معرفی کامل سازهای سنتی ژاپنی؛ از کوتو تا تایکو

مجموعه: آکادمی هنر

سازهای سنتی ژاپنی

سفر به دنیای موسیقی سنتی ژاپن با سازهای اصیل آن

موسیقی سنتی ژاپنی

سازهای سنتی موسیقی ژاپنی 

موسیقی سنتی ژاپنی، که اغلب با نام "واگاکی" (wagakki) شناخته می‌شود، بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ و تاریخ این کشور است. این سازها که شامل انواع زهی، بادی و کوبه‌ای می‌شوند، ریشه در دوران باستان دارند و در مراسم مذهبی، تئاتر سنتی مانند کابوکی و نوح، و موسیقی فولکلور استفاده می‌شوند. تاریخچه این سازها به هزاران سال پیش بازمی‌گردد، جایی که برخی از آن‌ها از چین یا کره وارد ژاپن شدند و با فرهنگ محلی تطبیق یافتند. برای مثال، کتو (koto) یکی از قدیمی‌ترین سازها است که در کتاب باستانی کوجیکی ذکر شده است. در این مقاله، به بررسی جامع دسته‌بندی‌ها و سازهای کلیدی می‌پردازیم، همراه با توصیف، تاریخچه و کاربردهای فرهنگی آن‌ها.

سازهای زهی (String Instruments)

سازهای زهی ژاپنی اغلب با سیم‌های ابریشمی یا فلزی ساخته می‌شوند و با دست یا پلکتروم نواخته می‌شوند. این دسته شامل زیتارها، لوت‌ها و سازهای کمانی است.

زیتارها (Zithers)

کتو (Koto): یک زیتار بلند با ۱۳ سیم (یا گاهی ۱۷ سیم در نوع جوناناگن). سیم‌ها از ابریشم پیچیده‌شده ساخته شده و با پل‌های متحرک تنظیم می‌شوند. کتو ریشه در دوران هیان (۷۹۴-۱۱۸۵) دارد و نماد موسیقی سنتی ژاپنی است. اغلب در موسیقی مجلسی سانکیوکو (sankyoku) استفاده می‌شود، جایی که با شامیسن و شاکوهاچی همراه است. صدای آن آرام و ملودیک است و در مراسم چای یا موسیقی درباری نواخته می‌شود.

یاماتوگوتو (Yamatogoto یا Wagon): یک زیتار باستانی بلند با شش یا هفت سیم، که در موسیقی شینتو استفاده می‌شود. این ساز از دوران باستان ژاپن باقی مانده و کمتر رایج است.

ایچیگنکین (Ichigenkin): یک مونوکورد (تک‌سیم) که با کمان یا دست نواخته می‌شود، اغلب در مدیتیشن استفاده می‌شود.

جوناناگن (Junanagen): نسخه ۱۷ سیمه کتو، که برای موسیقی پیچیده‌تر طراحی شده.

هارپ‌ها (Harps)

کوگو (Kugo): یک هارپ زاویه‌دار باستانی که اخیراً احیا شده. ریشه در دوران باستان دارد و در موسیقی درباری استفاده می‌شد.

لوت‌ها (Lutes)

بیوا (Biwa): یک لوت گلابی‌شکل با چهار یا پنج سیم. از چین وارد شده و در دوران نارا (۷۱۰-۷۹۴) محبوب شد. بیوا در داستان‌گویی توسط راهبان بیوا-هوشی (biwa-hoshi) استفاده می‌شد، مانند روایت حماسه هیه‌که. صدای آن عمیق و رزونانسی است.

شامیسن (Shamisen): یک لوت سه‌سیمه شبیه بانجو، که در قرن ۱۶ از چین وارد شد. بدنه آن از پوست گربه یا سگ (یا مصنوعی) پوشیده شده و با پلکتروم از لاک‌پشت یا عاج نواخته می‌شود. محبوب در مناطق تفریحی ادو و تئاتر کابوکی. انواع مختلفی مانند ناگااوتا (با گردن نازک برای گی‌شا) دارد.

سازهای کمانی (Bowed)

کوکیو (Kokyu): یک لوت کمانی با سه یا چهار سیم و بدنه پوشیده از پوست. شبیه به شامیسن اما با کمان نواخته می‌شود. اغلب در موسیقی فولکلور استفاده می‌شود.

دیگر سازهای زهی

سانشین (Sanshin): پیش‌ساز شامیسن در اوکیناوا، با سه سیم.

تونکوری (Tonkori): ساز زهی مردم آینو در هوکایدو، که با دست نواخته می‌شود.

تایشوگوتو (Taishogoto): یک زیتار با کلیدهای فلزی، که در دوران مدرن توسعه یافته.

سازهای بادی (Wind Instruments)

سازهای بادی ژاپنی اغلب از بامبو ساخته می‌شوند و در موسیقی مذهبی و مدیتیشن نقش کلیدی دارند.

فلوت‌ها (Flutes)

شاکوهاچی (Shakuhachi): یک فلوت عمودی بامبویی با پنج سوراخ. ریشه در مدیتیشن ذن دارد و در قرن ۱۷ توسط راهبان فوکوشا محبوب شد. صدای آن عمیق و نفس‌گیر است، اغلب در موسیقی هونکیوکو (honkyoku) نواخته می‌شود.

شینوبوئه (Shinobue): فلوت عرضی فولکلور، استفاده‌شده در جشنواره‌ها و رقص بون.

ریوتکی (Ryuteki): فلوت عرضی بامبویی برای موسیقی درباری گاگاکو.

نوکان (Nohkan): فلوت عرضی برای تئاتر نوح.

هوچیکو (Hocchiku): فلوت عمودی بامبویی ساده برای مدیتیشن.

کاگورابوئه (Kagurabue): فلوت عرضی برای موسیقی شینتو.

کومابوئه (Komabue): شبیه ریوتکی، برای موسیقی کوماگاکو.

تسوچی‌بوئه (Tsuchibue): فلوت گلوبولار از خاک رس.

سازهای نی‌دار (Reed Instruments)

هیچیریکی (Hichiriki): فلوت دو نی‌دار بامبویی، که در گاگاکو و عروسی‌های شینتو استفاده می‌شود. صدای آن شبیه کلارینت است.

ارگان‌های دهانی (Free Reed Mouth Organs)

شو (Sho): ارگان دهانی با ۱۷ لوله، استفاده‌شده در گاگاکو. صدای آن شبیه ارگان کلیسایی است.

یو (U): ارگان دهانی بزرگ.

هورن‌ها (Horns)

هوراگای (Horagai): هورن از صدف دریایی، استفاده‌شده در مراسم بودایی.

سازهای معروف ژاپنی

سازهای کوبه‌ای (Percussion Instruments)

این سازها با ضربه زدن نواخته می‌شوند و در جشنواره‌ها و موسیقی دراماتیک نقش دارند.

تایکو (Taiko): درام بزرگ، شامل انواع مانند شیمه-دایکو (کوچک با چوب) و اوتسوزومی (دست‌درام). ریشه در دوران باستان دارد و در جشنواره‌ها و موسیقی مدرن استفاده می‌شود.

تسورومی (Tsuzumi): درام ساعت‌شنی کوچک، با دست نواخته می‌شود.

شوکو (Shoko): گونگ برنزی کوچک برای گاگاکو.

کان (Kane): گونگ تخت کوچک.

هیوشیگی (Hyoshigi): کلاپرهای چوبی یا بامبویی.

بین-ساسارا (Bin-sasara): کلاپر از تخته‌های چوبی متصل.

موکوگیو (Mokugyo): بلوک چوبی ماهی‌شکل برای چانتینگ بودایی.

رین (Rin): کاسه‌های آواز برای مراسم بودایی.

کاکو (Kakko): درام کوچک برای گاگاکو.

چاپا (Chappa): سیمبال‌های دستی.

کوکیریکو (Kokiriko): چوب‌های جفتی که با هم زده می‌شوند.

شاکوبیوشی (Shakubyoshi): کلاپرهای چوبی تخت.

ایکو (Ikko): درام ساعت‌شکی کوچک تزئینی.

کاگورا سوزو (Kagura suzu): درخت زنگ دستی با سه طبقه.

دندن-دایکو (Denden-daiko): اسباب‌بازی کودکان.

سان-نو-تسورومی (San-no-tsuzumi): درام ساعت‌شکی با یک سمت.

ساسارا (Sasara): کلاپر مشابه بین-ساسارا.

سکین (Sekkin): لیتوفون (سنگ‌ساز) که زده یا کمان‌کشیده می‌شود.

تسوری-دایکو (Tsuri-daiko): درام آویزان با سر نقاشی‌شده.

موسیقی ژاپنی

دیگر سازها (Other Instruments)

موکوری (Mukkuri): هارپ دهانی مردم آینو.

کوکین (Koukin): نام عمومی برای هارپ دهانی، شناخته‌شده در دوران ادو.

سوالات متداول درباره سازهای سنتی موسیقی ژاپنی

۱. معروف‌ترین ساز زهی سنتی ژاپنی چیست؟

معروف‌ترین ساز زهی سنتی ژاپنی، کوتو (Koto) است که یک زیتار بزرگ با ۱۳ سیم (و گاهی ۱۷ سیم) می‌باشد و صدای آرام و ملودیک آن نماد موسیقی سنتی ژاپن محسوب می‌شود.

۲. شامیسن از چه موادی ساخته می‌شود و در چه سبک‌هایی استفاده می‌شود؟

شامیسن یک لوت سه‌سیمه است که بدنه آن معمولاً با پوست گربه یا مواد مصنوعی پوشیده شده و با پلکتروم نواخته می‌شود. این ساز به‌ویژه در تئاتر کابوکی، موسیقی مناطق تفریحی ادو و همراهی گی‌شاها بسیار محبوب است.

۳. شاکوهاچی چه ویژگی خاصی دارد؟

شاکوهاچی یک فلوت عمودی بامبویی با پنج سوراخ است که ریشه در مدیتیشن ذن دارد. صدای عمیق و نفس‌گیر آن توسط راهبان بودایی برای تمرینات معنوی استفاده می‌شد و امروزه در موسیقی سنتی و مدرن شنیده می‌شود.

۴. تایکو چه نوع سازی است و در چه موقعیت‌هایی نواخته می‌شود؟

تایکو نام عمومی درام‌های بزرگ ژاپنی است که با چوب نواخته می‌شوند. این ساز در جشنواره‌ها، مراسم مذهبی، تئاتر و اجراهای گروهی مدرن تایکو بسیار رایج است و صدای قدرتمند و ریتمیک دارد.

۵. بیوا در تاریخ ژاپن چه نقشی داشته است؟

بیوا یک لوت گلابی‌شکل با چهار یا پنج سیم است که در گذشته توسط راهبان کور (بیوا-هوشی) برای روایت داستان‌های حماسی مانند هیه‌که استفاده می‌شد و نقش مهمی در انتقال تاریخ و افسانه‌های شفاهی ژاپن داشت.

نتیجه‌گیری

سازهای سنتی ژاپنی نه تنها ابزارهای موسیقی هستند، بلکه نمادهایی از تاریخ، مذهب و فرهنگ این ملت‌اند. از موسیقی درباری گاگاکو تا فولکلور مدرن، این سازها همچنان زنده‌اند و حتی در موسیقی معاصر مانند راک واگاکی ادغام می‌شوند.

گردآوری: بخش فرهنگ و هنر بیتوته