در آفرينش خفاش

در آفرينش خفاش که در آن خلقت بديع شب پره را بيان فرمايد سپاس خدايي را که وصفها در رسيدن به حقيقت شناخت او رخت اندازد، و بزرگي او خردها را طرد سازد- تا سر بتابد-، و راهي به رسيدن نهايت ملکوت او نيابد. او خداي حق و آشکار است، آشکارتر از آنچه بر ديده‏ها پديدار است. خردها براي او حدي معين نتواند کرد تا همانندي داشته باشد، و وهمها او را اندازه نتواند گرفت تا در صورتي پنداشته باشد. آفريده‏ها را پديد آورد بي هيچ نمودار بي راي رايزن، و بي‏ياري مددکار. به فرمان او خلقت آن پايان يافت، پس طاعت پروردگار را پذيرفت و پاسخ گفت، و به خدمت شتافت. گردن نهاد و سر از فرمان نتافت. و از لطيفه‏هاي صنعت و شگفتيهاي خلقت او که پيش چشم ما است، تدبير دقيق او در آفرينش شبپره‏هاست، که روشنايي شبپره را بر جاي‏مي‏دارد، حالي که هر چيز را به نشاط درمي‏آرد. و تاريکي- پر- آن را مي‏گستراند، حالي که هر زنده را در هم مي‏کشاند، و چسان ديده آن کم بين است که نتواند از آفتاب رخشان روشني ستاند، نوري که بدان راههاي خويش بيابد، و با پرتو آشکار خورشيد خويشتن بدان جاها که داند، رساند، و درخشش روشني‏اش آن را از رفتن در تراکم نورهاي تابنده باز مي‏گرداند، و در نهانخانه‏اش پنهان مي‏نشاند، چنانکه رفتن در سپيدي نور رخشان نتواند. پس شبپره در روز پلکها را بر سياهي ديده‏ها اندازد، و شب را چراغي سازد که در جستن روزي خود از آن راه يابد، و سياهي شب ديده‏هاش را نبندد، و به خاطر تاريکي انبوه از رفتن در شب رخ برنتابد. پس چون خورشيد پرده برافکند و بتافت، و سپيدي روز پديد گشت و لانه تنگ سوسمارها از روشني آن نصيبي يافت، پلکها را بر هم نهد، و بر آنچه در تاريکي شب به دست آورده بسنده کند. پس پاک و منزه است، خدايي که شب را روز او کرده است و هنگام فراهم کردن معيشت، و روز را وقت آسايش و گاه استراحت، و براي آن از گوشت وي بالهايي ساخته است تا هنگام نياز به پرواز، بدان بالا رود، بالهايي که چون لاله گوش از پر و انبوب پرداخته است، ليکن جاي رگها را در آن بيني آشکار، و نشانه‏هاي آن پديدار. و شبپره را دو بال است، نه چندان نازک که در هم شکند، و نه چندان ستبر که سنگيني کند. مي‏پرد، و بچه او بدو چسبيده است و به مادر پناهيده. اگر بنشيند، نشيند و اگر بالا رود، رود. از او جدا نشود تا هنگامي که اندام وي نيرومند شود، و بال آن نيروي برخاستنش را دارا بود، و بداند که راه زيستن او چيست؟ و چگونه تواند زيست؟ پس پاک و منزه است خدايي که پديد آورنده هر آفريننده است، بي هيچ نمونه که از ديگري بر جاي مانده است.

( وَ مِنْ خُطْبَةٍ لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ ) يَذْکُرُ فِيها بَدِيعَ خِلْقَةِ الْخُفّاشِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى ‏انْحَسَرَتِ‏ الْأَوْصافُ عَنْ کُنْهِ مَعْرِفَتِهِ، وَ رَدَعَتْ عَظَمَتُهُ الْعُقُولَ فَلَمْ تَجِدْ مَساغاً إِلى بُلُوغِ غايَةِ مَلَکُوتِهِ! ‏هُوَ ‏اللَّهُ‏ ‏الْحَقّ‏ الْمُبِينُ، أَحَقُّ وَ أَبْيَنُ مِمّا تَرَى الْعُيُونُ لَمْ تَبْلُغْهُ الْعُقُولُ بِتَحْدِيدٍ فَيَکُونَ مُشَبَّهاً، وَ لَمْ تَقَعْ عَلَيْهِ الْأَوْهامُ بِتَقْدِيرٍ فَيَکُونَ مُمَثَّلًا، خَلَقَ الْخَلْقَ عَلى غَيْرِ تَمْثِيلٍ وَ لا مَشُورَةِ مُشِيرٍ وَ لا مَعُونَةِ مُعِينٍ، فَتَمَّ خَلْقُهُ بِأَمْرِهِ، وَ أَذْعَنَ لِطاعَتِهِ، فَأَجابَ ‏وَ ‏لَمْ‏ ‏يُدافِعْ‏، وَ انْقادَ وَ لَمْ يُنازِعْ وَ مِنْ لَطائِفِ صَنْعَتِهِ، وَ عَجائِبِ ‏خِلْقَتِهِ‏، ما أَرانا مِنْ غَوامِضِ الْحِکْمَةِ فِى هذِهِ الْخَفافِيشِ الَّتِى يَقْبِضُهَا الضِّياءُ الْباسِطُ لِکُلِّ شَىْ‏ءٍ، وَ يَبْسُطُهَا الظَّلامُ الْقابِضُ لِکُلِّ حَىٍّ وَ کَيْفَ ‏عَشِيَتْ‏ اَعْيُنُها عَنْ أَنْ تَسْتَمِدَّ مِنَ الشَّمْسِ الْمُضِيئَةِ نُوراً تَهْتَدِى بِهِ فِى مَذاهِبِها، وَ تَتَّصِلَ بِعَلانِيَةِ بُرْهانِ الشَّمْسِ إِلى مَعارِفِها، وَ رَدَعَها بِتَلَأْلُوءِ ضِيائِها عَنِ الْمُضِىِّ فِى ‏سُبُحاتِ‏ إِشْراقِها، وَ أَکَنَّها فِى مَکامِنِها عَنِ الذَّهابِ فِى بَلَجِ ‏ائتِلاقِها؟ فَهِىَ مُسْدِلَةُ الْجُفُونِ بِالنَّهارِ عَلى أَحْداقِها، ‏و ‏جاعِلَةُ ‏اللَّيْلِ‏ سِراجاً تَسْتَدِلُّ بِهِ فِى الْتِماسِ أَرْزاقِها، فَلا يَرُدُّ أَبْصارَها ‏إِسْدافُ‏ ظُلْمَتِهِ، وَ لا تَمْتَنِعُ مِنَ الْمُضِىِّ فِيهِ لِغَسَقِ ‏دُجْنَتِهِ‏، فَإِذا أَلْقَتِ الشَّمْسُ قِناعَها، وَ بَدَتْ ‏أَوْضاحُ‏ نَهارِها، وَ دَخَلَ مِنْ إِشْراقِ ‏نُورِها ‏عَلَى‏ ‏‏الضِّبابِ‏‏ فِى وِجارِها، أَطْبَقَتِ الْأَجْفانَ عَلى ‏مَاقِيها، وَ ‏تَبَلَّغَتْ‏ ‏بِمَا ‏اکْتَسَبَتْهُ‏ ‏مِنَ‏ ‏الْمَعاشِ‏ ‏فِى‏ ‏ظُلَمِ‏ ‏لَيالِيها. فَسُبْحانَ مَنْ جَعَلَ اللَّيْلَ لَها نَهاراً وَ مَعاشاً، ‏وَ ‏النَّهارَ سَکَناً وَ قَراراً، وَ جَعَلَ لَها ‏أَجْنِحَةً ‏مِّنْ‏ ‏لَحْمِها تَعْرُجُ بِها عِنْدَ الْحاجَةِ إِلَى الطَّيَرانِ کَأَنَّها ‏شَظايَا الاذانِ غَيْرَ ذَواتِ رِيشٍ وَ لا ‏قَصَبٍ‏، إِلّا أَنَّکَ تَرى مَواضِعَ الْعُرُوقِ بَيِّنَةً ‏أَعْلاماً، لَها جَناحانِ لَمْ يَرِقَّا فَيَنْشَقَّا، وَ لَمْ يَغْلُظا فَيَثْقُلا، تَطِيرُ وَ وَلَدُها لاصِقٌ بِها، لاجِى‏ءٌ إِلَيْها، يَقَعُ إِذا وَقَعَتْ، وَ يَرْتَفِعُ إِذَا ارْتَفَعَتْ، لا يُفارِقُها حَتّى تَشْتَدَّ أَرْکانُهُ، وَ يَحْمِلَهُ لِلنُّهُوضِ جَناحُهُ، وَ يَعْرِفَ مَذاهِبَ عَيْشِهِ وَ مَصالِحَ نَفْسِهِ، فَسُبْحانَ الْبارِى‏ءُ لِکُلِّ شَىْ‏ءٍ عَلى غَيْرِ مِثالٍ ‏خَلا ‏مِنْ‏ ‏غَيْرِهِ‏.