محرم در حرم امام رضا (ع)
- مجموعه: اخبار اجتماعی
- تاریخ انتشار : دوشنبه, ۰۱ تیر ۱۴۰۵ ۱۶:۰۳
با آغاز محرم، فضای حرم امام رضا کمکم رنگ و حال دیگری پیدا میکند. صحنها و رواقها سیاهپوش میشوند و صدای روضه و مداحی در گوشهوکنار حرم شنیده میشود. جمعیتی که برای عزاداری آمدهاند، سکوت و سنگینی خاصی به فضا میدهند؛ حالوهوایی که در ماههای دیگر کمتر دیده میشود.
محرم در حرم امام رضا با توجه به جایگاه ویژه این بارگاه معنوی، رنگی عمیقتر به خود میگیرد؛ بهویژه اینکه در ادامه همین ایام، سالروز رحلت پیامبر اکرم(ص) و شهادت امام رضا(ع) نیز فرا میرسد و فضای سوگواری در مشهد گستردهتر میشود.
در اولین روز ماه محرم ، مراسم عزاداری آغاز میشود و تا شبهای پایانی ماه صفر ادامه پیدا میکند. به همین دلیل بسیاری از زائران از قبل برای سفر برنامهریزی میکنند و با بررسی گزینههای مختلف برای ، سعی میکنند گزینهای مناسب با توجه به اولویتها و شرایط خود پیدا کنند تا دسترسی راحتتری به حرم و مراسمهای عزاداری این ایام داشته باشند
حرم امام رضا در آغاز ماه محرم
با آغاز ماه محرم، حرم مطهر رضوی جلوهای متفاوت مییابد و شاهد حضور پرشور زائرانی است که در تمام ساعات شبانهروز برای سوگواری و عبادت گرد هم میآیند. فضای حرم در این ایام معنویت خاصی پیدا میکند و خادمان نیز با آمادگی کامل، به زائران خدمترسانی میکنند؛ گویی همگان در این ماه، مسئولیتی فراتر از همیشه بر دوش دارند تا این فضای معنوی را به بهترین شکل مدیریت کنند .
سیاهپوشی صحنها و رواقهای حرم رضوی
با نزدیک شدن به محرم، ظاهر حرم بهکلی تغییر میکند. کتیبههای بزرگ مشکی بر دیوارهای صحنها نصب میشوند و تمام رواقها با پارچههای مشکی پوشانده میشوند تا حالوهوای اندوهبار این ماه را به تصویر بکشند. بسیاری از زائران در این روزها به دنبال ثبت عکس محرم در حرم امام رضا هستند تا این تغییر و شکوه معنوی را به تصویر بکشند. این سیاهپوشی گسترده، نخستین نشانهای است که زائران با ورود به حرم متوجه آن میشوند.
تغییر فضای معنوی حرم با آغاز محرم
در ایام محرم، صحنها، رواقها و دارالحجههای حرم مطهر حال و هوایی آرامتر و رنگهایی تیرهتر به خود میگیرند. نوای مداحی و روضهخوانی از بلندگوها در فضای حرم طنینانداز میشود و در گوشهوکنار صحنها، مجالس سخنرانی و عزاداری برپا است. آیینهای محرم در حرم رضوی با نظمی خاص و شکوهی معنوی برگزار میشود و زائران در این فضای آکنده از معنویت، به سوگواری و دعا میپردازند. همین حالوهوای متفاوت و روحانی، بسیاری را در این روزها راهی مشهد میکند تا از نزدیک شاهد آیینهای محرم در مشهد را نزد جوار بارگاه ملکوتی امام رضا (ع) باشند.
حضور اولین زائران در روزهای ابتدایی ماه
نخستین موج زائران محرم معمولاً از ۲۸ و ۲۹ ذیالحجه وارد مشهد میشوند تا در آیین سیاهپوشان حرم رضوی که در شب اول محرم برگزار میشود حضور داشته باشند و شاهد تغییر حالوهوای حرم از شادی به سوگ باشند. با فرارسیدن اول تا سوم محرم نیز موج اصلی زائران به شهر میرسد و بسیاری برای شرکت در مراسم سخنرانی و عزاداری دهه اول در حرم مطهر حضور پیدا میکنند. برخی از زائران نیز برای بهرهمندی از رزرو هتلهای ارزان مشهد و یافتن اسکان مناسب، پیش از شلوغی روزهای تاسوعا و عاشورا در همین روزهای ابتدایی به مشهد سفر میکنند.
آغاز مراسمهای عزاداری در حرم امام رضا(ع)
مراسمهای اصلی عزاداری محرم در مشهد از اول تا دهم محرم با شکوه بیشتری برگزار میشود و در این روزها حرم مطهر امام رضا (ع) مملو از زائرانی است که برای سوگواری سیدالشهدا (ع) گرد هم میآیند. پس از دهه اول، از شدت مراسمها کمی کاسته میشود، اما فضای سوگ و عزاداری در شهر ادامه دارد تا ایام رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام رضا (ع) فرا برسد. در این روزها حالوهوای مشهد بسیار سوگوارانه است و بهدلیل حضور گسترده زائران، شهر و حرم با ازدحام زیادی روبهرو میشود. به همین دلیل، پیدا کردن بهترین هتلهای مشهد برای رزرو و اسکان در این ایام دشوارتر است و بسیاری از زائران ترجیح میدهند از قبل برای اقامت خود برنامهریزی کنند.
آیین سنتی اذن عزا
اذن عزا یکی از اولین برنامههایی است که با آغاز محرم در حرم برگزار میشود. در این مراسم، خادمان و جمعی از مداحان محرم در حرم امام رضا در یکی از رواقها گرد هم میآیند و آغاز رسمی برنامههای سوگواری اعلام میشود. بعد از این آیین، برنامههای مختلف عزاداری محرم در حرم امام رضا به شکل گستردهتر برگزار میشود.
صلات گویی
در نخستین روز محرم، آیینی به نام صلات برگزار میشود. خادمان از بالای گلدستهها اشعاری میخوانند که خبر از آغاز عزاداری میدهد. صدای صلات در فضای حرم و خیابانهای اطراف شنیده میشود و برای بسیاری از مردم مشهد، یکی از نشانههای شروع محرم در حرم امام رضا است. این آیین از قدیم در حرم برگزار میشده و هنوز هم در آغاز محرم ادامه دارد.
تعویض پرچم گنبد
تعویض پرچم گنبد یکی از شناختهشدهترین نشانههای شروع محرم در حرم است. در این مراسم، پرچم سبز گنبد با پرچم مشکی جایگزین میشود و بسیاری از زائران برای دیدن این لحظه در صحنها حضور دارند. تصاویر ثبتشده از این مراسم معمولاً به عنوان بخشی از عکس های محرم در حرم امام رضا (ع) منتشر میشود و بخشی از روایت تصویری حرم امام رضا در ایام محرم را شکل میدهد.
برنامههای عزاداری در حرم امام رضا (ع)
در دهه اول محرم، مراسم عزاداری محرم در حرم امام رضا به صورت شبانهروزی جریان دارد و صحنها لحظهای خالی نمیشوند. همین حضور پرشور زائران از شهرهای مختلف باعث شده تقاضا برای اقامتگاه در مشهد به شدت بالا برود؛ به طوری که پیدا کردن هتلهای ارزان در این ایام دشوار شده و هزینهها افزایش مییابد. به همین دلیل، بسیاری از زائران برای مدیریت بهتر هزینهها و اطمینان از داشتن محل اقامت مناسب، به سراغ راهکارهایی مثل رزرو هتل های قسطی در مشهد میروند تا بتوانند با خیالی آسوده در برنامههای حرم شرکت کنند.
روضهخوانی در رواقهای حرم
بخش اصلی عزاداری محرم در حرم امام رضا، مراسم روضهخوانی است که در بیشتر رواقهای بزرگ برگزار میشود. در این جلسات، مداحان محرم در حرم امام رضا به ذکر مصیبت میپردازند و زائران در فضایی آرامتر به سوگواری مشغول میشوند. این برنامهها معمولاً بعد از نماز صبح شروع شده و تا اواخر شب در بخشهای مختلف حرم ادامه پیدا میکند تا همه زائران امکان بهرهمندی از این فضا را داشته باشند.
حضور هیئتهای عزاداری در صحنها
یکی از ویژگیهای حرم امام رضا در ایام محرم، حضور هیئتهای مذهبی از شهرهای مختلف است. این دستهها با نظم خاصی وارد صحنها میشوند و به سبک و سیاق شهر خود به سوگواری میپردازند. تماشای این تنوع عزاداری برای بسیاری از زائران جالب است و اغلب آنها سعی میکنند با ثبت عکس این لحظات را ماندگار کنند. نظم و ترتیب ورود این هیئتها باعث میشود که محرم در حرم امام رضا (ع) شکوه خاصی داشته باشد.
سخنرانیهای محرم در حرم امام رضا
در کنار مراسم نوحهخوانی، جلسات سخنرانی هم با حضور کارشناسان مذهبی در صحنهای اصلی و رواق امام خمینی برگزار میشود. موضوع این سخنرانیها بیشتر پیرامون واقعه عاشورا و قیام امام حسین (ع) است. این بخش از مراسم عزاداری محرم در حرم امام رضا به دلیل محتوای آموزشی و مذهبی، مخاطبان زیادی دارد. همچنین بسیاری از مسافران نیز پیش از سفر، با بررسی آداب و رسوم مشهد در محرم ، با زمانبندی این سخنرانیها و برنامههای فرهنگی آشنا میشوند.
حال و هوای حرم در روزهای تاسوعا و عاشورا
در روزهای تاسوعا و عاشورا، حرم امام رضا (ع) دیگر فقط یک زیارتگاه نیست؛ گویی خود کربلا میشود. در میان صحنهای غرق در سیاهی، صدای لرزان روضهخوانان در رواقها میپیچد و گویی تاریخ در همان لحظه تکرار میشود.
تاسوعا، روزی است که چشمها بیش از هر چیز، رو به سوی نمادهای علمداری است؛ دلهایی که برای وفاداری حضرت عباس (ع) میتپد و زمزمههایی که در میان جمعیت سینهزنان، برای برادر حسین (ع) بلند است. اما عاشورا که میرسد، سکوتی سنگین بر صحنها حاکم میشود؛ گویی همه در انتظار پایان مقتلخوانی هستند. در آن ساعات، نگاهها به سمت گنبد طلا میرود، گویی زائران در جستجوی پناهی در کنار امام مهربانیها هستند تا با یادآوری تنهایی حسین (ع) در گودال قتلگاه، تسلایی برای اندوه بیپایان خود بیابند.
حرم در این دو روز، مرکز پیوند دلهای سوگواری است که از هر سو آمدهاند تا در عزای غریب دشت کربلا، در آغوش امام هشتمشان، به آرامش ابدی اشک برسند.
مراسم ویژه روز تاسوعا در حرم رضوی
مراسم سوگواری در صحنها و رواقهای مختلف برگزار میشود و هیئتهای عزاداری با نظم مشخص وارد حرم میشوند. در این برنامهها نوحهها و مرثیهها بیشتر به واقعه کربلا و رشادتهای حضرت ابوالفضل(ع) اشاره دارند و زائران در کنار هم به سوگواری میپردازند. این برنامهها بخشی از مراسم محرم در حرم امام رضا است که در روز تاسوعا با حضور جمعیت زیادی از زائران برگزار میشود.
عزاداری روز عاشورا در صحنهای حرم
صبح روز عاشورا در حرم امام رضا(ع) برنامههای عزاداری از ساعات اولیه آغاز میشود. در رواقها و صحنهای اصلی، مراسم روضهخوانی و نوحهخوانی برگزار میشود و مداحان به بیان وقایع روز عاشورا، بهویژه لحظات پایانی نبرد کربلا و شهادت امام حسین(ع) و یارانش میپردازند.
نزدیک ظهر، بسیاری از زائران برای شرکت در برنامههای سوگواری و قرائت دعا در صحنها جمع میشوند. در این زمان معمولاً مراسمهای مرتبط با یادآوری واقعه ظهر عاشورا و مصائب کربلا برگزار میشود. بعد از نماز ظهر و عصر نیز برنامههای مرثیهخوانی و سخنرانی ادامه پیدا میکند و جمعیت زیادی از زائران تا عصر و شب عاشورا در صحنها و رواقهای حرم حضور دارند.
آیین خطبهخوانی شب عاشورا
یکی از برنامههای شناختهشده این ایام، آیین خطبهخوانی شب عاشوراست. این مراسم با حضور خادمان حرم و جمعی از زائران برگزار میشود و حالوهوایی متفاوت و رسمیتر دارد. خطبهخوانی از برنامههای قدیمی و شناختهشده از مراسم های محرم در حرم امام رضا (ع) محسوب میشود.
قرائت زیارت عاشورا در حرم امام رضا
در روز عاشورا، قرائت زیارت عاشورا در رواقها و برخی صحنهای حرم برگزار میشود و معمولاً بهصورت جمعی و با همراهی زائران انجام میگیرد. این برنامهها اغلب در ساعات صبح برگزار میشود و بخشی از زائران از قبل زمان آن را پیگیری میکنند تا در همان رواق مورد نظر حضور داشته باشند.
در کنار قرائت زیارت، نوحهخوانی و مرثیهخوانی هم در بخشهای مختلف حرم ادامه دارد و زائران بسته به برنامه هر رواق، میان مراسمها جابهجا میشوند. این تنوع برنامهها باعث میشود در طول روز، صحنها و رواقها میزبان جمعیت قابل توجهی باشد.
نذریها و سنتهای مردمی در اطراف حرم
در خیابانهای منتهی به حرم، بهویژه اطراف میدان بیتالمقدس ، شیرازی و نواب صفوی، محل رفتوآمد هیئتها و زائرانی است که برای شرکت در مراسمها به مشهد آمدهاند. در این میان، نذری دادن و خدمترسانی مردمی یکی از بخشهای پررنگ این روزهاست و فضای اطراف حرم را متفاوتتر از روزهای عادی میکند.
نذری دادن در خیابانهای اطراف حرم
در ایام محرم، در بسیاری از خیابانهای اطراف حرم ایستگاههای صلواتی برپا میشود. مردم و هیئتها در این ایستگاهها نذریهایی مثل چای، شربت، آش، شله یا غذاهای ساده بین زائران پخش میکنند. این ایستگاهها معمولاً از عصر تا شب فعالتر هستند، زمانی که جمعیت زائران در مسیرهای منتهی به حرم بیشتر میشود.
مشارکت خادمان و مردم در خدمترسانی
در ایام محرم، فضای خدمت در اطراف حرم امام رضا (ع) تنها به خادمان رسمی محدود نمیشود و بسیاری از مردم نیز در این مسیر همراه میشوند. گروههای داوطلب و هیئتهای مردمی در بخشهای مختلف به زائران کمک میکنند؛ برخی به راهنمایی مسافران و ساماندهی جمعیت میپردازند و برخی دیگر با برپایی ایستگاههای نذری از عزاداران پذیرایی میکنند. این همکاری میان خادمان و مردم، فضایی از همدلی و خدمت ایجاد میکند که در روزهای محرم بیش از هر زمان دیگری در حرم رضوی دیده میشود.
در این روزها علاوه بر خادمان حرم، گروههای مردمی هم در کارهای مختلف کمک میکنند؛ از راهنمایی زائران گرفته تا توزیع نذری و کمک به زائرانی که برای اولین بار به مشهد آمدهاند.
محرم در بازار رضا و خیابانهای منتهی به حرم
در روزهای محرم، بازارهای اطراف حرم، بهویژه بازار رضا، حالوهوایی متفاوت به خود میگیرند. بسیاری از مغازهها با پارچههای مشکی و نشانههای عزاداری آراسته میشوند و در برخی نقاط، نوای نوحه و مداحی از هیئتها به گوش میرسد. رفتوآمد زائران در مسیرهایی مانند بازار رضا، خیابان امام رضا و راههای منتهی به صحنهای حرم بیشتر از روزهای معمولی است و این جنبوجوش تا ساعتهای پایانی شب ادامه دارد؛ فضایی که در آن حالوهوای زیارت و سوگواری در هم آمیخته است.
تجربه زیارت در شبهای محرم
شبهای محرم در حرم امام رضا(ع) حالوهوای متفاوتی دارد. بعد از نماز مغرب و عشاء، جمعیت بیشتری در صحنها دیده میشود و بسیاری از زائران برای شرکت در برنامههای شبانه به حرم میآیند. در این ساعات معمولاً مراسم روضهخوانی، نوحهخوانی و سخنرانی در رواقها برگزار میشود و بخشی از مراسمات محرم در حرم امام رضا در همین شبها جریان دارد.
حال و هوای زیارت در شبهای عزاداری
در شبهای محرم، بعد از پایان مراسمها، جمعیت زیادی هنوز در حرم میماند. بعضی از زائران برای زیارت به سمت ضریح میروند و عدهای هم در صحنها یا رواقها مینشینند. در بخشهای مختلف حرم همچنان نوحهخوانی و مرثیهخوانی ادامه دارد و صدای مداحی از رواقها شنیده میشود. خیلیها بین شرکت در مراسمها و زیارت رفتوآمد میکنند و تا دیر وقت در حرم میمانند.
حضور زائران از سراسر ایران در ایام محرم
در ایام محرم، زائران بسیاری از سراسر ایران و همچنین کشورهای همسایه و دیگر نقاط جهان راهی حرم امام رضا (ع) میشوند تا اندوه این روزها را در کنار بارگاه ضامن آهو شریک شوند. در این ایام، جمعیت چشمگیری در شهر مشهد حضور دارد و در هر ساعت از شبانهروز میتوان هزاران نفر را در صحنها و رواقهای حرم دید که به زیارت، دعا و سوگواری مشغولاند. فضای حرم در این روزها آکنده از اندوه و معنویت است و زائران تلاش میکنند لحظات عزاداری محرم را در جوار امام مهربانیها سپری کنند.
تفاوت زیارت در محرم با سایر ایام سال
در این ایام، علاوه بر زیارت، مراسمها و برنامههای سوگواری نیز در بخشهای مختلف حرم برگزار میشود و فضای حرم بیش از همیشه رنگ و بوی عزاداری میگیرد. نوای روضه و مداحی در صحنها و رواقها شنیده میشود و بسیاری از زائران در کنار زیارت، دقایقی نیز در این مجالس مینشینند و همراه دیگر عزاداران به سوگواری برای سیدالشهدا (ع) میپردازند. این مجالس بخشی از حالوهوای محرم در حرم رضوی است و حضور در آنها برای بسیاری از زائران تجربهای بهیادماندنی رقم میزند.
