مدل پنجمیلیاردساله زمین بدون حیات؛ آب مایع میتوانست باقی بماند
- مجموعه: اخبار علمی و آموزشی
- تاریخ انتشار : سه شنبه, ۲۶ آبان ۱۴۰۵ ۲۰:۱۷

به گزارش زومیت، سامانتا گیلبرتـجانیزک، اخترزیستشناس دانشگاه واشینگتن، و همکارانش نسخهای رایانهای از زمین ساختند که در آن هیچ حیات میکروبی، گیاهی یا جانوری وجود نداشت. آنها تکامل این سیاره را در بازهای پنجمیلیاردساله، از حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش تا ۵۰۰ میلیون سال آینده، بررسی کردند.
مدل، هسته، گوشته، پوسته، جو و اقیانوس را در نظر میگرفت و تبادل مواد شیمیایی میان این بخشها و انرژی دریافتی از خورشید را محاسبه میکرد. در مجموع ۱۹ ویژگی کلیدی مانند گرما، شیمی اقیانوس و دمای سطح پیگیری شد. هدف این بود که مشخص شود برای ادامه سکونتپذیری زمین، حضور موجودات زنده چه اندازه ضرورت دارد.
نتیجه مدل و معیار سکونتپذیری در بسیاری از جنبههای بررسیشده، سیاره فرضی میتوانست میلیاردها سال وضعی شبیه زمین واقعی داشته باشد و آب مایع سطحی را حفظ کند. تفاوت برجسته جو، نبود اکسیژن فراوان بود. فتوسنتز، از جمله فعالیت سیانوباکتریها و گیاهان، در دنیای واقعی نقش بزرگی در انباشت اکسیژن داشته است و در مدل بیحیات چنین منبعی وجود نداشت.
در تعریف رایج اخترشناسی، امکان ماندن آب مایع روی سطح معیار مهمی برای سکونتپذیری است. وجود اکسیژن فراوان شرط لازم این تعریف نیست. به همین دلیل، سیارهای با جو متفاوت میتواند از نظر دما و آب در محدوده مناسب قرار گیرد، بیآنکه شبیه محیط قابل تنفس امروزی انسان باشد.
چرخه سنگها و دیاکسیدکربن سازوکار مهم مدل، چرخه کربناتـسیلیکات بود. هوازدگی شیمیایی سنگهای سیلیکاتی بخشی از دیاکسیدکربن را از جو مصرف میکند. کربن سپس در چرخههای زمینشناختی حرکت میکند و بخشی از آن با فعالیتهایی مانند آتشفشان دوباره به جو برمیگردد.
در شرایط گرمتر، هوازدگی معمولاً سرعت بیشتری میگیرد و با مصرف دیاکسیدکربن میتواند از اثر گلخانهای بکاهد. در شرایط سردتر، کند شدن هوازدگی به باقی ماندن گاز بیشتر در جو کمک میکند. این بازخورد منفی در مدل توانسته دمای سطح را در محدوده سکونتپذیر نگه دارد. چنین نتیجهای با وجود افزایش حدود ۳۰ درصدی درخشندگی خورشید در ۴٫۵ میلیارد سال گذشته به دست آمده است.
کار این بازخورد، تنظیم یک دمای ثابت روزمره نیست. مدل در مقیاس زمان زمینشناختی تبادل کربن و گرما را دنبال میکند. پرسش پژوهشگران هم درباره دوام شرایط کلی در طول تاریخ سیاره بود. بنابراین نتیجه باید در همان مقیاس و همراه با فرضهای شبیهسازی تفسیر شود.
نسبت نتیجه با فرضیه گایا فرضیه گایا بر تعامل موجودات با محیط فیزیکی و نقش آنها در حفظ شرایط مناسب زندگی تأکید میکند. یافته تازه این امکان را بررسی کرده که بعضی شرایط حتی در غیاب آن تعاملهای زیستی هم باقی بمانند. از این مدل نمیتوان نتیجه گرفت موجودات در اقلیم، جو یا چرخه مواد زمین نقش ندارند.
در زمین واقعی فعالیت زیستی بر ترکیب جو و فرایندهای سطحی اثر میگذارد و میتواند در پایداری محیط سهم داشته باشد. نتیجه محدودتر مطالعه این است که در مدل انتخابشده، سازوکارهای غیرزیستی بهتنهایی برای حفظ آب مایع و دمای مناسب کافی بودهاند. بعضی فرایندها، از جمله زمینساخت صفحهای و شیمی جو، با سادهسازی در مدل وارد شدهاند و این محدودیتها برای ارزیابی نتیجه اهمیت دارند.
پیامد برای جستوجوی حیات در سیارههای دیگر اخترشناسان از ویژگیهای جو و محیط سیاره فراخورشیدی برای سنجش احتمال حیات استفاده میکنند. اگر بعضی ویژگیهای شبیه زمین از فرایندهای صرفاً شیمیایی و زمینشناختی هم پدید بیایند، باید در تفسیر آنها احتیاط بیشتری کرد. مدل بیحیات یک مبنای مقایسه فراهم میکند تا پژوهشگران تشخیص دهند کدام ویژگی میتواند بدون زیست ایجاد شود و کدام نشانه به توضیح زیستی بیشتری نیاز دارد.
پژوهش در The Planetary Science Journal منتشر شده است. شبیهسازی یک مسیر فرضی است و به معنی تغییر تاریخ شناختهشده زمین نیست. سؤال آن درباره سیارهای است که در همان بازه زمانی هیچ موجود زندهای در آن شکل نگرفته باشد. حاصل، جداسازی دو مفهوم است؛ مناسب بودن محیط برای شکلگیری حیات و وجود واقعی حیات در آن محیط. بر اساس مدل، یک سیاره ممکن است فرصت مناسب را برای زمان طولانی حفظ کند، اما در همان حال بیحیات بماند.
تنظیم اقلیم در مدل غیرزیستی
در مدل، هوازدگی سنگ سیلیکاتی یکی از مسیرهای مصرف دیاکسیدکربن جو است. کربن پس از ورود به فرایندهای زمینشناختی میتواند با فعالیت آتشفشانی دوباره وارد جو شود. سرعت این فرایندها با شرایط سطح سیاره ارتباط دارد. افزایش دما به هوازدگی بیشتر و کاهش دیاکسیدکربن کمک میکند و سردتر شدن میتواند این فرایند را کند کند. این سازوکار، امکان افزایش دوباره گاز گلخانهای و تعدیل سرمایش را فراهم میآورد.
پرسش شبیهسازی این بود که این بازخورد بدون مشارکت موجودات زنده تا چه اندازه میتواند محیط مناسب آب مایع را حفظ کند. پژوهشگران مسیر طولانی تغییر درخشندگی خورشید را هم در نظر گرفتند. در چنین بازهای، ثابت فرض کردن انرژی دریافتی از ستاره کافی نیست. نتیجه مدل نشان داد بازخورد زمینشناختی میتواند با تغییر تدریجی شرایط تابش همراه شود و سطح سیاره را در محدوده دارای آب مایع نگه دارد.
محدودیت در بازنمایی زمینساخت صفحهای و شیمی جو، بخشی از حدود تفسیر نتیجه است. کاربرد آن برای سیارههای فراخورشیدی نیز به همین مسئله مربوط میشود. محیطی با امکان آب مایع میتواند از فرایندهای غیرزیستی پدید بیاید. در بررسی جو چنین سیارهای، نسبت دادن یک ویژگی به فعالیت زیستی به شواهد بیشتری درباره منشأ آن نیاز دارد.











