اولین طراح مد ایران چه کسی است؟

مجموعه: اخبار مد و ستاره ها

اولین طراح مد ایران چه کسی است؟

آشنایی با اولین طراح لباس ایرانی و نحوه ورود مد به ایران

همه چیز از روزی آغاز شد که بانوی ارشد فتحعلی شاه تصمیم به برگزاری یک مهمانی گرفت و از «الیزابت مک نیل»، همسر «جان مک نیل»، دعوت کرد در این مراسم شرکت کند. الیزابت، که همسر فرستاده بریتانیا به ایران بود، در سال ۱۸۲۷ به دربار فتحعلی شاه آمده بود تا آغازگر فصل جدیدی در روابط ایران و اروپا باشد.

الیزابت برای این مراسم، لباسی از ساتن سفید با تزئینات توری و ردایی قرمز از ابریشم انتخاب کرد. سادگی و ظرافت این لباس در تضاد کامل با پوشش های پرزرق وبرق و سنگین زنان درباری قرار داشت، اما همین ظاهر ساده توانست توجه بانوی اول دربار ایران را جلب کند و جرقه ای برای تحول در لباس زنان قاجاری شود.

در سال ۱۸۵۰، «لیدی شیل»، همسر سفیر بریتانیا، نیز با «ملک جهان»، مادر ناصرالدین شاه، دیدار کرد. او در یادداشت های خود از حیرت و جذابیت لباس های ساده اروپایی نزد زنان قجری نوشت و تأثیر عمیق این لباس ها بر آنان را توصیف کرد.

لباس های اروپایی در قاجار

به گفته جنیفر اسکارس، کارشناس فرهنگ خاورمیانه، چهارمین شاه قاجار، ناصرالدین شاه، و دخترش نقش مهمی در دگرگونی پوشش زنان درباری داشتند. ناصرالدین شاه بر طراحی و اندازه دامن ها اثر گذاشت و تاج السلطنه در شب نامزدی و مراسم عروسی اش با لباسی از ابریشم صورتی و ساتن سفید و توری شبیه به عروس های اروپایی ظاهر شد.

ارتباط مستقیم با مد اروپایی از اوایل قرن نوزدهم و با تلاش شاهان قاجار برای توسعه روابط دیپلماتیک آغاز شد. در دوره های پیش از قاجار، آگاهی زنان ایرانی از مد اروپایی محدود بود و تنها تصاویری از لباس های اروپایی به ایران وارد می شد. این تصاویر الهام بخش هنرمندان ایرانی بودند که آن ها را در نقاشی ها و طراحی های خود بازآفرینی می کردند.

این تحولات نشان دهنده آغاز مسیری است که به تدریج پوشش و مد زنان ایرانی را تحت تأثیر فرهنگ اروپایی قرار داد و الگویی جدید را در جامعه ایران شکل داد.

زینت جهانشاه، اولین طراح مد ایران

طراحی مد و فشن در ایران چگونه شروع شد؟

سفر ایرانیان، به ویژه درباریان و دانشجویان، به خارج از کشور در دوره قاجار، زمینه ساز ورود مد و فشن به ایران شد. نقطه آغازین این تحول به جایی برمی گردد که همسر فتحعلی شاه، از الیزابت مک نیل، همسر نماینده بریتانیا، برای شرکت در یکی از مهمانی های خود دعوت کرد.

الیزابت در این مراسم لباسی ساده اما بسیار شیک و چشم گیر پوشیده بود: پیراهنی سفید از جنس ساتن با چین های توری و شنلی قرمز ابریشمی. این سبک ساده و زیبا در تضاد کامل با لباس های پرزرق وبرق درباریان ایرانی بود، اما همان سادگی باعث جلب توجه همسر فتحعلی شاه شد و نقطه شروعی برای ورود مد به ایران گردید. به تدریج، علاوه بر درباریان، مردم عادی نیز به تقلید از سبک لباس ها و آرایش های اروپایی روی آوردند. در ادامه این روند، ناصرالدین شاه نیز که علاقه زیادی به مد داشت، پوشیدن لباس های اروپایی را تشویق می کرد.

تاج السلطنه، دختر تحصیل کرده و آزادی خواه ناصرالدین شاه، نقش مهمی در گسترش مد در ایران داشت و حتی می توان او را نخستین طراح لباس های ایرانی-اروپایی دانست.

تاریخچه مد در ایران، اما، ریشه هایی بسیار کهن تر دارد. در دوران زرتشتیان، مردم با استفاده از ابزارهای ابتدایی ریسندگی، لباس هایی از پشم حیوانات تهیه می کردند. نخستین ابزارهای ریسندگی در غاری در بهشهر کشف شده که قدمتی حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد دارد. همچنین، لباس های یافت شده در تابوت های باستانی کردستان و آثار به جای مانده در شوش و تپه سیلک نشان دهنده تاریخی عمیق در صنعت پوشاک ایران است.

در ایران باستان، مد بیشتر در لباس های زنان نمود داشت و در لباس مردان کمتر نشانه های مدگرایی دیده می شد.

اولین طراح لباس ایرانی

زینت جهانشاه: پیشگام مد مدرن در ایران

زینت جهانشاه، دختر یکی از سرهنگ های وزارت جنگ، در آموزشگاه بین المللی آلمان تحصیل کرد و پس از ازدواج، در سوئیس هنر خیاطی و برش روی مانکن را فرا گرفت. سپس در پاریس، تحت تعلیم پیر بالمن، از طراحان برجسته آن دوران، مهارت هایی در خیاطی مدرن و بوتیک داری آموخت.

زینت در سال ۱۳۲۱ به ایران بازگشت و خیاط خانه ای در خیابان امیریه تهران افتتاح کرد که با استقبال زنان روبه رو شد. او در مدت کوتاهی توانست ده ها دست لباس زنانه در سبک های صبح، عصر و شب طراحی و تولید کند. لباس های او تلفیقی از مد غربی و نگاه شخصی خودش بود. پارچه های مخمل و لمه، آستین های آزاد، یقه های بسته و کت ودامن هایی مطابق با فرهنگ ایرانی از ویژگی های طرح های او بود.

با وجود مشکلاتی مثل نبود آرایشگاه های تخصصی برای مانکن ها و چالش های نمایش، زینت جهانشاه توانست جادوی مد خود را به زنان ایرانی معرفی کند. او در دهه های بعدی، با الهام از لباس های سنتی ایرانی، مانتوهایی با آستین های گشاد طراحی کرد که با استقبال زیادی روبه رو شد.

زینت جهانشاه تا سال ۱۳۷۴ به فعالیت خود ادامه داد و راهی را آغاز کرد که بعدها توسط فرزندش و دیگران ادامه یافت. او را می توان بنیان گذار مد مدرن در ایران دانست.

اولین طراح لباس جهان

اولین طراح مد ایرانی-اروپایی

ورود مد اروپایی به ایران به اواخر دوران قاجار بازمی گردد. در دوره سلطنت ناصرالدین شاه، با تأثیر دخترش تاج السلطنه که فردی تحصیل کرده و حامی آزادی زنان بود، این تغییرات تسهیل شد. تاج السلطنه، که می توان او را اولین طراح مد ایرانی-اروپایی دانست، در خاطراتش از لباس هایی یاد می کند که از سبک و رنگ های روشن اروپایی الهام گرفته بودند. او در حدود سال ۱۹۰۰ با لباسی اروپایی از جنس پارچه تنگ و گیسوان آزاد، مدل نقاشی شد.

لباس زنان درباری ترکیبی از نیم تنه های تنگ با آستین های بلند و شلوارهایی زنگوله شکل بود که تا زانو می رسیدند و از پارچه های زربفت و مخمل دوخته می شدند. شالی نیز صورت را می پوشاند و زیر چانه گره می خورد. این پوشش ها با جواهرات متعدد تزئین می شدند.

از اواسط قرن نوزدهم، تغییرات تدریجی در لباس های سنتی آغاز شد؛ شلوارها کوتاه تر و دامن ها متنوع تر شدند. در اواخر قرن نوزدهم، جامه های اروپایی به تدریج وارد سبک پوشش زنان دربار شدند و شامل کت های دکمه دار با یقه های V شکل، لباس های بلند با کمر تنگ و دامن های ضخیم بودند. شنل ها و ردای طرح اروپایی نیز جایگزین چادر در لباس بیرون شدند.

علاقه ناصرالدین شاه به مد

ناصرالدین شاه علاقه زیادی به لباس های اروپایی داشت و دخترش را تشویق می کرد تا لباس های روشن، به ویژه صورتی و سفید، بپوشد. در مراسم نامزدی و عروسی، تاج السلطنه لباس هایی از ابریشم صورتی با ساتن سفید و تور عروسی به سبک اروپایی به تن داشت. او در سال ۱۹۰۰ از پذیرش کامل لباس های اروپایی حمایت کرد. همچنین، عکس هایی از زنان درباری در لباس هایی با یقه های باز به سبک فرانسوی دهه ۱۸۷۰ موجود است.

تغییرات مد و پیشگامان آن در دربار قاجار

ملک جهان، مادر ناصرالدین شاه، به پوشیدن لباس های سنتی با زیباترین پارچه های مخمل و ابریشم مشهور بود. اما تاج السلطنه، دختر ناصرالدین شاه، از لباس های مد روز اروپایی استقبال کرد و آن ها را به عنوان نماد آزادی زنان ایرانی برگزید. این تغییرات با واکنش های متفاوتی روبه رو شد و به ویژه به دیدگاه شوهران زنان نسبت به آموزش و آداب اروپایی وابسته بود.

اولین طراح لباس

آرایش و زیبایی در دوران قاجار

آرایش زنان درباری با مواد طبیعی انجام می شد. صورت با پودری سفید پوشیده می شد و گونه ها و لب ها با پودر قرمز رنگ آمیزی می شدند. چشمان با سرمه یا کحل تیره می شد و ابرو ها به شکل حلال ماه برداشته می شد و با ضخامت زیاد به رنگ نیلی جدا از هم یا بهم پیوسته به شکل منحنی ادامه می یافت. خال زیبای سیاهی در کنج لب گذاشته می شد. همچنین طرح ریز برگ و گل میان ابرو ها، روی چانه یا گردن نقاشی یا خال کوبی می شد.

حنای سرخ برای رنگ کردن ناخن ها و کف دست و پا کاربرد داشت. همچنین لوسیون هایی از خیار و هلو برای مراقبت از پوست استفاده می شد. آرایش مو بسیار زمان بر و هنری خانگی بود؛ موی بلند بافته و با روبان و جواهر تزئین می شد.

مدرنیزه شدن آرایش و آرایشگاه ها

با شروع قرن بیستم، استفاده از لوازم آرایش اروپایی به تدریج جایگزین مواد سنتی شد. تاج السلطنه پیشگام این تغییر بود و از آرایش غلیظ پرهیز می کرد. مدل های موی جدید اروپایی در دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ محبوب شدند و سالن های آرایش حرفه ای در تهران و دیگر شهرها افتتاح شدند تا نیازهای مشتریان را برآورده کنند.

اولین طراح لباس جهان کیست؟

اولین طراح لباس جهان به صورت رسمی چارلز فردریک ورث (Charles Frederick Worth) است که در قرن 19 میلادی در فرانسه فعالیت می کرد. او به عنوان پدر مد مدرن شناخته می شود.

اولین بنیانگذار مد در دنیا کیست؟

بسیاری از مورخان حوزه مد، چارلز فردریک ورث (Charles Frederick Worth)، طراح انگلیسی که در قرن نوزدهم فعالیت می کرد، را به عنوان اولین بنیان گذار مد مدرن در جهان می شناسند. او در سال ۱۸۵۸ خانه مد خود را در پاریس افتتاح کرد و انقلابی در صنعت مد ایجاد کرد.

ورث اولین کسی بود که طراحی مد را از حالت ناشناخته و صرفاً کاربردی خارج کرد و آن را به یک هنر و حرفه معتبر تبدیل نمود. او به جای اینکه صرفاً سفارش های مشتریان را اجرا کند، مجموعه هایی طراحی می کرد و آن ها را با استفاده از مدل های زنده به نمایش می گذاشت. این رویکرد، ایده طراحی فصلی مد و نمایش مد (Fashion Show) را به وجود آورد که امروزه نیز رواج دارد.

وی همچنین اولین طراح مد بود که برچسب یا برند خود را بر روی لباس هایش قرار داد و به نوعی مفهوم برندینگ را در مد معرفی کرد. به همین دلیل، چارلز فردریک ورث اغلب به عنوان "پدر مد مدرن" شناخته می شود.

گردآوری: بخش مد بیتوته