کند.

نکته مهم این است که همه مشکلات سلامت را نمی‌توان مستقیماً نتیجه فقر قاعدگی دانست؛ اما دسترسی به محصولات مناسب و امکانات بهداشتی، بخشی ضروری از مراقبت فردی در دوران پریود است.

۳. فشارهای روانی و احساس شرم

فقر پریود فقط با مشکلات جسمی همراه نیست. نگرانی مداوم درباره تأمین محصولات، ترس از لک شدن لباس یا خجالت از درخواست کمک می‌تواند فشار روانی ایجاد کند.

گاهی فرد به دلیل نگرانی از قضاوت دیگران، ترجیح می‌دهد درباره نیازهای خود صحبت نکند یا از حضور در بعضی فعالیت‌های اجتماعی صرف‌نظر کند.

بررسی پیامدهای روانی فقر قاعدگی بر زندگی زنان و دختران نشان می‌دهد که این مسئله باید در کنار شرایط اقتصادی، سلامت روان، آموزش و محدودیت‌های اجتماعی در نظر گرفته شود.

البته نمی‌توان ادعا کرد فقر پریود به‌تنهایی باعث افسردگی یا اضطراب می‌شود؛ زیرا سلامت روان تحت تأثیر عوامل متعدد قرار دارد.

۴. محدود شدن فرصت‌های کاری و اجتماعی

نبود امکانات مناسب در محیط کار یا فضاهای عمومی نیز ممکن است مدیریت قاعدگی را دشوار کند.

برای مثال، فردی که به محصولات کافی دسترسی ندارد، ممکن است هنگام حضور طولانی‌مدت در محل کار یا رفت‌وآمد روزانه با نگرانی بیشتری مواجه شود.

چنین شرایطی نشان می‌دهد برخورداری از محصولات و امکانات بهداشتی، تنها یک مسئله شخصی نیست و می‌تواند بر امکان حضور و مشارکت افراد در جامعه تأثیر بگذارد.

برای کاهش فقر پریود چه کارهایی می‌توان انجام داد؟

مقابله با فقر قاعدگی به راهکارهایی نیاز دارد که چند بُعد مختلف این مسئله را هم‌زمان در نظر بگیرند.

آموزش صحیح قاعدگی از سنین نوجوانی، فراهم کردن سرویس‌های بهداشتی مناسب در مدارس و محیط‌های عمومی، دسترسی آسان‌تر به محصولات قاعدگی و کاهش تابوهای اجتماعی، همگی در این مسیر اهمیت دارند.

در کنار اقدامات نهادهای عمومی و سازمان‌های مردم‌نهاد، کسب‌وکارها نیز می‌توانند با اجرای برنامه‌های مسئولیت اجتماعی در افزایش آگاهی و حمایت از گروه‌های کم‌برخوردار نقش داشته باشند.

برای نمونه، پنبه‌ریز با اجرای کمپین «نور امیدی روشن کن» تلاش کرده است موضوع فقر قاعدگی را بیشتر مطرح کند و از طریق مشارکت مصرف‌کنندگان، به تأمین محصولات بهداشت قاعدگی برای زنان و دختران مناطق کم‌برخوردار کمک کند.

چنین اقداماتی زمانی اثربخش‌تر خواهند بود که در کنار توزیع محصولات، به آموزش، شناخت نیازهای واقعی جامعه و همکاری با مجموعه‌های محلی نیز توجه شود.

فقر پریود؛ مسئله‌ای که نباید نادیده گرفته شود

قاعدگی بخشی طبیعی از زندگی است و هیچ فردی نباید به دلیل نداشتن محصولات بهداشتی، امکانات مناسب یا اطلاعات کافی، از تحصیل، کار یا فعالیت‌های روزمره خود بازبماند.

کاهش فقر پریود صرفاً با توزیع نوار بهداشتی امکان‌پذیر نیست؛ این مسیر به آموزش، دسترسی عادلانه‌تر به امکانات، حمایت اجتماعی و تغییر نگرش‌های نادرست نیز نیاز دارد.

شناخت ابعاد این مسئله و صحبت کردن درباره آن، قدمی ضروری برای ساختن جامعه‌ای است که در آن مدیریت قاعدگی با نگرانی، شرم و محرومیت همراه نباشد.