نامه به حارث همداني اخلاق کارگزاران حکومتي

به حارث همداني اخلاق کارگزاران حکومتي به ريسمان قرآن چنگ زن، و از آن نصيحت پذير، حلالش را حلال، و حرامش را حرام بشمار، و حقي را که در زندگي گذشتگان بود تصديق کن، و از حوادث گذشته تاريخ براي آينده عبرت گير، که حوادث روزگار با يکديگر همانند بوده، و پايان دنيا به آغازش مي‏پيوندد، و همه آن رفتني است. نام خدا را بزرگ دار، و جز به حق بر زبان نياور، مرگ و جهان پس از مرگ را فراوان به ياد آور، هرگز آرزوي مرگ مکن جز آنکه بداني از نجات يافتگاني، از کاري که تو را خشنود، و عموم مسلمانان را ناخوشايند است بپرهيز، از هر کار پنهاني که در آشکار شدنش شرم داري پرهيز کن، از هر کاري که از کننده آن پرسش کنند، نپذيرد يا عذرخواهي کند، دوري کن، آبروي خود را آماج تير گفتار ديگران قرار نده، و هر چه شنيدي بازگو مکن، که نشانه دروغگويي است و هر خبري را دروغ مپندار، که نشانه ناداني است. خشم را فرونشان، و به هنگام قدرت ببخش، و به هنگام خشم فروتن باش، و در حکومت مدارا کن تا آينده خوبي داشته باشي، نعمتهايي که خدا به تو بخشيده نيکو دار، و نعمتهايي که در اختيار داري تباه مکن، و چنان باش که خدا آثار نعمتهاي خود را در تو آشکارا بنگرد. اوصاف مومنان و بدان! بهترين مومنان، آنکه جان و خاندان و مال خود را در راه خدا پيشاپيش تقديم کند، چه آن را که پيش فرستي براي تو اندوخته گردد، و آنچه را که باقي گذاري سودش به ديگران مي‏رسد. از دوستي با بيخردان، و خلافکاران بپرهيز، زيرا هر کس را از آنکه دوست اوست مي‏شناسند، و در شهرهاي بزرگ سکونت کن زيرا مرکز اجتماع مسلمانان است، و از جاهايي که مردم آن از ياد خدا غافلند، و به يکديگر ستم روا مي‏دارند، و بر اطاعت از خدا به يکديگر کمک نمي‏کنند، بپرهيز. در چيزي انديشه کن که ياريت دهد، از نشستن در گذرگاههاي عمومي، و بازار پرهيز کن که جاي حاضر شدن شيطان، و برانگيخته شدن فتنه‏هاست، و به افراد پايين‏تر از خود توجه داشته باش، که راه شکرگزاري تو در برتري است. در روز جمعه پيش از نماز مسافرت مکن، جز براي جهاد در راه خدا، و يا کاري که از انجام آن ناچاري، در همه کارهايت خدا را اطاعت کن، که اطاعت خدا از همه چيز برتر است. روش بکارگيري نفس در خوبيها نفس خود را در واداشتن به عبادت فريب ده، و با آن مدارا کن، و به زور و اکراه بر چيزي مجبورش نساز، و در وقت فراغت و نشاط بکارش گير، جز در آنچه که بر تو واجب است، و بايد آن را در وقت خاص خودش بجا آوري، بپرهيز از آنکه مرگ تو فرا رسد در حالي که از پروردگارت گريزان باشي، و در دنياپرستي غرق باشي، از همنشيني با فاسقان بپرهيز که شر به شر مي‏پيوندد، خدا را گرامي دار، و دوستان خدا را دوست شمار، و از خشم بپرهيز که لشکر بزرگ شيطان است. با درود.

( وَ مِنْ کِتابٍ لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ ) إِلَى ‏الْحارِثِ‏ ‏الْهَمْدانِىّ‏: وَ تَمَسَّکْ بِحَبْلِ الْقُرانِ وَ ‏اسْتَنْصِحْهُ‏، وَ أَحِلَّ حَلالَهُ، وَ حَرِّمْ حَرامَهُ، وَ صَدِّقْ بِما سَلَفَ مِنَ الْحَقِّ، وَ ‏اعْتَبِرْ بَما مَضى مِنَ الدُّنْيا ما بَقِىَ مِنْها، فَإِنَّ بَعْضَها يُشْبِهُ ‏بَعْضاً، وَ اخِرَها لاحِقٌ بِأَوَّلِها، وَ کُلُّها ‏حائِلٌ‏ ‏مُفارِقٌ‏، وَ عَظِّمِ اسْمَ اللَّهِ أَنْ تَذْکُرَهُ إِلَّا عَلى حَقٍّ، وَ أَکْثِرْ ذِکْرَ الْمَوْتِ وَ ما بَعْدَ الْمَوْتِ، وَ لا تَتَمَنَّ الْمَوْتَ إِلَّا بِشَرْطٍ ‏وَثِيقٍ‏، وَ احْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ يَرْضاهُ صاحِبُهُ لِنَفْسِهِ وَ ‏يَکْرَهُ‏ لِعامَّةِ الْمُسْلِمِينَ، وَ احْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ ‏يُعْمَلُ‏ بِهِ فِى السِّرِّ وَ يُسْتَحى مِنْهُ فِى الْعَلانِيَةِ، وَ احْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ إِذا سُئِلَ عَنْهُ صاحِبُهُ أَنکَرَهُ أَوِ اعْتَذَرَ مِنْهُ، وَ لا تَجْعَلْ عِرْضَکَ غَرَضاً لِنِبالِ ‏الْقَوْلِ‏، وَ لا تُحَدِّثِ النّاسَ بِکُلِّ ما سَمِعْتَ ‏فَکَفى بِذلِکَ کَذِباً، وَ لا تَرُدَّ عَلَى النّاسِ کُلَّ ما حَدَّثُوکَ بِهِ فَکَفى بِذلِکَ جَهْلًا، وَ اکْظِمِ الْغَيْظَ وَ تَجاوَزْ عِنْدَ ‏القُدْرَةِ وَ ‏احْلُمْ‏ عِنْدَ الْغَضَبِ، وَ اصْفَحْ مَعَ ‏الدَّوْلَةِ تَکُنْ لَکَ الْعاقِبَةُ، وَ اسْتَصْلِحْ کُلَّ نِعْمَةٍ أَنْعَمَهَا اللَّهُ عَلَيْکَ، وَ لا تُضَيِّعَنَّ نِعْمَةً مِنْ نِّعَمِ اللَّهِ عِنْدَکَ، وَلْيُرَ عَلَيْکَ أَثَرُ ما أَنْعَمَ اللَّهُ بِهِ عَلَيْکَ. وَ اعْلَمْ أَنَّ أَفْضَلَ الْمُؤْمِنِينَ أَفْضَلُهُمْ ‏تَقْدِمَةً مِنْ نَفْسِهِ وَ ‏أَهْلِهِ‏ وَ مالِهِ، وَ أَنَّکَ ما تُقَدِّمْ مِنْ خَيْرٍ يَبْقَ لَکَ ذُخْرُهُ، وَ ما ‏تُؤَخِّرْهُ‏ يَکُنْ لِغَيْرِکَ خَيْرُهُ، وَ احْذَرْ صَحابَةَ مَنْ ‏يَفِيلُ‏ رَأْيُهُ وَ يُنْکَرُ عَمَلُهُ، فَإِنَّ الصَّاحِبَ مُعْتَبَرٌ بِصاحِبِهِ، وَ اسْکُنِ الْأَمْصارَ الْعِظامَ فَإِنَّها جِماعُ الْمُسْلِمِينَ، وَ احْذَرْ مَنازِلَ الْغَفْلَةِ وَ الْجَفاءِ وَ قِلَّةِ الْأَعْوانِ عَلى طاعَةِ اللَّهِ وَ اقْصُرْ، رَأَيَکَ عَلى ما يَعْنِيکَ، وَ إِيَّاکَ وَ مَقاعِدَ الْأَسْواقِ فَإِنَّها مَحاضِرُ الشَّيْطانِ وَ ‏مَعارِيضُ‏ الْفِتَنِ، وَ أَکْثِرْ أَنْ تَنْظُرَ إِلى ‏مَنْ‏ ‏فُضِّلْتَ‏ ‏عَلَيْهِ‏ فَإِنَّ ذلِکَ مِنْ أَبْوابِ الشُّکْرِ، وَ لا تُسافِرْ فِى يَوْمِ ‏جُمُعَةٍ حَتّى تَشْهَدَ الصَّلاةَ إِلَّا ‏فاصِلًا فِى سَبِيلِ اللَّهِ، أَوْ فِى أَمْرٍ تُعْذَرُ بِهِ، وَ أَطِعِ اللَّهَ فِى ‏جُمَلِ‏ أُمُورِکَ فَإِنَّ طاعَةَ اللَّهِ فاضِلَةٌ عَلى ما سِواها، وَ خادِعْ نَفْسَکَ فِى الْعِبادَةِ، وَ ارْفُقْ بِها وَ لا تَقْهَرْها، وَ ‏خُذْ ‏عَفْوَها وَ نَشاطَها إِلَّا ما کانَ مَکْتُوباً عَلَيْکَ مِنَ الْفَرِيضَةِ، فَإِنَّهُ لابُدَّ مِن قَضائِها وَ تَعاهُدِها عِنْدَ مَحَلِّها، وَ إِيَّاکَ أَنْ يَنْزِلَ بِکَ الْمَوْتُ وَ أَنْتَ ابِقٌ‏ مِنْ رَبِّکَ فِى طَلَبِ الدُّنْيا، وَ إِيَّاکَ وَ مُصاحَبَةَ الْفُسَّاقِ فَإِنَّ ‏الشَّرَّ ‏بِالشَّرِّ ‏مُلْحَقٌ‏، وَ وَقِّرِ اللَّهَ وَ أَحْبِبْ أَحِبَّاءَهُ، وَ احْذَرِ الْغَضَبَ فَإِنَّهُ جُنْدٌ عَظِيمٌ مِنْ جُنُودِ إِبْلِيسَ، وَ السَّلامُ.