تاوان ضعف نظارت بر رانت آرد را مردم پرداخت میکنند
- مجموعه: اخبار اقتصادی و بازرگانی
- تاریخ انتشار : یکشنبه, ۰۷ تیر ۱۴۰۵ ۱۱:۳۴
توسعه ایرانی: گرانی کالاهای اساسی و مصرفی مردم سر ایستادن ندارد و با وجود تورمهای 3 رقمی در حوزه خوراکیها و اقلام مصرفی، قیمت نان به صورت مصوب گران و از روز گذشته، قیمتها در تهران اجرایی شد. به گفته رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف، در استان تهران، نان لواش 2700 تومان، بربری 10 هزار تومان و سنگک 15500 تومان قیمتگذاری شده است.
یکشنبه 31 خرداد 1405، غلامرضا نوری، وزیر جهاد کشاورزی، از احتمال حذف یارانه آرد و اختصاص آن به مصرفکنندگان خبر داده بود. او اظهار کرده بود: «براساس آنچه که ما از دی ماه گذشته در بحث اصلاح نحوه پرداخت ارز ترجیحی تجربه داریم، آنچه که به کارت و به حساب کالابرگ افراد و خانوار واریز میشود، دقیقترین شکلی است که میتواند این یارانه را به دست مردم برساند.
این یارانه خارج از کالابرگ، هر فرایندی را طی کند و هرچه تحت نظارت و کنترل باشد، بخشی از آن به هدر میرود و انحراف پیدا میکند.» آشکارست که با وجود انتقادات مکرر کارشناسان و اقتصاددانان به سیاست حذف ارز ترجیحی، نمودار شدن اثر آن بر نرخ تورم و همچنین تاثیر آن بر وقوع اعتراضات دیماه 1404، دولت همچنان به دنبال آزادسازیهای دیگر است!
با تمام این تفاسیر، به نظر میرسد قصد دولت برای گرانی مجدد و هرچه بیشتر نان جدی باشد و از آنجا که این کالا، در سبد مصرفی خانوارهای کمدرآمد بسیار حیاتی است، قیمت آن به موضوعی مهم در اقتصاد تبدیل میشود.
افزایش قیمت نان به دلیل رشد هزینه نانوایان
مقامات صنفی درباره افزایش قیمت اخیر نان، به موضوع افزایش هزینه نانوایان اشاره دارند و همچنان نیز معتقدند که با وجود افزایش قیمت، نرخهای جدید هزینه نانوایان را پوشش نمیدهد.
در همین راستا، محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، در گفتوگو با ایسنا، درباره افزایش قیمت نان و برخی ابهامات ابلاغ نرخهای جدید، اظهار کرده است: «افزایش قیمت نان بر اساس آیتمهای هزینهای نانوایان انجام شده است. هر واحد نانوایی در سال ۱۴۰۵ با افزایش هزینههایی همچون دستمزد کارگری، اجاره محل و سایر هزینهها مواجه بوده و این موضوع ایجاب میکرد دولت از ابتدای سال اصلاح قیمت نان را در دستورکار قرار دهد تا نرخها به واقعیت نزدیکتر شود. البته قیمتهای فعلی همچنان واقعی نیست و با توجه به رشد قابل توجه هزینهها، هنوز رضایت کامل نانوایان را تامین نکرده است. با این حال، از آنجا که قیمت نان بهصورت دستوری از سوی دولت تعیین میشود، اجرای آن برای نانوایان لازمالاجراست و آنها باید مطابق نرخهای مصوب عمل کنند.»
لازم به یادآوری است که در دیماه نیز طرفداران سیاست حذف ارز ترجیحی، برای توجیه این سیاست، اظهار داشتند که به دلیل نظام قیمتگذاری دستوری، قیمت محصولات واحدهای اقتصادی واقعی نیست و از مکانیسم بازار پیروی نمیکند ازاینرو «واقعیسازی» قیمتها میتواند به نفع بنگاهها تمام شود اما پس از اجرای این سیاست، فعالان اقتصادی از افزایش هزینههای خود، در پی تغییر نرخ ارز گلهمند بودند و مطالبه افزایش نقدینگی و سرمایه در گردش داشتند. به نظر میرسد افزایش قیمت آرد، در قالب آزادسازی، بیش از اینکه فاصله میان قیمت و هزینه نانواییها را پر کند، خود به عامل تشدید افزایش هزینههای تولید تبدیل شود.
شکست سیاستهای کنترلی
گفتنی است تا قبل از تصمیم دولت برای حذف یارانه آرد و نان، دولتها در مسیر کنترل و نظارت بر پرداخت این یارانه بودند اما سیاستهای نظارتی به بنبست خورد و همچنان در منابع این آرد یارانهای، برخی از جنبههای رانت و فساد دیده میشود.
رویداد24 درباره این موضوع، در گزارشی نوشت: «برخلاف ادعای کسانی که ریشه مشکلات امروز را صرفاً در عملکرد دولت چهاردهم میدانند یا معتقدند سامانههای نظارتی دولت سیزدهم معجزه کرده بودند، واقعیتهای میدان اقتصاد چیز دیگری میگوید. طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان (کارآمد) که در دولت گذشته با بوق و کرنای فراوان اجرا شد، اگرچه پارهای از مسیرهای قاچاق را شفاف کرد، اما هرگز نتوانست موتور محرک اصلی گرانی یعنی «تورم ساختاری» را خاموش کند.»
اما آیا اجرای این سیاست، در شرایط شکننده اقتصادی و اجتماعی، در مجموع به نفع جامعه تمام میشود یا باز به واسطه تورمزایی، آتش تضادها را شعلهور میکند؟
گرانی نان، خبر ناگوار دولت به فقرا بود
یک اقتصاددان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، در واکنش به خبر احتمال حذف یارانه آرد، بیان کرد: جالب است که در این شرایط تورمی هم هیچکس نمیخواهد از گران کردن، عقب بیافتد و دولت هم در هر زمینهای که به نوعی بحث حمایت از اقشار فقیر در آن وجود دارد، دائما خبرهای ناخوش، مثل حذف یارانه نان میدهد.
آلبرت بغزیان همچنین درباره ادعای وزیر جهاد درباره اختصاص یارانه آرد به مصرفکنندگان گفت: از آن طرف میگویند مابهازای این آزادسازی را به مبلغ کالابرگ اضافه میکنند اما چنین سیاستی تبعات گرانسازی را جبران نمیکند زیرا دولت تنها 500 هزارتومان به کالابرگ اضافه میکند اما در عوض 2 میلیون تومان به هزینه مصرفی خانوار اضافه میشود بنابراین این سیاست، جبرانکننده نیست.
او تصریح کرد که در شرایط تورمی و جنگی کنونی، اجرای سیاستهای آزادسازی به صلاح نیست و بدترین زمان برای اجرای این سیاستهاست.
استاد دانشگاه تهران افزود: اکنون دولت گرفتار کسری بودجه است و خود اذعان میکند که قادر به کاهش کسری بودجه نیست؛ در این شرایط اگر بخواهد دست به سیاست آزادسازی بزند، بجز تورم و گرانی نصیب مردم نخواهد شد.
او همچنین با اشاره به تجربه دولت در حذف یارانه بنزین و ارز ترجیحی، اظهار کرد: در بنزین نیز سیاست یارانهای تغییر کرد اما هیچ تاثیری بر کاهش مصرف و قاچاق سوخت نداشت. همچنین در بحث حذف ارز ترجیحی مگر قرار نبود رانت حذف شود و این یارانه مستقیم به مردم برسد؟ پس در این میان کالاها نباید گران میشدند اما در عمل دیدیم که به چه معضلی ما را گرفتار کرد!
مردم مقصر ضعف نظارت دولت نیستند
بغزیان به ارزیابی خود از یارانه آرد و نان پرداخت و عنوان کرد: بحث حذف یارانه آرد همیشه مطرح بوده است؛ همواره بحث حذف یارانههای کالاهای اساسی، که از بنزین شروع میشود و تا نان و اقلام دیگر ادامه مییابد، مطرح میشود و در پی آن نیز اعلام میشود که دولت قصد جبران آن را دارد اما این سیاست هرگز موفقیتآمیز نبوده است.
او درباره ایرادهای یارانه نان مطرح کرد: ظاهراً این آرد یارانهای از نانواییها به سمت شیرینیپزیها میرود و چون نانوایان این آرد را به قیمت آزاد میفروشند، سود خوبی هم کسب میکنند و این موضوع شاید یکی از دلایلی باشد که دولت در پی حذف یارانه آرد است. اما چنین دلیلی نمیتواند ملاک حذف یارانه آرد و نان باشد و مردم مقصر ضعف نظارت دولت بر عملکرد نانواییها، نیستند.
تنها اثر حذف یارانه نان، کوچکتر شدن سفره مردم است
این تحلیلگر مسائل اقتصادی ادامه داد: اگر اکنون نیز به بازار نان نگاه کنیم، در بسیاری از موارد قیمت نانواییها در حد قیمتهای غیریارانهای و آزاد است و بجز معدودی از نانوایان که منصفند، بقیه نان را به قیمت آزاد به مردم میفروشند. این چالش نیز مزید بر علت شده است تا دولت تصمیم بگیرد یارانه نان را حذف کند و تصور میکند از آنجایی که مردم اکنون نیز نان را به قیمت آزاد میخرند، اتفاق خاصی در مصرف و سفره مردم ایجاد نمیشود. نارضایتی خاصی هم ایجاد نمیکند.
به گفته او، تا زمانی که دولت نتواند بر رفتار نانواییها مدیریت و نظارت داشته باشد، این آرد یارانهای به کالاهای دیگر، نظیر بیسکوییت و شیرینیهای لوکس، تبدیل میشود و در این میان تنها مردم متضرر اصلی هستند. این استاد دانشگاه تاکید کرد: اکنون دولت بیشتر قصد حذف این رانتها را دارد تا اینکه بخواهد مثلا کیفیت محصولات نانواییها را افزایش دهد اما در این مسیر نیز، همیشه برخلاف و برعکس جهت حرکت میکند.
بغزیان در پایان خاطرنشان کرد: از آنجایی که دولت نظارتی بر عملکرد نانواییها ندارد، حتی پس از حذف این یارانه نیز کیفیت تولید نانواییها بالا نمیرود و تبعات این سیاست تنها در افزایش قیمت تمام شده و کوچک شدن سفرهها، خود را نشان میدهد.
