«تهران صبح نشد»؛ آلودگی حمله پالایشگاهها در مقیاس فوران یک آتشفشان
- مجموعه: اخبار اجتماعی
- تاریخ انتشار : دوشنبه, ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ ۱۳:۱۹
| پیام ما | «شب زدن انبار نفت آتیشی که بلند شد، خیلیا با دیدنش فکرکردن انفجار هستهایه آنقدر که بزرگ بود و قارچش شبیه بود. منم وقتی دیدمش همین فکرو کردم گفتم الان لابد موج انفجار میاد میزنه پودرم میکنه»، «باید آن روز میرفتم اداره کار والا اعتراضم ثبت نمیشد. ۷ پا شدم. هوا تاریک بود. رفتم دوش گرفتم.
اومدم بیرون دیدم هوا تاریکه. صبحانه خوردم، بیرون رو نگاه کردم، تاریک بود. مدارک و اوراق رو آماده کردم، لباس پوشیدم. ۹:۱۵ زدم بیرون و هوا هنوز تاریک بود. دیشبش انبار نفت رو زده بودن»، «شبی که انبار نفت و زدن من گریه کردم، دوستم زنگ زد با هم گریه کردیم. از سیصد و شصت درجه خونه دود میدیدم»، «برای من یکی از بدترینهاش فردای انبار نفت بود بیدار شدم، بعد با خودم گفتم من که خیلی خوابیدم چرا هنوز صبح نشده. پرده رو زدم کنار دیدم همهجا سیاهه» اینها تنها بخشی از توییتهای شهروندان تهرانی پس از باز شدن اینترنت جهانی آنهم به شکل نیمبند است.
هنوز بسیاری نه دسترسی به شبکههای اجتماعیشان دارند و نه دسترسی به بسیاری از سایتها. تنها گروه کوچکی از مردم میتوانند از تجربههایشان در جنگ بنویسند؛ اما همین تعداد اندک شب بمباران انبارهای نفت از بسیاری از شبهای جنگ متفاوتتر بود. شاید؛ ازاینرو که فرق نمیکرد، کجای تهران زندگی کنی، شمال یا جنوب، شرق یا غرب. آلودگی خودش را میرساند به خانهات، به زندگیات و به ریههایت. این روزها پژوهشی در این باره منتشر شده که نشان میدهد این بمباران بهاندازه یک آتشفشان، آلودگی تولید کرده و دامنه آن تا شرق آسیا هم رسیده است.
حدود ساعت ۹ شب ۱۶ اسفند، چندین مرکز ذخیرهسازی نفت و تأسیسات پالایشگاهی در تهران آسیب دیدند که منجر به وقوع انفجار و آتشسوزی شد. تأسیسات آسیبدیده شامل «انبار نفت فردیس»، «»، «انبار نفت اقدسیه» و «پالایشگاه نفت تهران» بود. انبارهای نفت محل ذخیره فرآوردههای پالایششده نفتی مانند بنزین و سوخت جت هستند، درحالیکه پالایشگاهها نفت خامی را فراوری میکنند که علاوه بر هیدروکربنها حاوی گوگرد، نیتروژن، اکسیژن و مقادیر اندکی عناصر فلزی است.
در نتیجه انفجارها و آتشسوزیها، حجم زیادی از آلایندهها از جمله دود غلیظ، ترکیبات گوگردی، فلزات سنگین و… وارد هوای تهران شدند. ازآنجاکه پالایشگاهها عمدتاً نفت خام سبک و متوسط با میزان گوگرد کم تا متوسط را فراوری میکنند، دیاکسید گوگرد (SO₂) یکی از مهمترین آلایندههای منتشرشده بود.
طبق گزارشها، انبار نفت شهران بیشترین آسیب را دیده بود. نفت شعلهور از طریق شبکه فاضلاب به مناطق شهری مجاور سرایت کرد و موجب آتشگرفتن کمربندهای سبز اطراف شد و به یکی از منابع اصلی تولید دود سمی تبدیل شد. در بعدازظهر ۱۷ اسفند آتشسوزی پالایشگاه تهران همچنان ادامه داشت و حجم زیادی دود غلیظ تولید میکرد.
بارش باران اسیدی
بر اساس مطالعهای با عنوان «تحلیل انتشار و پراکنش دیاکسید گوگرد ناشی از آتشسوزی انبارها و پالایشگاه نفت تهران در مارس ۲۰۲۶»، دادههای سنجشازدور ماهوارههای هواشناسی چین و اروپا نشان میدهد آتشسوزیهای ناشی از حملات هوایی اسرائیل به پالایشگاهها و تأسیسات ذخیرهسازی نفت ایران در ۷ مارس، تا ۸ مارس در مجموع حدود ۳۳ هزار تن دیاکسید گوگرد منتشر کردهاند. بر اساس این مطالعه که ۲۶ مه در نشریه «Advances in Atmospheric Sciences» منتشر شد، این ابر سمی تا ۹ مارس حدود ۲ هزار کیلومتر جابهجا شده و حتی به شرق آسیا رسیده بود.
نویسندگان این مطالعه تأکید کردهاند که اگرچه این ابر تا پایان روز ۹ مارس تا حد زیادی پراکنده شد، اما به دلیل شدت بالای این «رویداد بزرگ انتشار آلاینده»، نباید اثرات آن را نادیده گرفت.
به نوشته پژوهشگران، این آلایندهها با بارشها ترکیب شده و نوعی «باران سیاه» بالقوه خورنده را ایجاد کردند که حاوی ذرات سمی از جمله هیدروکربنها بود. همچنین «برخی از ساکنان تهران دچار سردرد، احساس طعم تلخ در دهان، تحریک چشم و پوست و مشکلات تنفسی شدند.»
پیشتر نیز مشخص شده بود که جنگ جاری میان آمریکا، اسرائیل و ایران علاوه بر سایر گازهای گلخانهای، مقادیر بسیار زیادی دیاکسیدکربن (CO₂) آزاد کرده است. تحلیل اخیر نشان داد که این جنگ تنها در فاصله ۲۸ فوریه تا ۱۴ مارس، بیش از کل انتشار دیاکسیدکربن کشور ایسلند در سال ۲۰۲۴ تولید کرده است.
پژوهشگران اندازه و مسیر حرکت توده دیاکسید گوگردی را که پس از حملات ۷ مارس به انبارهای نفت فردیس، شهران و اقدسیه و همچنین پالایشگاه نفت تهران ایجاد شد، ترسیم کردهاند. برای ردیابی این ابر، دانشمندان دادههای تصویربرداری فراطیفی در محدوده فرابنفش و فروسرخ را که از ماهوارههای «فنگیون ۳» چین و ماهواره «Sentinel-5 Precursor» متعلق به آژانس فضایی اروپا به دست آمده بود، تحلیل کردند.
نتایج نشان داد که میزان دیاکسید گوگرد موجود در جو تهران در ۸ مارس به طور ناگهانی افزایش یافت. منطقه تحتتأثیر این آلودگی حدود ۳۰۰ هزار کیلومترمربع وسعت داشت و بادهای شمال شرقی این توده عظیم را تا شرق آسیا منتقل کردند.
برای مقایسه، فوران آتشفشان «ایافیاتلایوکوتل» در ایسلند در سال ۲۰۱۰ طی سه روز در مجموع حدود ۲۲ هزار تن دیاکسید گوگرد منتشر کرد.
ابر خاکستر ناشی از آن چنان گسترده بود که پس از چندین فوران، پروازهای اروپا را نزدیک به یک ماه مختل کرد و پیامدهای بهداشتی مختلفی به همراه داشت؛ بهطوری که افراد در معرض آن در ماههای بعد با مشکلات تنفسی مواجه شدند.
دیاکسید گوگرد یکی از مهمترین عوامل ایجاد باران اسیدی است؛ پدیدهای که آثار محیط زیستی عمیقی دارد، از جمله کاهش مواد مغذی خاک و آلودگی منابع آب. همچنین آلودگی هوا، از جمله آلودگی ناشی از دیاکسید گوگرد، با افسردگی، اضطراب و سایر مشکلات سلامت روان نیز مرتبط دانسته شده است.
پژوهشگران تأکید میکنند که برای تعیین دقیق پیامدهای بهداشتی حملات به پالایشگاههای نفت ایران، تحقیقات بیشتری موردنیاز است.
