دانشمندان از افراد خواستند ۳ ماه رب گوجهفرنگی بخورند؛ اسکن مغز آنها تغییر کرد
- مجموعه: اخبار پزشکی
- تاریخ انتشار : چهارشنبه, ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ ۱۲:۴۷
گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ گوجهفرنگی قرمز حاوی رنگدانهای به نام لیکوپن است؛ آنتیاکسیدانی قوی که میتواند از سد خونی-مغزی عبور کند و احتمالاً به کاهش التهاب عصبی کمک کند.
اما آیا این موضوع میتواند بر عملکرد مغز نیز تأثیر بگذارد؟
یک کارآزمایی بالینی تصادفی جدید نشان میدهد که ممکن است چنین باشد.
پژوهشگران اسپانیایی بررسی کردند که مصرف منظم گوجهفرنگی چه تأثیری بر عملکرد شناختی افراد سالم دارد.
نویسندگان مطالعه مینویسند: «تا جایی که میدانیم، این نخستین کارآزمایی بالینی است که تغییرات آنتیاکسیدان لیکوپن را با تغییر در ارتباطات عملکردی مغز مرتبط میکند.»
نتایج این پژوهش در مجله Antioxidants منتشر شده است.
نتیجه چه بود؟
در این مطالعه، ۴۲ فرد میانسال به مدت سه ماه، روزانه ۳۵ گرم رب گوجهفرنگی مصرف کردند.
پس از این دوره، عملکرد آنها در برخی آزمونهای شناختی بهتر شد؛ از جمله توجه انتخابی و تا حدی حافظه تداعیگر.
این یافتهها در گروه کوچکتری متشکل از ۱۴ نفر که تحت اسکن مغزی قرار گرفتند نیز تا حدی دیده شد.
اسکنها تغییرات احتمالی در ارتباط میان شبکههای مختلف مغز را نشان دادند. با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که تعداد افراد بررسیشده با اسکن مغزی کم بود و نتایج از نظر آماری قدرت کافی نداشت.
نکته مهم دیگر این است که مطالعه بدون کورسازی انجام شد؛ یعنی هم شرکتکنندگان و هم پژوهشگران میدانستند چه کسی رب گوجهفرنگی مصرف میکند و چه کسی رژیم کملیکوپن دارد. بنابراین نمیتوان کاملاً رد کرد که آگاهی افراد از رژیم غذاییشان بر انگیزه یا میزان تلاش آنها در آزمونهای شناختی تأثیر گذاشته باشد.
به همین دلیل، نباید از این نتایج اولیه نتیجه گرفت که رب گوجهفرنگی حتماً باعث تقویت مغز یا پیشگیری از بیماریهای مغزی میشود.
با این حال، یافتهها جالباند و نشان میدهند که ترکیبات فعال زیستی موجود در گوجهفرنگی، از جمله لیکوپن، ممکن است به سلامت مغز کمک کنند؛ فرضیهای که باید در مطالعات بزرگتر بررسی شود.
پژوهشگران به سرپرستی ریکاردو لوپس-سولیس، متخصص تغذیه از دانشگاه بارسلونا، میگویند این یافتهها نشان میدهد مصرف گوجهفرنگی ممکن است از عملکرد شناختی حمایت کند و ارتباط میان شبکههای مختلف مغز را تغییر دهد.
پژوهش چگونه انجام شد؟
این پژوهش از نوع مطالعه متقاطع (crossover) بود؛ یعنی هر فرد در واقع با خودش مقایسه میشد.
یک هفته پیش از شروع آزمایش، از شرکتکنندگان خواسته شد از غذاهای سرشار از لیکوپن، مانند گوجهفرنگی، هندوانه، پاپایا، گریپفروت و گواوا، استفاده نکنند.
سپس شرکتکنندگان دو دوره رژیم غذایی سهماهه را پشت سر گذاشتند:
* یک دوره شامل مصرف روزانه رب گوجهفرنگی بود.
* دوره دیگر شامل یک رژیم غذایی کملیکوپن بود.
بین دو دوره نیز یک دوره یکماهه شستوشو (washout) قرار داشت تا اثر رژیم قبلی تا حد امکان از بین برود.
پس از هر دوره، پژوهشگران تغییرات مختلفی را در خون شرکتکنندگان بررسی کردند.
سطح لیکوپن خون در دوره مصرف رب گوجهفرنگی به میزان چشمگیری افزایش یافت. همچنین افزایش خفیفی در سطح BDNF مشاهده شد؛ پروتئینی که با رشد، انعطافپذیری و عملکرد مغز ارتباط دارد.
اسکن مغز چه چیزی نشان داد؟
بخش مربوط به اسکن مغزی، به دلیل تعداد کم شرکتکنندگان، قطعیتر از سایر نتایج نبود.
در دورهای که رژیم غذایی سرشار از لیکوپن بود، کاهش ارتباط در حالت استراحت میان بخشهایی از شبکه پیشانی-جداری و شبکه شنوایی مشاهده شد.
در مقابل، در دوره رژیم کمگوجهفرنگی، کاهش ارتباط در شبکه توجه پشتی دیده شد.
پژوهشگران معتقدند این تغییرات عصبی ممکن است نشاندهنده نوعی سازماندهی مجدد عملکردی شبکههای بزرگ مغز باشد؛ فرایندی که شاید به کارآمدتر شدن فعالیت مغز و سازگاری بهتر آن کمک کند.
آنها اشاره میکنند که تغییرات مشابهی در برخی مطالعات مربوط به تمرین حافظه کاری نیز مشاهده شده است.
آیا این اثر فقط مربوط به لیکوپن است؟
هنوز مشخص نیست.
گوجهفرنگی علاوه بر لیکوپن، سرشار از انواع آنتیاکسیدانها و ویتامینهاست؛ بنابراین نمیتوان گفت تمام تغییرات مشاهدهشده فقط به دلیل لیکوپن بوده است.
مطالعات قبلی نیز نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند. در یک مطالعه آزمایشی روی افراد مسن، مصرف ماده غذایی حاوی پودر گوجهفرنگی غنی از کاروتنوئیدها به مدت هشت هفته با بهبود سرعت پردازش اطلاعات، توجه و حافظه کاری همراه بود.
در مطالعهای دیگر، مصرف نوشیدنی حاوی ترکیبی از توتها و پودر گوجهفرنگی به مدت پنج هفته باعث بهبود حافظه کاری افراد مسن شد، اما تأثیری بر توجه انتخابی نداشت.
آیا رب گوجهفرنگی واقعاً برای مغز مفید است؟
فعلاً نمیتوان با قطعیت چنین ادعایی کرد.
مطالعات انجامشده در انسان و حیوانات، سطح بالاتر لیکوپن را با کاهش خطر برخی بیماریها از جمله سرطان پروستات، سرطان ریه و بیماریهای قلبی و کبدی مرتبط دانستهاند؛ اما هنوز هیچ مطالعهای رابطه علت و معلولی قطعی را ثابت نکرده است.
برای مشخص شدن اثر واقعی گوجهفرنگی و لیکوپن بر مغز، به مطالعات بزرگتر و طولانیتر نیاز است.
همچنین باید مشخص شود آیا تغییرات مشاهدهشده در مغز در طولانیمدت باقی میمانند و آیا این تغییرات واقعاً به بهبود قابلتوجه سلامت مغز منجر میشوند یا خیر.
یک نکته جالب درباره رب گوجهفرنگی
گوجهفرنگی حتی پس از پختن نیز بسیاری از ترکیبات مفید خود را حفظ میکند.
در واقع، گوجهفرنگی پخته ممکن است لیکوپن بیشتری نسبت به گوجهفرنگی خام در اختیار بدن قرار دهد.
حرارت هنگام پخت، دیواره سلولهای گوجهفرنگی را تجزیه میکند و باعث میشود لیکوپن راحتتر هضم و جذب شود.
بنابراین، یک قاشق رب گوجهفرنگی میتواند راه سادهای برای افزودن مقدار قابلتوجهی لیکوپن به رژیم غذایی باشد.
اما نتیجه اصلی مطالعه این است: مصرف روزانه رب گوجهفرنگی به مدت سه ماه با بهبود برخی عملکردهای شناختی و تغییراتی در ارتباط میان شبکههای مغزی همراه بود؛ با این حال، این شواهد هنوز اولیه هستند و برای اثبات تأثیر واقعی آن بر سلامت مغز به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
