شکل‌گیری پدیده مادون‌طبقه در ایران/ سقوط ارزش پول ملی، طبقه متوسط را تحقیر و طبقه پایین را له کرد
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : سه شنبه, ۱۹ آبان ۱۴۰۵ ۱۲:۱۸
اقتصاد۲۴نوشت: موج تورمی ماه‌های اخیر به گونه‌ای است که فشار‌های معیشتی دیگر محدود به دهک‌های پایین درآمدی نیست و بخش‌های گسترده‌ای از طبقه متوسط را نیز درگیر کرده است. چنانکه بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه در مهر ماه ۱۴۰۵ به ۸۸.۷ درصد رسیده و تورم سالانه نیز ۷۶.۸ درصد ثبت شده است. هم‌زمان، کاهش ارزش پول ملی، افزایش هزینه‌های زندگی و کوچک‌شدن سفره خانوارها، نگرانی‌ها درباره گسترش فقر و تشدید نابرابری‌های اجتماعی را بیشتر کرده است.
در همین رابطه، حسین راغفر، اقتصاددان، در گفت‌و‌گو با اقتصاد۲۴ از شکل‌گیری پدیده‌ای به نام «مادون‌طبقه»، خروج بخشی از جامعه از چرخه اقتصادی و تهدید‌هایی می‌گوید که ادامه این روند برای انسجام اجتماعی و آینده نسل جوان به دنبال خواهد داشت.
سقوط ارزش پول ملی، تحقیر طبقه متوسط و له شدن طبقه پایین
حسین راغفر در گفت‌و‌گو با اقتصاد۲۴ درباره پیامد‌های کاهش ارزش پول ملی و افزایش تورم در ماه‌های اخیر گفت: مسئله سقوط ارزش پول ملی، به‌ویژه در ماه‌ها و سال‌های اخیر، یک پدیده بی‌سابقه در کشور است و هیچ‌گاه پول ملی تا این حد سقوط نکرده بود.
وی افزود: پیامد‌های این اتفاق بسیار روشن است. سقوط ارزش پول ملی به معنای کاهش ارزش پس‌انداز‌های مردم، کاهش قدرت خرید دستمزدبگیران، هم‌زمان با افزایش شدید تورم است و در پی آن، رکودی که در اقتصاد شکل می‌گیرد، رشد نابرابری‌های شدید اقتصادی و اجتماعی را به دنبال دارد. این روند در واقع تحقیر طبقه متوسط و له شدن طبقه پایین جامعه است.
شکل‌گیری پدیده مادون‌طبقه؛ تهدیدی برای امنیت ملی
این اقتصاددان با اشاره به شکل‌گیری پدیده‌ای جدید در ساختار اجتماعی کشور اظهار کرد: پدیده جدیدی که در ایران در حال رشد است، «پدیده مادون‌طبقه» است، گروهی که به دلیل از دست دادن فرصت‌های شغلی و ناتوانی در بازیابی جایگاه خود، عملاً از چرخه اقتصادی کشور خارج شده‌اند.
وی افزود: این افراد معمولاً دچار بیکاری مزمن هستند و کارتن‌خوابی و آسیب‌های این‌چنینی را تجربه می‌کنند. این وضعیت به نوعی تهدید برای امنیت ملی کشور تبدیل شده است و به همین دلیل، مسئله عدالت یک ضرورت قابل جبران است. این وضعیت، رگه‌های خطرناکی از نارضایتی ساختاری دارد و نیازمند عزم جدی برای ایجاد همبستگی اجتماعی و انسجام اجتماعی است تا بتواند بر مشکلات فائق آید.
این اقتصاددان خاطرنشان کرد: متأسفانه مشکلات بسیار زیادی در حوزه معیشت مردم وجود دارد و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری، به‌ویژه در بخش تولید، تحت تأثیر قرار گرفته است. همه این عوامل می‌توانند شرایط اقتصادی را با آسیب‌های جدی روبه‌رو کنند. امروز یکی از جدی‌ترین تهدید‌هایی که کشور با آن مواجه است، همین مسئله بحران در لایه‌های مختلف جامعه است که مردم را درگیر پدیده هولناک نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی کرده است.
افزایش قیمت مسکن و تهدید هویت ملی نسل جوان
راغفر با اشاره به تأثیر نابرابری‌های اقتصادی بر آینده نسل جوان گفت: پدیده‌ای که به عنوان یک تهدید جدی مطرح است، «تهدید هویت ملی» نسل جوان ماست. جوانان امید خود را به فرصت‌های دسترسی به یک زندگی انسانی از دست داده‌اند.
وی افزود: می‌بینیم که در همین چند ماه اخیر، قیمت مسکن بیش از دو برابر افزایش پیدا کرده است؛ یعنی یک تورم بالای ۱۰۰ درصد در حوزه مسکن را تجربه کرده‌ایم و این مسئله برای جامعه بسیار شکننده است.
راغفر ادامه داد: بسیاری از جوانان دیگر امیدی به داشتن حتی یک مسکن اجاره‌ای ندارند و این به دلیل افزایش بی‌سابقه قیمت مسکن است. پیامد این پدیده، رشد ناامیدی در جامعه است. طبقه جوان ما اصلاً نگاه روشنی به آینده ندارد و این مسئله نابرابری‌ها را به شکل بسیار پیچیده‌ای افزایش داده و به تهدیدی بسیار مهم برای ثبات اجتماعی و سیاسی کشور تبدیل شده است.
راهکار دولت برای مهار نابرابری چیست؟
این اقتصاددان با تأکید بر ضرورت مداخله حاکمیت برای کاهش نابرابری‌ها تصریح کرد: به همین دلیل باید اقدامات واقعاً جدی در مورد مسئله مسکن و کاهش نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی صورت بگیرد. این راهکار‌ها کاملاً در اختیار حاکمیت است، اما نیازمند عزم سیاسی است.
وی ادامه داد: یکی از اقداماتی که کاملاً در اختیار حاکمیت قرار دارد، واگذاری زمین برای ساخت مسکن به جوانان در کشور است و این کاملاً امکان‌پذیر است. این مسئله با اراده دولت امکان‌پذیر است، اما نیازمند آن عزم سیاسی است که باید در کشور به وجود بیاید.
راغفر با اشاره به نقش توزیع ناعادلانه دارایی‌های عمومی در تشدید شکاف طبقاتی گفت: بسیاری از زمینه‌های رشد نابرابری‌ها به دلیل اعطای دارایی‌هایی است که به این معنا اموال عمومی هستند و به جای اینکه به همه مردم تعلق بگیرند، به گروهی از آمران درون ساختار قدرت اختصاص می‌یابند.
وی افزود: عملاً این مسئله سبب شده است که بخش قابل‌توجهی از جامعه از این دارایی‌ها و دسترسی به فرصت‌های زندگی انسانی محروم شوند و از این چرخه خارج شوند. این امر آثار بسیار سوء روانی و هویتی بر بخش‌های مختلف جامعه وارد می‌کند و راهکار‌های آن نیز، همان‌طور که عرض کردم، کاملاً امکان‌پذیر است.
سقوط طبقه متوسط و افزایش مهاجرت؛ سرمایه انسانی در معرض خطر است
این اقتصاددان در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت سرمایه انسانی و آینده طبقه متوسط در شرایط تورمی کشور گفت: طبقه متوسط با شوک‌های ارزی و سرکوب دستمزد‌ها عملاً بسیاری از نقش‌ها و امنیت خود را به‌شدت از دست داده است. بسیاری از آنها به زیر خط فقر سقوط کرده‌اند و مسئله اصلی آنها معیشتشان است.
راغفر ادامه داد: به همین دلیل، برای کمک به جامعه و حل مشکلات اجتماعی، عملاً این افراد از چرخه مشارکت اجتماعی خارج شده‌اند؛ چراکه نگران ساختار اولیه زندگی خودشان هستند.
وی با اشاره به پیامد‌های این وضعیت برای سرمایه انسانی کشور ادامه داد: بخش قابل‌توجهی از این افراد مهاجرت می‌کنند و مهاجرت در این زمینه آسیب بسیار بزرگی برای کشور است. از همین رو، فکر می‌کنم توجه به حضور و تقویت این طبقه در جامعه بسیار حائز اهمیت است. کاهش نابرابری‌ها و افزایش قدرت خرید این طبقه می‌تواند به بازگشت امید به جامعه کمک کند. مسئله طبقه متوسط بسیار مهم است و کاهش نابرابری‌ها در کشور اهمیت بسیار بالایی دارد چراکه این نابرابری‌ها منشأ بسیاری از آسیب‌های روحی و هویتی در جامعه هستند.
