خارش شکم نشانه چیست؟ علت‌ها، درمان فوری و زمان مراجعه به پزشک

مجموعه: بیماری ها و راه درمان

خشکی پوست شایع‌ترین علت خارش شکم است

خارش شکم؛ علت‌ها، درمان‌ها و زمان مراجعه به پزشک

بیماری‌های پوستی مانند اگزما و درماتیت تماسی از علل شایع خارش شکم هستند. با این حال، تغییرات سطح هورمون‌ها، گزش حشرات، واکنش به داروها و برخی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند باعث خارش شکم شوند. خارش یک احساس ناخوشایند است که شما را وادار به خاراندن ناحیه آسیب‌دیده می‌کند. اگر پوست شکم شما خارش دارد، علت می‌تواند چیزهای مختلفی باشد.

خارش شکم اغلب به دلیل مشکلات جزئی مانند پوست خشک یا گزش حشره ایجاد می‌شود. اما اگر خارش ادامه‌دار باشد یا با علائم دیگری همراه شود، ممکن است نشانه یک بیماری جدی‌تر باشد. در ادامه با بیماری‌هایی که می‌توانند باعث خارش شکم شوند و کاری که باید انجام دهید اگر نمی‌توانید خارش را متوقف کنید، آشنا می‌شوید.

تغییرات هورمونی بارداری اغلب سبب خارش شکم می‌گردد

علل خارش شکم

علل خارش شکم را می‌توان به شش دسته اصلی تقسیم کرد:

• بیماری‌های پوستی

• بارداری

• یائسگی

• گزش حشرات

• واکنش به دارو

• بیماری‌های دیگر

بیماری‌های پوستی

یکی از شایع‌ترین علل خارش، پوست خشک است. هوای سرد، دوش آب گرم و مواد شوینده خشن همگی می‌توانند باعث خشکی پوست شوند. بعضی افراد بیشتر از دیگران مستعد پوست خشک هستند. پوست خشک معمولاً روی بازوها و پاها ظاهر می‌شود، اما می‌تواند شکم را هم درگیر کند.

اگزما

اگزما یک بیماری پوستی شایع است که باعث پوست خشک، پوسته‌پوسته و خارش‌دار می‌شود. علت دقیق اگزما مشخص نیست، اما ترکیبی از ژنتیک و عوامل محرک احتمالاً نقش دارد. اگزما معمولاً بازوها، پاها و سر را درگیر می‌کند، اما می‌تواند شکم را هم تحت تأثیر قرار دهد.

درماتیت تماسی

درماتیت تماسی نوعی خاص از اگزما است که باعث خارش می‌شود. این مشکل می‌تواند با تماس با ماده تحریک‌کننده مانند پیچک سمی، بلوط سمی، برخی مواد شیمیایی خانگی، لوسیون‌ها، صابون‌ها یا شوینده‌ها ایجاد شود. همچنین ممکن است به دلیل واکنش آلرژیک (مانند لاتکس یا موهای حیوانات خانگی) باشد.

اگزما پوست شکم را خشک، پوسته‌پوسته و خارش‌دار می‌نماید

عفونت‌های پوستی

عفونت‌های پوستی ممکن است هنگام تماس با باکتری‌ها، قارچ‌ها، ویروس‌ها یا انگل‌ها ایجاد شوند. این عفونت‌ها می‌توانند از شکم شروع شوند یا از قسمت دیگری از بدن به شکم منتقل شوند. عفونت‌های شایع شکم شامل قارچ حلقوی (رینگوورم) و عفونت‌های قارچی (مانند کاندیدیازیس) هستند.

علاوه بر خارش، بیماری‌های پوستی می‌توانند علائم دیگری مانند موارد زیر ایجاد کنند:

• احساس سوزش یا گزگز

• پوسته‌ریزی یا ترک‌خوردگی پوست (که ممکن است خونریزی کند)

• قرمزی پوست

• بثورات، کهیر یا تاول‌های پر از مایع

بارداری

اگر باردار هستید، ممکن است شکم در حال رشد خود را مدام بخارانید. این خارش می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

• تغییرات هورمونی که باعث خشکی پوست می‌شود.

• کشیده شدن پوست به دلیل بزرگ شدن شکم، به‌خصوص اطراف خطوط کشش (استریا)

پوپ (PUPPP) یا بثورات کهیرآمیز و پلاک‌های بارداری (که به آن راش بارداری هم می‌گویند)

• کلستاز داخل کبدی بارداری (ICP) در موارد نادر، خارش در بارداری می‌تواند نشانه بیماری کبدی به نام کلستاز داخل کبدی بارداری باشد. در این حالت، صفرا (مایع گوارشی) نمی‌تواند به طور طبیعی از کبد خارج شود. این بیماری معمولاً در اواخر بارداری شروع می‌شود و باعث خارش بسیار شدید می‌شود که کف دست‌ها و کف پاها را هم درگیر می‌کند.

علائم دیگر شامل:

• ادرار تیره

• مدفوع کم‌رنگ

• زردی پوست و سفیدی چشم‌ها (یرقان)

• بی‌اشتهایی

• تهوع

اگر فکر می‌کنید ممکن است ICP داشته باشید، فوراً با پزشک تماس بگیرید. این بیماری نیاز به درمان فوری دارد.

یائسگی

یائسگی بخشی طبیعی از پیری است که در آن قاعدگی متوقف می‌شود و تخمدان‌ها تولید استروژن را متوقف می‌کنند. میانگین سن شروع یائسگی در ایالات متحده ۵۲ سال است.

در یائسگی، کاهش استروژن می‌تواند پوست (از جمله پوست شکم) را خشک کند و باعث خارش شود.

گزش حشرات

اگر جوش‌های قرمز و خارش‌دار روی شکم ظاهر شد، ممکن است نیش حشرات باشد. راه سریع تشخیص نوع حشره:

• نیش پشه: گرد و برجسته

• نیش ساس تختخواب: به صورت زیگزاگ در بدن

• نیش کک: لکه‌های تغییر رنگ و خارش‌دار نزدیک کمر (جایی که زیر لباس پنهان می‌شوند)

لازم نیست حشره را ببینید؛ بسیاری مانند ساس تختخواب شبانه حمله می‌کنند.

واکنش به دارو

گاهی داروها باعث واکنش آلرژیک می‌شوند که شامل بثورات قرمز و خارش‌دار (ممکن است روی شکم ظاهر شود) است. اگر فکر می‌کنید واکنش آلرژیک به دارو دارید، با پزشک تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

کاهش استروژن در یائسگی خشکی و خارش پوست شکم را به دنبال دارد

بیماری‌های دیگر

گاهی خارش شکم ناشی از بیماری دیگری است. مثلاً:

• آبله‌مرغان

آبله‌مرغان (معمولاً در کودکی) بیماری مسری ناشی از ویروس واریسلا-زوستر است. باعث بثورات قرمز و خارش‌دار می‌شود که ممکن است ابتدا روی شکم ظاهر شود.

علائم دیگر: تب، خستگی، بی‌اشتهایی، سردرد.

• کم‌کاری تیروئید

کم‌کاری تیروئید زمانی است که غده تیروئید کم‌کار است. این غده هورمون‌هایی تولید می‌کند که متابولیسم و سلامت پوست را کنترل می‌کنند. کمبود هورمون باعث پوست خشک و خارش‌دار می‌شود.

علائم دیگر: خستگی، احساس سرما، افزایش وزن، موهای نازک و خشک، ناخن‌های شکننده، ضربان قلب کند، مشکل تمرکز.

• سرطان

سرطان گروه بزرگی از بیماری‌هاست که در آن سلول‌های غیرطبیعی به طور غیرقابل کنترل تقسیم می‌شوند. در موارد نادر، برخی سرطان‌ها پوست را خشک و خارش‌دار می‌کنند. درمان‌های سرطان هم می‌تواند باعث خارش شود.

• بیماری کبدی

برخی بیماری‌های کبدی مانند سیروز باعث خارش می‌شوند. پزشکان دقیق نمی‌دانند چرا، اما ممکن است به دلیل تجمع نمک‌های صفراوی، هیستامین و آنزیم‌های دیگر باشد.

درمان خارش شکم

طرح درمانی به علت خارش بستگی دارد.

اگزما

آنتی‌هیستامین‌های خوراکی بدون نسخه مانند دیفن‌هیدرامین (بنادریل) یا ستیریزین (زیرتک) خارش را تسکین می‌دهند. کرم‌های استروئیدی بدون نسخه خارش و پوسته‌ریزی را کاهش می‌دهند، اما اگر مؤثر نبود پزشک ممکن است استروئید خوراکی تجویز کند. در موارد شدید: داروهای سرکوب‌کننده ایمنی یا فتوتراپی.

درماتیت تماسی

پزشک به شما کمک می‌کند مواد محرک را شناسایی و اجتناب کنید. برای تسکین: آنتی‌هیستامین خوراکی یا کرم استروئیدی.

عفونت پوستی

داروهای موضعی اغلب کمک می‌کنند: آنتی‌بیوتیک موضعی برای عفونت باکتریایی یا ضدقارچ برای عفونت قارچی. بسیاری بدون نسخه هستند، اما اگر ادامه داشت پزشک دارو تجویز می‌کند.

بیماری‌های پیشرفته کبدی گاهی خارش بدون ضایعه پوستی ایجاد می‌کنند

گزش حشرات

ناحیه را با آب و صابون بشویید. سپس لوسیون کالامین یا آنتی‌هیستامین موضعی بزنید. می‌توانید آنتی‌هیستامین خوراکی هم مصرف کنید. اگر کک یا ساس دارید، حتماً سم‌پاش حرفه‌ای استخدام کنید.

ICP در بارداری

پزشک داروی اورسودیول (Actigall یا Urso) تجویز می‌کند که میزان صفرا در خون را کاهش می‌دهد و خارش و علائم دیگر را تسکین می‌دهد.

یائسگی

پزشک ممکن است هورمون‌درمانی پیشنهاد کند (بسته به شدت علائم)، اما این درمان خطراتی دارد. با پزشک در مورد فواید و خطرات صحبت کنید.

آبله‌مرغان

پزشک ممکن است داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر تجویز کند. برای خارش: لوسیون کالامین روی بثورات بمالید.

کم‌کاری تیروئید

پزشک معمولاً هورمون تیروئید مصنوعی تجویز می‌کند.

سرطان

ترکیبی از شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و جراحی.

بیماری کبدی

پزشک ممکن است کلستیرامین برای حذف اسید صفراوی تجویز کند. در موارد شدید: پیوند کبد. 

تشخیص خارش شکم

اگر خارش بیش از چند روز طول کشید یا علائم جدی‌تری داشت، به پزشک مراجعه کنید.

پزشک درباره علائم، سابقه پزشکی سؤال می‌کند و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. ممکن است شما را به متخصص پوست یا متخصص دیگر ارجاع دهد.

پزشک پوست شکم را از نظر تغییر رنگ، برجستگی یا تغییرات دیگر بررسی می‌کند و سؤالاتی مانند این می‌پرسد:

• خارش از کی شروع شد؟

• چه چیزی خارش را بدتر یا بهتر می‌کند؟

• چند وقت یک‌بار دوش می‌گیرید؟

• از چه محصولات مراقبت پوستی استفاده می‌کنید؟

• به شوینده‌ها، مواد شیمیایی یا محصولات دیگر حساسیت دارید؟

• بیماری دیگری دارید؟

• علائم دیگری دیده‌اید؟

ممکن است آزمایش‌هایی مانند تست آلرژی، بیوپسی پوست یا آزمایش خون (برای تیروئید یا عملکرد کبد) درخواست شود.

کرم هیدروکورتیزون یک درصد برای خارش خفیف مؤثر است

پیشگیری از خارش شکم

برای پیشگیری:

• دوش و حمام کوتاه با آب ولرم بگیرید (نه داغ).

• هر روز لوسیون، کرم یا پماد مرطوب‌کننده بزنید.

• از صابون‌ها و محصولات آرایشی خشن که پوست را خشک می‌کنند اجتناب کنید.

• از دستگاه مرطوب‌کننده هوا در خانه استفاده کنید.

• لباس‌های نرم و قابل تنفس مانند پنبه و ابریشم بپوشید.

• آب زیاد بنوشید. 

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خارش با درمان خانگی پس از چند روز بهتر نشد، به پزشک مراجعه کنید.

همچنین اگر موارد زیر را داشتید فوراً پزشک ببینید:

• زخم باز ایجاد شد.

• پوست تغییر رنگ داد، گرم شد یا چرک دارد.

• تب بالای ۳۹ درجه سانتی‌گراد (۱۰۲ فارنهایت)

• علائم واکنش آلرژیک شدید (تورم اطراف دهان، تپش قلب سریع، مشکل تنفس)

• درد شکم

• خستگی شدید یا احساس غیرعادی

• بیش از ۲۸ هفته باردار هستید و خارش قطع نمی‌شود.

کشش پوست در دوران بارداری خارش موضعی ایجاد می‌کند

سوالات متداول

1. شایع‌ترین علت خارش پوست شکم بدون بروز جوش یا قرمزی قابل مشاهده چیست؟

شایع‌ترین علت، خشکی پوست است. عوامل مؤثر شامل هوای سرد و خشک، استحمام با آب داغ، استفاده از صابون‌ها یا شوینده‌های قوی، و کاهش مصرف مایعات می‌باشد. این حالت اغلب بدون ضایعه پوستی مشهود رخ می‌دهد.

2. آیا خارش شکم در دوران بارداری طبیعی است یا نیازمند بررسی فوری است؟

در اغلب موارد طبیعی بوده و ناشی از کشش پوست، تغییرات هورمونی یا پدیده‌ای به نام PUPPP (بثورات کهیرآمیز و پلاک‌های بارداری) است. با این حال، در صورت شدت زیاد خارش (به‌ویژه در کف دست‌ها و پاها)، همراه با زردی پوست/چشم، ادرار تیره یا مدفوع کم‌رنگ، باید فوراً به پزشک مراجعه شود؛ زیرا ممکن است نشانه کلستاز داخل‌کبدی بارداری باشد که عارضه‌ای جدی محسوب می‌گردد.

3. آیا کاهش هورمون استروژن در دوران یائسگی می‌تواند سبب خارش پوست شکم شود؟

بله. کاهش سطح استروژن باعث نازک شدن و خشکی پوست می‌گردد و خارش در نواحی مختلف بدن، از جمله شکم، از علائم شایع این دوره است.

4. چرا خارش شکم در شب‌ها تشدید می‌گردد؟

در شب، افزایش نسبی دمای بدن، تغییر در گردش خون و کاهش حواس‌پرتی ذهنی باعث می‌شود احساس خارش شدیدتر به نظر برسد. این الگو در موارد خشکی پوست، اگزما، PUPPP و کلستاز بارداری رایج است.

5. آیا استرس و اضطراب می‌تواند مستقیماً موجب خارش شکم شود؟

استرس به‌طور مستقیم علت اصلی نیست، اما می‌تواند بیماری‌های پوستی زمینه‌ای مانند اگزما یا کهیر را تشدید کرده و احساس خارش را افزایش دهد (چرخه خارش-خراش-استرس).

6. چرا پس از تعریق یا ورزش، خارش شکم افزایش می‌یابد؟

احتمالاً ناشی از گرمازدگی (heat rash) یا تحریک پوست بر اثر عرق و لباس‌های تنگ است. توصیه می‌شود از لباس‌های نخی و گشاد استفاده شود و بلافاصله پس از ورزش، با آب ولرم دوش گرفته و مرطوب‌کننده اعمال گردد.

7. آیا رژیم غذایی بر شدت خارش پوست تأثیرگذار است؟

بله، در برخی موارد. مصرف بیش از حد نمک، الکل، غذاهای تند یا کمبود ویتامین‌ها (مانند ویتامین D و E) و اسیدهای چرب امگا-۳ می‌تواند خشکی پوست را تشدید کند. مصرف کافی آب و مواد غذایی حاوی چربی‌های سالم (مانند ماهی، آووکادو و آجیل) مفید است.

8. آیا کمپرس سرد برای تسکین موقت خارش مؤثر است؟

بله. کمپرس سرد (نه یخ مستقیم روی پوست) می‌تواند خارش را به‌ویژه در موارد کهیر یا PUPPP به‌طور موقت کاهش دهد.

جمع‌بندی

خارش شکم معمولاً بی‌خطر است و با مراقبت‌های ساده پوستی بهبود می‌یابد، اما در برخی موارد می‌تواند نشانه یک بیماری جدی باشد. اگر خارش مداوم، شدید یا همراه با علائم غیرعادی است، حتماً باید توسط پزشک بررسی شود.

گردآوری:بخش سلامت بیتوته