هراس از شیوع طاعون در روسیه؛ مرگ کارمند آزمایشگاه و قرنطینه نزدیک به ۲۰۰ نفر

مجموعه: اخبار پزشکی

تاریخ انتشار : دوشنبه, ۱۳ مهر ۱۴۰۵ ۲۱:۳۰

بر اساس گزارش خبرگزاری دولتی تاس، این حادثه در مؤسسه پژوهشی مبارزه با طاعون در شهر شِلِخوف، در نزدیکی ایرکوتسک رخ داده است. ماجرا پس از مرگ داریا شیپیلووا، کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری آغاز شد. برخی رسانه‌های محلی گزارش دادند که او احتمالا هنگام کار در آزمایشگاه در معرض باکتری عامل طاعون قرار گرفته و سپس به بیماری شدید ریوی مبتلا شده است. 

در پی این اتفاق، نزدیک به ۲۰۰ نفر که با او تماس داشته‌اند تحت مراقبت پزشکی قرار گرفتند و محدودیت‌هایی در بیمارستان شهر شِلِخوف و برخی مراکز دیگر اعمال شد.

با این حال، سازمان نظارت بر سلامت مصرف‌کنندگان روسیه، روس‌پاتربنادزور (Rospotrebnadzor)، اعلام کرده بررسی‌های تکمیلی هیچ میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای این زن را در نمونه‌های او پیدا نکرده و تشخیص رسمی، «ذات‌الریه با علت نامشخص» است. این نهاد همچنین گفته وضعیت اپیدمیولوژیک ایرکوتسک و شِلِخوف «باثبات» است.

در روسیه دقیقا چه اتفاقی افتاد؟

داریا شیپیلووا در مؤسسه ضدطاعون سیبری و خاور دور در ایرکوتسک فعالیت می‌کرد؛ مرکزی تخصصی که با عوامل بیماری‌زای خطرناک و کنترل بیماری‌های عفونی سروکار دارد.

بر اساس گزارش رسانه‌های مستقل روسی، یکی از روایت‌های اولیه این بود که شیپیلووا در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ هنگام کار با مواد زیستی، لوله‌ای حاوی باکتری Yersinia pestis، عامل طاعون، را شکسته است. دو روز بعد حال او رو به وخامت گذاشت و در نهایت پس از ابتلا به بیماری شدید تنفسی در بیمارستان بستری شد. او در ۲ اکتبر، برابر با ۱۰ مهر ۱۴۰۵، جان باخت.

برخی رسانه‌ها و منابع محلی مرگ پژوهشگر را به طاعون ریوی نسبت داده‌اند ا این حال مقامات بهداشتی این موضوع را تایید نکرده‌اند. روس‌پاتربنادزور گفته بررسی ایمنی زیستی در مؤسسه نشان نداده که حادثه‌ای هنگام کار با میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا رخ داده باشد.

ابهام زمانی بیشتر شد که الکسی تسیدنوف، رئیس جمهوری بوریاتیا در همسایگی ایرکوتسک، ابتدا در پیامی از زنی که «بر اثر طاعون» جان باخته بود سخن گفت، اما بعد متن را تغییر داد و نوشت زنی که «احتمالاً بر اثر طاعون» فوت کرده است. همچنین مقام‌های شهر بایکالسک مدتی از مردم خواستند به شِلِخوف سفر نکنند، اما این پیام بعداً حذف شد.

پس از مرگ این پژوهشگر، افرادی که با او در تماس بودند شناسایی شدند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، تعداد افراد تحت مراقبت به ۱۹۷ نفر رسید.

روس‌پاتربنادزور گفته در افراد تحت نظر نشانه‌ای از بیماری مشاهده نشده است. با این حال، محدودیت‌های قرنطینه‌ای در بیمارستان شِلِخوف ادامه یافته و مقام‌های بهداشتی مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه را اجرا کرده‌اند.

گزارش‌هایی نیز درباره اعمال محدودیت در چند بیمارستان ایرکوتسک منتشر شد؛ هرچند درباره تعداد دقیق مراکز و ماهیت این محدودیت‌ها روایت‌های متفاوتی وجود دارد. کارخانه آلومینیوم ایرکوتسک در شِلِخوف نیز به‌عنوان اقدام احتیاطی استفاده از ماسک را برای کارکنان الزامی کرد.

طاعون چیست و چه انواعی دارد؟

طاعون یک بیماری عفونی جدی است که عامل آن باکتری یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) است. این باکتری به‌طور طبیعی در برخی جمعیت‌های جوندگان کوچک و کک‌های آن‌ها زندگی می‌کند.

به گفته سازمان جهانی بهداشت، انسان معمولاً از سه مسیر به طاعون مبتلا می‌شود: گزش کک آلوده، تماس مستقیم و بدون محافظت با بافت یا مایعات بدن حیوان یا انسان آلوده و استنشاق ذرات تنفسی فرد مبتلا به طاعون ریوی.

طاعون با توجه به اینکه باکتری کدام قسمت بدن را درگیر می‌کند، به چند شکل اصلی تقسیم می‌شود.

طاعون خیارکی شایع‌ترین شکل بیماری است. فرد معمولاً پس از گزش کک آلوده به تب، لرز، ضعف و تورم بسیار دردناک غدد لنفاوی مبتلا می‌شود. این غدد متورم «بوبو» نام دارند. دوره نهفتگی آن به‌طور معمول حدود دو تا هشت روز است.

طاعون عفونتی خون زمانی رخ می‌دهد که باکتری وارد جریان خون شود. تب، ضعف شدید، درد شکمی، شوک و خونریزی در پوست یا اندام‌های داخلی از علائم آن هستند. در موارد شدید ممکن است بافت انگشتان دست و پا یا بینی سیاه شود و از بین برود.

طاعون ریوی خطرناک‌ترین شکل بیماری است و ریه‌ها را درگیر می‌کند. تب، ضعف، درد قفسه سینه، تنگی نفس و سرفه که ممکن است با خلط خونی همراه باشد، از علائم آن است.

طاعون ریوی تنها شکل معمول طاعون است که می‌تواند از انسان به انسان و از طریق ذرات تنفسی منتقل شود. دوره نهفتگی پس از استنشاق عامل بیماری ممکن است بسیار کوتاه و حتی حدود یک روز باشد.

همین موضوع دلیل اصلی نگرانی درباره حادثه ایرکوتسک است؛ زیرا گزارش‌های اولیه از احتمال طاعون ریوی سخن می‌گفتند.

آیا طاعون مثل کرونا به‌راحتی منتقل می‌شود؟

طاعون و کووید-۱۹ از نظر نحوه انتشار تفاوت‌های مهمی دارند.

بیشتر موارد طاعون به‌طور مستقیم از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شوند. انتقال انسانی عمدتاً به طاعون ریوی محدود است و به‌طور معمول نیازمند تماس نزدیک با فرد بیمار و استنشاق ذرات تنفسی عفونی است.

به همین دلیل، شناسایی سریع بیمار، جداسازی او، مراقبت از تماس‌های نزدیک و آغاز درمان می‌تواند زنجیره انتقال را متوقف کند.

آیا طاعون هنوز کشنده است؟

طاعون می‌تواند بیماری بسیار خطرناکی باشد؛ اما برخلاف قرون وسطی، امروزه قابل درمان است.

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان عفونت ناشی از Yersinia pestis مؤثرند و تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند جان بیمار را نجات دهد.

بدون درمان، طاعون ریوی و سپتی‌سمیک (عفونتی خون) می‌توانند بسیار سریع پیشرفت کنند و مرگبار باشند. CDC نیز تأکید می‌کند که درمان باید بدون تأخیر آغاز شود.

طاعون از کجا آمده است؟

تاریخ طاعون بسیار قدیمی‌تر از «مرگ سیاه» قرون وسطی است. پژوهش‌های ژنتیکی روی بقایای انسان‌های باستان نشان داده‌اند که باکتری Yersinia pestis هزاران سال است که انسان را آلوده می‌کند.

مطالعات ژنومی نشان می‌دهند این باکتری احتمالاُ حدود پنج تا شش هزار سال قبل از جد خود، Yersinia pseudotuberculosis، جدا شده و به‌تدریج توانایی انتقال مؤثر از طریق کک را به دست آورده است.

پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ در Nature Communications منتشر شد نیز شواهدی از گسترش طاعون در اوراسیا در حدود ۵۳۰۰ سال پیش ارائه کرد. نمونه‌های باستانی حاوی DNA باکتری در مناطقی از روسیه و شرق آسیا یافت شده‌اند.

سه همه‌گیری بزرگ طاعون در تاریخ

تاریخ مکتوب به‌طور معمول از سه همه‌گیری بزرگ طاعون یاد می‌کند.

طاعون ژوستینین؛ نخستین همه‌گیری بزرگ

نخستین همه‌گیری تاریخی شناخته‌شده از حدود سال ۵۴۱ میلادی و در دوران امپراتور ژوستینین آغاز شد و طی چندین موج تا قرن هشتم ادامه یافت.

بررسی DNA بقایای قربانیان نشان داده است که عامل این همه‌گیری نیز Yersinia pestis بوده است.

مرگ سیاه؛ فاجعه‌ای که اروپا را تغییر داد

دومین همه‌گیری بزرگ از میانه قرن چهاردهم آغاز شد و نخستین موج آن با نام مرگ سیاه شناخته می‌شود.

این همه‌گیری از حدود سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۳ بخش بزرگی از اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا را درگیر کرد. پژوهش‌ها تخمین می‌زنند که تنها در اروپا بخش بسیار بزرگی از جمعیت در چند سال از بین رفت.

پژوهش ژنتیکی مهمی که در سال ۲۰۲۲ در Nature منتشر شد، منشأ سویه‌ای را که در آغاز «مرگ سیاه» نقش داشت به منطقه‌ای در اطراف رشته‌کوه تیان‌شان، در محدوده قرقیزستان امروزی، مرتبط کرد. پژوهشگران DNA Yersinia pestis را در بقایای افرادی یافتند که در سال‌های ۱۳۳۸ و ۱۳۳۹ در منطقه‌ای نزدیک دریاچه ایسیک‌کول جان باخته بودند.

سومین همه‌گیری طاعون

سومین همه‌گیری در نیمه دوم قرن نوزدهم آغاز شد و از آسیا به مناطق مختلف جهان گسترش یافت. بقایای این چرخه جهانی همچنان در مخازن حیوانی در بخش‌هایی از جهان وجود دارد.

آیا طاعون امروز هم در جهان وجود دارد؟

طاعون برخلاف آبله ریشه‌کن نشده و باکتری آن همچنان در طبیعت و میان برخی جوندگان و کک‌ها گردش می‌کند.

سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵، ده کشور موارد مشکوک انسانی طاعون را گزارش کرده‌اند و شش کشور موارد تأییدشده داشته‌اند. در این دوره ۳۸۴۷ مورد مشکوک و ۴۲۳ مرگ گزارش شد. بیشتر موارد مربوط به جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار بوده‌اند.

طاعون در روسیه سابقه دارد؟

بخش‌هایی از روسیه و آسیای مرکزی دارای کانون‌های طبیعی Yersinia pestis در جمعیت‌های جانوری هستند. به همین دلیل روسیه از دوره اتحاد جماهیر شوروی شبکه‌ای گسترده از مراکز موسوم به «مؤسسات ضدطاعون» برای پایش این بیماری و سایر عفونت‌های خطرناک ایجاد کرده است.

با این حال، موارد انسانی در روسیه بسیار نادر بوده‌اند. طبق گزارش گاردین، آخرین مورد شناخته‌شده انسانی طاعون در روسیه پیش از حادثه فعلی در سال ۲۰۱۶ ثبت شده بود.

 منبع:روزباتو