مورد عجیب بابک زنجانی/ از محکومیت به اعدام به اتهام فساد مالی تا مدعی نجات اقتصاد ایران
- مجموعه: اخبار سیاسی و اجتماعی
- تاریخ انتشار : دوشنبه, ۲۵ آبان ۱۴۰۵ ۱۱:۱۴

به گزارش خبرآنلاین، زنجانی نهم دی ۱۳۹۲ بازداشت شد و در اسفند ۱۳۹۴ حکم اعدام گرفت. گزارش مدت حضور او در زندان را یازده سال و چهار ماه عنوان کرده و خروج او در اردیبهشت ۱۴۰۴ را با تعبیر مرخصی هم توصیف کرده است. خبرهای مربوط به مرخصی او در سال ۱۴۰۳ تکذیب شده بود. قوه قضائیه در سال ۱۴۰۳ از تبدیل حکم اعدام به ۲۰ سال حبس خبر داده بود. در گزارشهای بعدی، بحث بر سر میزان بدهی پس از بازگرداندن داراییها و نحوه محاسبه ارزش آنها ادامه یافت.
حسامالدین آشنا در واکنش به بازگشت زنجانی به عرصه عمومی، درباره منشأ درآمدهای او، مبنای تغییر حکم، ادعای مصادره اموال، دامنه مجوزها و نحوه نظارت بر فعالیتهایش پرسشهایی مطرح کرد. این پرسشها به فاصله میان سوابق پرونده نفتی و حجم برنامههایی مربوط است که اکنون از سوی زنجانی و شرکتهای منتسب به او اعلام میشود.
آشنا پرسشهایش را خطاب به نهادهایی مطرح کرده که در پرونده قضایی، پیگیری داراییها، صدور مجوزها یا نظارت بر فعالیت مالی نقش داشتهاند. در گزارش، او مشخصاً به سکوت دستگاه قضایی، ضابط، دو وزارتخانه و بانک مرکزی اشاره کرده است. موضوعهایی که برشمرد از یک جنس نیستند. تغییر حکم به روند قضایی مربوط است، منشأ دارایی و ادعای مصادره نیازمند بررسی اسناد مالی و پروندههای مربوط است و مجوز فعالیت شرکتها به اطلاعات نهادهای صادرکننده بستگی دارد.
پیشنهاد مدیریت بازار ارز و ادعای عرضه تتر
زنجانی شهریور ۱۴۰۵ گفت اگر بازار دلار به او واگذار شود، میتواند قیمت ارز را به مدت یک سال در همان سطح نگه دارد. او همچنین گفت اگر مدیریت بانک مرکزی را به دست بگیرد، ظرف دو ماه بازار ارز و طلا را سامان میدهد. این گفتهها وعدههای خود اوست و گزارش شواهد مستقلی از امکان اجرای آنها ارائه نمیکند.
در آبان، پیامهایی از حساب منتسب به او منتشر شد که از تزریق روزانه میلیونها دلار تتر، فروش گسترده تتر و شمش طلا در پلتفرم اختصاصی، مقابله با نرخگذاری غیرواقعی تتر در صرافیها و عرضه مرحله دوم ارز در محدوده ۲۴۰ تا ۲۵۰ هزار تومان سخن میگفت. در همین پیامها استفاده از بلاکچین و ابزارهای دیجیتال برای مدیریت بازار پیشنهاد شد. حساب منتسب به او افت نرخ دلار از حدود ۲۷۲ هزار تومان به ۲۵۲ هزار تومان را به برنامهریزی و عرضه ارز از سوی او نسبت داده بود. این نسبت دادن در پیامهای همان حساب آمده است.
بازارهای هرات، سلیمانیه و دبی نیز در نوشتههای منتسب به زنجانی برجسته شدهاند. یکی از پیشنهادهای مطرحشده این است که بانک مرکزی ایران بتواند بر قدرت اثرگذاری این بازارها مدیریت بیشتری داشته باشد. در کنار این ادعاها، موضع رسمی بانک مرکزی درباره داراییهای معرفیشده از سوی زنجانی همچنان بخش مهمی از اختلاف بر سر بازپرداخت پرونده نفتی است.
پیشنهاد خرید سایپا و برنامههای ریلی و هوایی
روزنامه اطلاعات ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ از پیشنهاد دو میلیارد دلاری زنجانی برای خرید سایپا خبر داده بود. او یازدهم شهریور ۱۴۰۵ در نشست خبری نمایشگاه الکامپ رقم را تکرار کرد و گفت وقوع جنگ مانع ادامه برنامه شد. در مهر، محمد اتابک، وزیر صمت، از شروط تعیینشده برای خریدار سایپا سخن گفت و زنجانی در شبکه ایکس به ساختار خودروساز انتقاد کرد. فارس در گزارش خود از این رویارویی، از انصراف او از خرید سایپا خبر داد.
خبر اولیه درباره طرح خرید چند هفته قبل از جنگ دوازدهروزه منتشر شد. در روایت بعدی زنجانی، همان پیشنهاد مالی در الکامپ تکرار شد، اما بحث مهرماه بر شرایطی متمرکز بود که وزارت صمت برای خریدار تعیین کرده بود. انتقادی که از حساب زنجانی درباره ساختار و نحوه اداره سایپا منتشر شد، در گزارش فارس در کنار همین شروط قرار گرفت. اظهارات او در نمایشگاه و خبر انصراف در گزارش فارس به دو مقطع متفاوت این ماجرا مربوطاند.
برنامه حملونقل به خرید خودروساز محدود نبود. در فروردین ۱۴۰۴، شرکتی منتسب به زنجانی طی مراسمی با حضور مدیران دولتی و خصوصی تفاهمنامههایی در حوزه حملونقل ریلی امضا کرد. گزارش از رقم کلی ۶۴ هزار میلیارد تومان نام برده و در شرح جداگانه از تفاهمنامه سه هزار میلیارد تومانی برای ساخت ۶۵۰ واگن حمل غلات و تفاهمنامه ۶۳ هزار میلیارد تومانی برای ۳۰۰ واگن خودکششی مسافری، ۵۰ لکوموتیو باری و ۶۰۰ واگن مخزندار نوشته است. رقم کلی و مجموع ارقام اعلامشده برای دو تفاهمنامه یکسان نیست. ساخت داخلی و انتقال فناوری در شرح برنامه ساخت واگنهای حمل غلات مطرح شد.
زنجانی در مقطعی از خرید ۲۸ فروند هواپیما سخن گفته بود. یکی از مدیران داتوان نیز در فروردین اعلام کرد این مجموعه قصد دارد ۳۲ فروند هواپیما به ناوگان بیفزاید و فعالیت در آسمان ایران را بخشی از برنامه توسعه حملونقل خود میداند. زنجانی از برنامه ورود ۵۰ هزار تاکسی برقی به شهرهای ایران هم خبر داد و نوسازی ناوگان، کاهش آلودگی، حملونقل هوشمند و ایجاد اشتغال را در شمار اهداف آن قرار داد.
در زمان امضای تفاهمنامههای ریلی، شماری از ناظران شرکت طرف برنامه را تازهتأسیس توصیف میکردند. حضور وزیر راه و شهرسازی، مدیرعامل راهآهن و مدیران شرکتهای خصوصی در مراسم به مرحله امضای تفاهمنامه مربوط بود. برنامه واگنهای حمل غلات بر ساخت داخلی تمرکز داشت و برنامه دوم چند نوع وسیله ریلی، از واگن مسافری تا تجهیزات باری، را در بر میگرفت. در بخش هوایی نیز اعلام مدیر داتوان درباره توسعه ناوگان با ادعای زنجانی درباره خرید تعداد دیگری از هواپیماها تفاوت داشت.
از ادعای جذب یک میلیارد دلار تا سفر سرمایهگذاری به گلستان
در برنامههای معرفیشده برای داتوان از خدمات بانکی و مالی، صرافی، لیزینگ، تهاتر، سرمایهگذاری و ابزارهای انتقال پول در شرایط تحریم نام برده شده است. زنجانی مدعی شده با چند تماس میتواند حدود یک میلیارد دلار سرمایه جذب کند. پیام منتسب به او در ۲۲ آبان از فروش ۱۲ هزار بیتکوین در بازه ۷۹٬۴۰۰ تا ۸۳٬۸۰۰ دلار با میانگین حدود ۸۱٬۶۰۰ دلار خبر داد. ارزش فروش در آن پیام حدود ۹۷۹ میلیون و ۲۰۰ هزار دلار عنوان شده بود. در همان محاسبه با فرض خرید دوباره در قیمت ۶۹ هزار دلار، از امکان خرید حدود ۱۴٬۱۹۱ بیتکوین و افزایش ۲٬۱۹۱ واحدی دارایی بدون سرمایه تازه سخن گفته شد. این ارقام از پیام منتسب به او نقل شدهاند و انجام معامله از این محاسبه احراز نمیشود.
طبق گزارش تسنیم، هفتم مرداد ۱۴۰۵ زنجانی و مدیران داتوان برای بررسی طرحهای سرمایهگذاری به گلستان رفتند. فعالیت در بافت تاریخی گرگان، تحویل بیش از هزار خودروی برقی به شهرهای استان و توسعه زیرساخت صادرات و فعالیت بندرگاهی از موضوعات مطرحشده در آن سفر بود. گزارش این موارد را در قالب برنامه یا وعده مطرح کرده است.
طرحهای مطرحشده در گلستان، هم پروژه داخل شهر مانند فعالیت در بافت تاریخی گرگان را شامل میشد و هم برنامههایی در مقیاس استانی مانند ورود خودروهای برقی. پیشنهادهای صادراتی نیز بخش نفتی و غیرنفتی را در بر میگرفت. این سفر در گزارش بهعنوان بررسی ظرفیتها معرفی شده است. مبالغ، زمانبندی و تعهد قراردادی هر یک از این موارد از خبر سفر قابل استخراج نیست.
اختلاف درباره بازپرداخت بدهی نفتی
بانک مرکزی در شهریور ۱۴۰۴ اعلام کرد رمزارزهای ارائهشده در این پرونده ارزش معاملاتی تأییدشده ندارند. زنجانی در مقابل مدعی شد داراییهای قابلتوجهی در اختیار بانک مرکزی گذاشته است. تسنیم ۱۴ آبان ۱۴۰۴ گزارش داد از حدود دو میلیارد یورو بدهی، ۱۶ میلیون یورو نقدی پرداخت شده و تسویه مابقی محل اختلاف باقی مانده است. میثم ظهوریان، نماینده مجلس، رقم پرداخت نقدی را تأیید کرد. در آن گزارش از تمدید دوباره مهلت دوماهه پرداخت نیز سخن به میان آمد.
مبنای اختلاف این است که ارائه دارایی ادعایی و پذیرفته شدن ارزش آن برای تسویه دو مرحله جداگانهاند. بانک مرکزی موضع خود را درباره قابلیت معامله رمزارزها بیان کرد و زنجانی بر میزان دارایی معرفیشده تأکید داشت. رقم پرداخت نقدی که در گزارش تسنیم و اظهارات ظهوریان آمده، به پول پرداختشده مربوط است. برای روشن شدن مبلغ نهایی تسویه، ارزش مورد پذیرش هر دارایی، شیوه انتقال و مانده بدهی باید با اسناد همان پرونده سنجیده شود.
بخش اصلی پرسش مطرحشده در گزارش، فاصله میان برنامههای اعلامشده و اطلاعات قابل ارزیابی درباره تأمین مالی، مجوزها و پیشرفت قراردادهاست. تفاهمنامه ریلی، اظهارات درباره خرید سایپا و محاسبهای که از حساب منتسب به زنجانی منتشر شده، هرکدام جایگاه متفاوتی دارند و برای سنجش نتیجه آنها باید وضعیت اجرا و منابع مالی جداگانه روشن شود.











