نامه به مامور جمع‏آوري ماليات اخلاق اجتماعي کارگزاران اقتصادي

به مامور جمع‏آوري ماليات (آن را براي کسي مي‏نوشت که بر گرفتن زکاتش مي‏گماشت. در اينجا جمله‏هايي را مي‏آوريم تا بدانند او ستودن حق را بر پا داشت و در کارهاي خرد و بزرگ، باريک و سترگ، نشانه‏هاي عدالت را براي مردمان به جاي گذاشت.) برو با ترس از خدا، که يگانه است و بي‏همتا، مسلماني را مترسان! و اگر او را خوش نيايد، بر سر وي مران! و بيش از حق خدا از مال او مستان! چون به قبيله رسي، بر سر آب آنان فرود آي و به خانه‏هاشان در مياي! پس آهسته و آرام سوي ايشان رو تا به ميان آنان رسي و سلامشان کن و در درود گفتن کوتاهي مکن! سپس بگو: بندگان خدا، مرا ولي خدا و خليفه او سوي شما فرستاد تا حقي را که خدا در مالهاتان نهاد از شما بگيرم، آيا خدا را در مالهاي شما حقي است تا آن را ادا سازيد و به ولي او بپردازيد؟ اگر کسي گفت: نه! متعرض او مشو، و اگر کسي گفت: آري! با او برو، بي آنکه او را بترساني يا بيمش دهي، يا بر او سخت گيري يا کار را بر او سخت گرداني! آنچه از زر يا سيم به تو دهد، بگير، و اگر او را گاو و گوسفند و شترهاست، بي رخصت او ميان آن در مشو که بيشتر آن رمه، او راست، و چون به رمه رسيدي چونان کسي به ميانشان مرو که بر رمه چيرگي دارد يا خواهد که آنها را بيازارد، و چارپايان را از جاي مگريزان و مترسان، و با خداوند آن در گرفتن حق خدا بد رفتاري مکن! پس مال را دو بخش کن و خداوند مال را مخير گردان و هر بخش را برگزيد، بپذير و بر او خرده مگير. پس، مانده را دو بخش کن و او را مخير گردان و هر بخش را که برداشت متعرض او مشو. پس پيوسته چنين کن تا آنچه از مال او باقي مي‏آيد، حق خدا را ادا کردن شايد. پس حق خدا را از او بگير- و اگر گمان زياد کند- و خواهد آنچه را قسمت شده به هم زند، بپذير. سپس هر دو بخش را به هم بياميز و همچون بار نخست قسمت کن نيز، تا حق خدا را از مال او بستاني، و آنچه کلانسال است يا پير و فرسوده، يا شکسته‏پا و پشت و يا بيماري‏اش ناتوان نموده و يا عيبي در او بوده، مگير! و چون مال مسلمانان را با کسي روانه مي‏داري، بدان بسپار که به دينداري او اطمينان داري تا به ولي مسلمانان رساند و او ميان آنان بخش گرداند، و بر آن مگمار جز خيرخواهي مهربان، و درستکاري نگاهبان که نه بر آنان درشتي کند و نه زيانشان رساند، و نه مانده‏شان سازد و نه خسته‏شان گرداند. پس آنچه فراهم گشته شتابان نزد ما روانه‏دار تا چنانکه خدا فرموده بخش گردانيم- و به مستحقانش برسانيم-. پس اگر امين تو آن را گيرد و رساندنش را تعهد کند، بدو سفارش کن که ميان ماده‏شتر و بچه شيرخوارش جدايي نيفکند، و ماده را چندان ندوشاند که شيرش اندک ماند و بچه‏اش را زيان رساند، و در سوار شدن به خستگي‏اش نيندازد، و ميان آن و ديگر اشتران عدالت را برقرار سازد، و بايد شتر خسته را آسوده گرداند و آن را که کمتر آسيب ديده، يا از رفتن ناتوان گرديده، آرام راند. و چون بر آبگيرها گذرد به آبشان درآرد و راهشان را از زمينهاي گياهناک به جاده‏ها نگرداند، و در ساعتهايي آنها را آسوده گذارد، و به هنگام خوردن آب و چريدن گياه مهلتشان دهد تا به اذن خدا فربه و تناور، نه خسته و نه از بيماري لاغر، نزد ما رسند و به دستور کتاب خدا و سنت پيامبر او (ص) آن را پخش کنيم، که اين کار پاداش تو را بسيار گرداند و به رستگاري‏ات نزديکتر رساند، ان شاءالله.

( وَ مِنْ وَصِيَّةٍ لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ ) کانَ يَکْتُبُها لِمَنْ يَسْتَعْمِلُهُ عَلَى الصَّدَقاتِ قالَ السَّيد الشَريف: وَ إِنَّما ذَکَرْنا هُنا جُمَلًا مِنْها لِيُعْلَمَ بِها أَنَّهُ عَلَيْهِ السَّلامُ کانَ يُقِيمُ عِمادَ الْحَقِّ وَ يَشْرَعُ أَمْثِلَةَ الْعَدْلِ فِى صَغِيرِ الْأُمُورِ وَ کَبِيرِها، وَ دَقِيقِها وَ جَلِيلِها. اِنْطَلِقْ عَلى تَقْوَى اللَّهِ وَحْدَهُ لا شَرِيکَ لَهُ، وَ لا ‏تُرَوِّعَنّ‏ مُسْلِماً، وَ لا ‏تَجْتازَنّ‏ عَلَيْهِ کارِهاً، وَ لا تَأْخُذَنَّ مِنْهُ أَکْثَرَ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِى مالِهِ، فَإِذا قَدِمْتَ عَلَى الْحَىِّ فَانْزِلْ بِمائِهِمْ مِنْ غَيْرِ أَنْ تُخالِطَ أَبْياتَهُمْ، ثُمَّ امْضِ إِلَيْهِمْ بِالسَّکِينَةِ وَ الْوَقارِ حَتّى تَقُومَ بَيْنَهُمْ فَتُسَلِّمَ عَلَيْهِمْ، وَ لا ‏تُخْدِجْ‏ بِالتَّحِيَّةِ لَهُمْ. ثُمَّ تَقُولُ: عِبادَ اللَّهِ، أَرْسَلَنِى إِلَيْکُمْ وَلِىُّ اللَّهِ وَ خَلِيفَتُهُ لِاخُذَ مِنکُمْ حَقَّ اللَّهِ فِى أَمْوالِکُمْ، فَهَلْ لِلَّهِ فِى أَمْوالِکُم مِنْ حَقٍّ فَتُؤَدُّوهُ إِلى وَلِيِّهِ؟ فَإِنْ قالَ قائِلٌ: لا، فَلا تُراجِعْهُ، وَ إِنْ ‏أَنْعَمَ‏ ‏لَکَ‏ مُنْعِمٌ فَانْطَلِقْ مَعَهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ تُخِيفَهُ أَوْ تُوعِدَهُ أَوْ ‏تَعْسِفَهُ‏ أَوْ ‏تُرْهِقَهُ‏، فَخُذْ ما أَعْطاکَ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ. فَإِنْ کانَ لَهُ ماشِيَةٌ أَوْ إِبِلٌ فَلا تَدْخُلْها إِلَّا بِإِذْنِهِ، فَإِنَّ أکْثَرَها لَهُ، فَإِذا أَتَيْتَها فَلا ‏تَدْخُلْ‏ ‏عَلَيْها ‏دُخُولَ‏ ‏مُتَسَلِّطٍ ‏عَلَيْهِ‏، وَ لا عَنِيفٍ بِهِ، وَ لا تُنَفِّرَنَّ بَهِيمَةً وَ لا تُفْزِعَنَّها، وَ لا تَسُوءَنَّ صاحِبَها فِيها، وَ ‏اصْدَعِ‏ ‏الْمالَ‏ صَدْعَيْنِ، ثُمَّ خَيِّرْهُ: فَإِذَا اخْتارَ فَلا تَعَرَّضَنَّ لِمَا اخْتارَهُ، ثُمَّ اصْدَعِ ‏الْباقِىَ‏ صَدْعَيْنِ، ثُمَّ خَيِّرْهُ ‏فَإِذَا ‏اخْتارَ فَلا تَعَرَّضَنَّ لِمَا اخْتارَهُ، فَلا تَزالُ کَذلِکَ حَتّى يَبْقى ما فِيهِ وَ فاءٌ لِحَقِّ اللَّهِ فِى مالِهِ، فَاقْبِضْ حَقَّ اللَّهِ مِنْهُ، فَإِنِ ‏اسْتَقالَکَ‏ فَأَقِلْهُ ‏ثُمّ‏ ‏اخْلِطْهُما ثُمَّ اصْنَعْ مِثْلَ الَّذِى صَنَعْتَ أَوَّلًا حَتّى تَأْخُذَ حَقَّ اللَّهِ فِى مالِهِ. وَ لا تَأْخُذَنَّ ‏عَوْداً وَ لا ‏هَرِمَةً وَ لا مَکْسُورَةً وَ لا ‏مَهْلُوسَةً وَ لا ذاتَ ‏عَوارٍ. وَ لا تَأْمَنَنَّ عَلَيْها إِلّا مَنْ تَثِقُ بِدِينِهِ رافِقاً بِمالِ الْمُسْلِمِينَ حَتّى يُوَصِّلَهُ إِلى وَلِيِّهِمْ فَيَقْسِمَهُ بَيْنَهُمْ، وَ لا تُوَکِّلْ بِها إِلّا ناصِحاً شَفِيقاً وَ أَمِيناً حَفِيظاً، غَيْرَ مُعَنِّفٍ وَ لا ‏مُجْحِفٍ‏ وَ لا ‏مُلْغِبٍ‏ وَ لا مُتْعِبٍ، ثُمَّ ‏احْدُرْ إِلَيْنا مَا اجْتَمَعَ عِنْدَکَ، نُصَيِّرْهُ حَيْثُ أَمَرَ اللَّهُ ‏بِهِ‏ فَإِذا أَخَذَها أَمِينُکَ فَأَوْعِزْ إِلَيْهِ أَنْ لا يَحُولَ بَيْنَ ناقَةٍ وَ بَيْنَ ‏فَصِيلِها، وَ لا ‏يَمْصُرَ ‏لَبَنَها فَيَضُرَّ ذلِکَ بِوَلَدِها، وَ لا يَجْهَدَنَّها رُکُوباً، وَلْيَعْدِلْ بَيْنَ صَواحِباتِها فِى ذلِکَ وَ بَيْنَها، ‏وَلْيُرَفِّهْ‏ ‏عَلَى‏ ‏اللَّاغِبِ‏، ‏وَلْيَسْتَإِنْ‏ ‏بِالنَّقِبِ‏ وَ ‏الظَّالِعِ‏، وَلْيُورِدْها ما تَمُرُّ بِهِ مِنَ ‏الْغُدُرِ، وَ لا يَعْدِلْ بِها عَنْ نَبْتِ الْأَرْضِ إِلى ‏جَوادِّ ‏الطُّرُقِ‏. وَلْيُرَوِّحْها فِى السَّاعاتِ، وَلْيُمْهِلْها عِنْدَ ‏النِّطافِ‏ وَ الْأَعْشابِ حَتّى تَأْتِينا -بِإِذْنِ اللَّهِ- ‏بُدَّناً ‏مُنْقِياتٍ‏، غَيْرَ مُتْعَباتٍ وَ لا ‏مَجْهُوداتٍ‏ لِنَقْسِمَها عَلى کِتابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ، فَإِنَّ ذلِکَ أَعْظَمُ لِأَجْرِکَ، وَ أَقْرَبُ لِرُشْدِکَ، إِنْ شاءَ اللَّهُ.