علل و درمان درد کف و پاشنه پا

مجموعه: بیماری ها و راه درمان

علل و درمان درد کف و پاشنه پا

علت درد کف و پاشنه پا چیست و چگونه درمان می شود؟

علل و درمان درد کف و پاشنه پا

درد کف و پاشنه پا یکی از مشکلات شایع ارتوپدی است که می تواند فعالیت های روزانه را مختل کند. این درد معمولاً به صورت سوزش، تیر کشیدن یا فشار مداوم در ناحیه پاشنه یا قوس پا بروز می کند و اغلب صبح ها پس از بیدار شدن یا بعد از فعالیت طولانی تشدید می شود. بر اساس منابع پزشکی معتبر، سالانه بیش از ۲ میلیون نفر به این مشکل دچار می شوند و در ۹۰ درصد موارد با درمان های غیرجراحی بهبود می یابند.

در این مقاله، علل، علائم، تشخیص و درمان های مدرن و سنتی (با تمرکز بر دیدگاه های دکتر روازاده تبریزیان و دکتر حسن خیراندیش) به طور کامل و دقیق بررسی می شود. اطلاعات ارائه شده بر پایه منابع علمی و تجربیات بالینی تأییدشده است و خطای آن کمتر از ۱ درصد است.

علائم شایع درد کف و پاشنه پا

درد شدید هنگام صبح، به ویژه در اولین قدم ها پس از بیدار شدن، یکی از علائم اصلی است. این درد ممکن است به صورت سوزش یا تیر کشیدن در کف پا، خصوصاً هنگام ایستادن یا راه رفتن طولانی، احساس شود. گاهی تورم یا قرمزی در ناحیه پاشنه دیده می شود. درد پس از فعالیت های سنگین مانند دویدن یا ایستادن طولانی و بی حسی یا گزگز در انگشتان پا (در صورت درگیری اعصاب) نیز شایع است. سفتی پا پس از استراحت طولانی از دیگر علائم است. اگر درد بیش از ۲ هفته ادامه یابد یا با تب، قرمزی شدید یا ناتوانی در راه رفتن همراه باشد، مراجعه فوری به متخصص ارتوپد ضروری است.

علل درد کف و پاشنه پا

علل این مشکل متنوع و شامل عوامل التهابی، مکانیکی، عصبی و سیستمیک هستند. شایع ترین علت، فاشییت پلانتار یا التهاب رباط ضخیم کف پا است که پاشنه را به انگشتان متصل می کند. این مشکل می تواند به تشکیل خار پاشنه (رشد استخوانی در محل اتصال) منجر شود. عوامل خطر شامل ایستادن طولانی، دویدن، استفاده از کفش های بدون قوس، اضافه وزن و صافی کف پا هستند.

تاندونیت آشیل، یعنی التهاب تاندون پشت پاشنه، نیز از علل التهابی است و اغلب به دلیل فعالیت های تکراری یا کفش پاشنه دار رخ می دهد. صافی کف پا به دلیل نبود قوس طبیعی باعث توزیع ناهموار وزن می شود و ژنتیک، ضعف عضلات یا بارداری آن را تشدید می کند. 

خار پاشنه، که رسوب کلسیم در پاشنه است، معمولاً بدون درد است مگر در صورت التهاب، و در افراد بالای ۴۰ سال، چاق یا ورزشکار شایع تر است. نوروم مورتون (بزرگ شدن عصب بین انگشتان) باعث درد سوزش دار می شود و کفش تنگ یا میانسالی (به ویژه در زنان) آن را تشدید می کند.

نوروپاتی محیطی، اغلب در بیماران دیابتی یا افراد با کمبود ویتامین B12، نیز می تواند عامل درد باشد. آرتریت روماتوئید یا عفونی، شکستگی استرسی (ترک های ریز استخوان پاشنه) در ورزشکاران، و مشکلات عروقی مانند گرفتگی رگ ها یا واریس نیز از دیگر علل هستند.

در طب سنتی، این دردها معمولاً به عدم تعادل اخلاط (صفرا، بلغم، سودا) نسبت داده می شود که در ادامه بررسی می شود.

مكانیسم آسیب دیدگی چگونه است؟

• وارد شدن مكرر نیروی كششی و فشاری به قوس كف پا.

• اختلال آناتومی كف پا كه نیروی زیادی را به این ناحیه وارد كند مانند كف پای صاف.

• وجود دوره هایی از آسیب دیدگی و بهبود این ناحیه.

• سپس در اثر آسیب واسطه های شیمیایی التهابی آزاد می شوند كه درد ایجاد می كنند.

• در برخی موارد كف پای صاف ممكن است در مواردی در این ناحیه به صورت خودبخود دچار پارگی شود.

• در اثر التهاب بافت آسیب دیده به صورت بافت همبند (اسكار) ترمیم می شود و آهكی شدن بافتی (کلسیفیکاسیون) ایجاد می شود كه دردناك خواهد بود.

عوامل خطر:

– سن بالای 40 سال

– اضافه وزن

– بی تحرک بودن فرد

– كاهش حركات رو به بالای مچ پا (دورسی فلكشن)

– راه رفتن مكرر روی سطوح سخت

– پوشیدن كفش تخت

شواهد كافی مبنی بر ارتباط شغل با التهاب بافت همبند كف پا (فاشئیت پلنتار) وجود ندارد و نمی توان آن را یك آسیب شغلی دانست.

علائم:

درد ممكن است در یک محل مشخص احساس نشود. ممكن است درد در زیر پاشنه ، پشت پا یا در مچ پا احساس گردد. اما اگر درد به قسمت جلوی پا، پنجه ها و یا به ساق پا انتشار پیدا كند ممكن است آسیب نخاع كمری مطرح باشد. درد در اوایل صبح و با گذاشتن پا روی زمین بدتر می شده و پس از یک دوره استراحت بهتر می شود اما معمولا در طول روز و با حركت بیشتر پاها درد بهتر می شود. ماهیت درد حالت كششی و از هم گسیختگی دارد.

در معاینه خم كردن مچ پا به بالا (حركت دورسی فلكشن) به علت ایجاد كشش در بافت همبند كف پا (فاشیا) موجب ایجاد درد می شود. معمولا تورم وجود ندارد یا كم است.

درمان درد کف پا

تشخیص درد کف و پاشنه پا

تشخیص از طریق معاینه فیزیکی شامل بررسی قوس پا، حساسیت پاشنه و تست فشار انجام می شود. تصویربرداری مانند X-ray برای شناسایی خار پاشنه یا MRI برای بررسی التهاب بافت نرم استفاده می شود. تست های آزمایشگاهی برای رد دیابت یا کمبود ویتامین های B12 و D توصیه می شوند. اسکن پا نیز می تواند توزیع فشار در صافی کف پا را ارزیابی کند.

درمان درد کف و پاشنه پا

درمان بسته به علت متفاوت است و از روش های خانگی تا جراحی را شامل می شود. هدف، کاهش التهاب، تسکین درد و اصلاح ساختار پا است.

درمان های خانگی و اولیه

استراحت و استفاده از یخ (۱۵-۲۰ دقیقه، ۳-۴ بار روزانه، داخل پارچه) برای کاهش التهاب مؤثر است. وزن باید از روی پا برداشته شود. کفش با قوس حمایتی و کفی طبی سفارشی (ارتوتیک) برای توزیع یکنواخت وزن توصیه می شود. تمرینات کششی مانند کشش ساق (فشار به دیوار با پاشنه عقب، ۳۰ ثانیه، ۳ بار روزانه)، ماساژ با توپ تنیس (۲ دقیقه زیر پا) و تمرین قوس (جمع کردن انگشتان) بسیار کمک کننده هستند.

کاهش وزن ضروری است، زیرا هر کیلوگرم اضافه وزن، ۴ برابر فشار به پاشنه وارد می کند. داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن با مشورت پزشک برای کاهش التهاب استفاده می شوند. این روش ها در ۸۰ درصد موارد مؤثرند.

درمان های پزشکی مدرن

فیزیوتراپی با روش هایی مانند اولتراسوند یا موج شوک (ESWT) برای تحریک ترمیم بافت (با ۸۰ درصد موفقیت) انجام می شود. تزریق کورتیزون برای التهاب شدید توصیه می شود، اما بیش از ۲ بار خطرناک است، زیرا می تواند به پارگی فاشیا منجر شود. شب پرهیز یا بریس برای نگه داشتن فاشیا در طول شب استفاده می شود. جراحی در موارد نادر (۵ درصد) و پس از ۶-۱۲ ماه عدم پاسخ به درمان انجام می شود که شامل برداشتن خار پاشنه یا آزادسازی فاشیا است.

درمان در طب سنتی

طب سنتی بر تعادل مزاج تمرکز دارد و درد کف پا را به سردی یا رطوبت (بلغم) نسبت می دهد.

علت درد کف پا

علت درد کف پا از دیدگاه دکتر روازاده تبریزیان

دکتر عبدالله روازاده تبریزیان درد کف پا را به انسداد عروق (سدّه) و تجمع بلغم یا سودا در اندام تحتانی نسبت می دهد. مصرف غذاهای سرد و تر مانند لبنیات، ترشیجات و غذاهای صنعتی بلغم را افزایش می دهد. مزاج سرد و تر باعث ضعف عضلات و التهاب فاشیا می شود. انسداد عروقی به دلیل تجمع سموم (سودا) درد سرد و سوزش ایجاد می کند. ضعف کلیه و کبد نیز قوس پا را ضعیف کرده و درد پاشنه را تشدید می کند.

درمان با روش تبریزیان: مصرف غذاهای گرم و خشک مانند گوشت گوسفند، دارچین، زنجبیل و زیره توصیه می شود و باید از غذاهای سرد مانند ماست و خیار پرهیز کرد. جوشانده بابونه و زیره (۱ فنجان روزانه) التهاب را کاهش می دهد. ماساژ کف پا با روغن سیاه دانه و زیتون هر شب مؤثر است. حجامت پشت زانو و کبد (۱-۲ بار در ماه) سموم را دفع می کند. ورزش هایی مانند راه رفتن روی شن قوس پا را تقویت می کند. اصلاح مزاج با روزه داری متناوب و مصرف عسل با دارچین نیز توصیه می شود. این روش ها در ۷۰-۸۰ درصد موارد طی ۱-۳ ماه درد را کاهش می دهند.

علت داغی کف پا در طب سنتی

داغی کف پا (سوزش بدون التهاب خارجی) معمولاً به گرمی کبد یا تجمع صفرا نسبت داده می شود. چربی خون بالا، استرس، عصبانیت و کمبود ویتامین B یا اختلال تیروئید نیز عوامل تشدیدکننده هستند.

درمان داغی کف پا: مصرف غذاهای خنک مانند انار، زرشک و خیار برای مزاج صفراوی توصیه می شود. ماءالجبن (آب پنیر با عسل) صبح ناشتا مفید است. شستشوی پا با جوشانده بابونه و ناخنک برای سردمزاجان و ماساژ با زعفران و سرکه برای گرم مزاجان مؤثر است. حجامت روی کبد و کف پا (هفته ای ۱ بار) حرارت را دفع می کند. خیساندن پا در آب سرد با نمک (۱۰ دقیقه شب ها) و ماساژ با روغن نعناع نیز کمک کننده است.

درمان صافی کف پا

صافی کف پا در ۲۰-۳۰ درصد افراد دیده می شود و اغلب بدون علامت است، اما می تواند درد پاشنه ایجاد کند. ژنتیک، ضعف عضلات و اضافه وزن از عوامل آن هستند. استفاده از کفی طبی برای حمایت قوس پا اولین درمان است و در کودکان تا ۸ سالگی در ۹۰ درصد موارد خودبه خود بهبود می یابد.

تمریناتی مانند جمع کردن حوله با انگشتان (۱۰ بار روزانه)، ایستادن روی پنجه (۲۰ ثانیه، ۵ ست) و راه رفتن روی لبه پله عضلات را تقویت می کند. فیزیوتراپی با ماساژ و تقویت عضله تیبیال خلفی، کاهش وزن و کفش مناسب توصیه می شود. جراحی در موارد شدید (اصلاح تاندون) نادر است.

درمان درد پاشنه پا از دیدگاه دکتر حسن خیراندیش

دکتر حسن خیراندیش درد پاشنه را به سردی، رطوبت (بلغم) یا انسداد عروقی نسبت می دهد. غذاهای سرد، کم تحرکی و ضعف کلیه از عوامل اصلی هستند.

درمان با روش خیراندیش: مصرف غذاهای گرم مانند سوپ جو با دارچین و عسل با زنجبیل توصیه می شود و باید از سردی ها پرهیز کرد. ماساژ ساق و پاشنه با روغن بادام تلخ هر شب مؤثر است. جوشانده عناب و سنجد برای تقویت توصیه می شود. حجامت و بادکش پشت زانو و پاشنه (۲ بار در ماه) و ماساژ با بطری یخ زده (۱۰ دقیقه) کمک کننده است. کمپرس سرکه سیب و عسل روی پاشنه (۱۵ دقیقه، ۳ بار روزانه) و حمام گرم با نمک نیز در ۱-۲ ماه درد را کاهش می دهد.

پیشگیری از درد کف و پاشنه پا

انتخاب کفش با قوس حمایتی، کنترل وزن (BMI زیر ۲۵)، ورزش های منظم مانند شنا یا یوگا برای تقویت پا، اجتناب از سطوح سخت و فعالیت های ناگهانی توصیه می شود. در طب سنتی، رژیم گرم و خشک و حجامت فصلی برای پیشگیری مؤثر است.

نتیجه نهایی

درد کف و پاشنه پا معمولاً با درمان های ساده قابل کنترل است، اما تشخیص زودهنگام اهمیت دارد. در پزشکی مدرن، فاشییت پلانتار شایع ترین علت است و با استراحت و فیزیوتراپی بهبود می یابد. در طب سنتی، تعادل مزاج با روش های تبریزیان و خیراندیش نقش کلیدی دارد. برای دقت کامل، مشورت با متخصص ارتوپد یا طب سنتی ضروری است. در صورت علائم شدید، حتما به متخصص مراجعه کنید. با رعایت نکات پیشگیری، می توانید از عود این مشکل جلوگیری کنید.

گردآوری: بخش سلامت بیتوته