در نکوهش اهل کوفه

در نکوهش اهل کوفه از خطبه‏هاي آن حضرت عليه‏السلام است (در توبيخ و سرزنش اصحاب خود از جهت مسامحه و سهل‏انگاري در جنگيدن با دشمن): اي مردمي که بدنهايشان جمع و انديشه‏ها و آرزوهايشان مختلف است، سخنان شما (لاف و گزافتان) سنگهاي سخت را نرم مي‏گرداند، و کار شما (که در خانه نشسته براي جنگيدن با دشمن حاضر نيستيد) دشمنان را در شما به طمع مي‏اندازد (که آنچه داريد به تصرف درآورده بر شما دست يابند) در مجالس (که دور هم نشسته‏ايد) چنين و چنان مي‏گوئيد (لاف زده و گزاف بسيار گفته اظهار دليري و مردانگي مي‏نمائيد) و چون وقت جنگيدن با دشمن پيش آيد مي‏گوئيد: حيدي حياد يعني اي جنگ از ما دور شو (جمله حيدي حياد مثلي است که عرب در وقت فرار از دشمن به زبان مي‏آورد) دعوت کسي که شما را (بنصرت و ياري خود) خواند پذيرفته نشد (زيرا او را ياري نکرديد) کسيکه درباره شما زحمت و رنج کشيد دل او راحتي و آسايش نيافت، عذرها و بهانه‏ها (ي شما براي نرفتن بجهاد و نجنگيدن با دشمن درست نيست و سبب) ضلالت و گمراهي است مانند بدهکاري که بدهي خود را (بدون عذر) به تاخير اندازد (چون نمي‏خواهد وامش را اداء کند بهانه پيش آرد و امروز و فردا گويد، شما هم چون نمي‏خواهيد به جهاد برويد بهانه‏هاي نادرست پيش آورده امروز و فردا مي‏گوئيد و بر اثر اين مسامحه خود را ذليل و خوار مي‏گردانيد و) ذليل و ترسنده نمي‏تواند از ظلم و ستمي (که بر او وارد مي‏شود) مانع گردد، و حق (و آسايش براي هيچ قومي) بدست نمي‏آيد مگر بتلاش و کوشش (پس با اينکه در خانه نشسته به جهاد نمي‏رويد تا دشمن را مغلوب و سرکوب گردانيد آسايش و آسودگي خواستن خطاء است) کدام خانه (دياري) را بعد از خانه خود (از تصرف و خرابي دشمن) بازمي‏داريد؟ (در موقعيکه شما را از خانه‏هايتان بيرون نمودند) و با کدام امام و اميري بعد از من به جهاد مي‏رويد؟ (که دشمن را از خود دور نمائيد) سوگند به خدا فريب خورده کسي است که شما او را فريب داده‏ايد (زيرا شما امير خود را به نصرت و ياري وعده داده وقتيکه با دشمن روبرو شد از او پشت گردانيده براي کارزار بهانه پيش آوريد) و کسيکه بکمک و همراهي شما رستگار شد (بدشمن غلبه پيدا نمود) سوگند به خدا (مانند کسي است که در تيراندازي با شرط) رستگار شده به تيري که (از همه تيرهائي که براي قمار تعيين شده) بي‏نصيب تر (پرخسارت تر) است، و کسي که به کمک شما تير اندازد (بجانب دشمن و بخواهد از ظلم و تعدي او جلوگيري نمايد) پس به تير سرشکسته بي پيکان تير انداخته (و چنين تيري اگر به نشان هم برسد کارگر نخواهد بود و شما هم اگر به دشمن دست يابيد بر اثر ترس و بيمي که داريد نمي‏توانيد از پيش روي او ممانعت نمائيد) سوگند به خدا صبح کردم در حالتي که گفتار (عهد و پيمان) شما را باور ننموده به همراهي شما طمع ندارم، و دشمن (معاويه و اصحابش) را به مساعدت شما بيم نمي‏دهم (زيرا بي‏وفائي و بد قولي شما بر من و دشمن آشکار گرديده است) چگونه است حال شما (که هرچه شما را بجنگ با دشمن ترغيب مي‏کنم سهل‏انگاري مي‏نمائيد) چيست داروي درد شما (تا آماده سازم) به چه چيز علاج مي‏پذيريد (تا چاره کنم) دشمنان مردماني هستند مانند شما (چرا شما مانند آنها نيستيد و از آنان به دل خود خوف و ترس راه داده‏ايد؟) آيا مي‏گوئيد گفتاري را که نمي‏دانيد و اعتقاد به آن نداريد؟ (براي رفتن به جهاد با يکديگر مي‏گوئيد: چنين و چنان خواهيم کرد در صورتي که اصلا اراده جنگيدن با دشمن نداريد) و آيا در دوري از معاصي غفلت داريد؟ (پس بيدار شويد) آيا در غير حق طمع داريد؟ (در راه باطل و نافرماني خدا و رسول و امام بر حق سودي تصور مي‏کنيد؟ نه چنين است، بلکه طمع نفع بردن از راه باطل و غفلت در معاصي و گفتار بدون علم و اعتقاد سبب بدبختي و بيچارگي در دنيا و آخرت است).

( وَ مِنْ خُطْبَةٍ لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ: ) أَيُّهَا النَّاسُ الْمُجْتَمِعَةُ أَبْدانُهُمْ، الْمُخْتَلِفَةُ ‏أَهْوائُهُمْ‏، کَلامُکُمْ ‏‏يُوهِى‏‏ ‏‏الصُّمّ‏‏ ‏الصِّلابَ‏، وَ فِعْلُکُمْ يُطْمِعُ فِيکُمُ الْأَعْداءَ! تَقُولُونَ فِى الْمَجالِسِ: ‏‏کَيْتَ‏‏ ‏‏وَ‏ ‏‏کَيْتَ‏‏، فَإِذا جاءَ الْقِتالُ قُلْتُمْ: ‏‏حِيدِى‏‏ ‏‏حَيادِ‏، ما عَزَّتْ دَعْوَةُ مَنْ دَعاکُمْ، وَ لا اسْتَراحَ قَلْبُ مَنْ قاساکُمْ، ‏أَعالِيلُ‏ ‏بِأَضالِيلَ‏، دِفاعَ ذِى الْدَّيْنِ ‏الْمَطُولِ‏، لا يَمْنَعُ الْضَّيْمَ الْذَّلِيلُ، وَ لا يُدْرَکُ الْحَقُّ إِلَّا بِالْجِدِّ. أَىَّ دارٍ بَعْدَ دارِکُمْ تَمْنَعُونَ؟ وَ مَعَ أَىِّ إِمامٍ بَعْدِى تُقاتِلُونَ؟ الْمَغْرُوْرُ وَ اللَّهِ مَنْ غَرَرْتُمُوهُ، وَ مَنْ ‏فازَ ‏بِکُمْ‏ ‏‏فازَ‏ ‏‏بِالسَّهْمِ‏‏ ‏‏الْأَخْيَبِ‏‏، وَ مَنْ رَمى بِکُمْ فَقَدْ ‏رَمى ‏‏بِأَفْوَقَ‏‏ ‏‏ناصِلٍ‏‏، أَصْبَحْتُ وَ اللَّهِ لا أُصَدِّقُ قَوْلَکُمْ، وَ لا أَطْمَعُ فِى نَصْرِکُمْ، وَ لا أُوعِدُ الْعَدُوَّ بِکُمْ، ما بالُکُمْ؟ ما دَواؤُکُمْ؟ ما طِبُّکُمْ؟ أَلْقَوْمُ رِجالٌ أَمْثالُکُمْ، ‏أَقْوالًا بِغَيْرِ عِلْمٍ؟ وَ ‏غَفْلَةً مِنْ غَيْرِ وَرَعٍ؟ وَ طَمَعاً فِى غَيْرِ حَقٍّ؟!